عوامل سرطان زا و گسترش آن
سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد که بیماری چاقی بویژه در کشورهای توسعه یافته یکی از عوامل اصلی ابتلا به سرطان به شمار میرود. همچنین سازمان ملل از افزایش سرطانهای ناشی از چاقی در کشورهای توسعه یافته خبر داد. تنها در سال ۲۰۱۲ بیماری چاقی در کشورهای توسعه یافته باعث ابتلای ۴۸۱ هزار نفر از مردم این کشورها به بیماری سرطان بویژه در میان زنان شده است. ذکر اینکه رقم افرادی که در اثر بیماری چاقی بیش از حد به سرطان مبتلا شدهاند ۳٬۶ درصد از مجموع بیماران سرطانی جهان در سال ۲۰۱۲ را تشکیل میدهد تصریح کرده است که از طریق مقابله با بیماری چاقی میتوان دست کم ۲۵ درصد از آمار ابتلا به سرطان در این جوامع را کاهش داد. در این گزارش اشاره شده است که کشورهای منطقه آمریکای شمالی در سال ۲۰۱۲ با ۱۱۱ هزارنفر بیمار یعنی معادل ۲۳ درصد از مجموع مبتلایان به سرطانهای ناشی از چاقی، در صدر جدول این بیماران و کشورهای اروپای شرقی با نزدیک به ۶۵ هزار نفر در مقام دوم قرار دارند.[۱۱]
دخانیات: مصرف دخانیات در ایجاد سرطان در مجاری تنفسی نقش اساسی دارد. ۹۰٪[۴] ابتلا به سرطان ریه به دلیل کشیدن سیگار رخ میدهد. سیگار کشیدن مهمترین عامل محیطی منفرد در وقوع مرگ زودرس در آمریکا میباشد.[۴]
مواد غذایی: مصرف الکل در ابتلا به سرطانهای دهان (به غیر از لب)، حنجره، مری و به دلیل ایجاد سیروز الکلی احتمال بروز سرطان کبد را بالا میبرد. مصرف قند در طول دوره درمان سرطان ممنوع است زیرا سلولهای سرطانی با مصرف قند میتواند بهتر بافتهای دیگر بدن را آلوده کنند. معنی این حرف این است که سلول سرطانی با مصرف قند قوی تر می شودو باسرعت بالاتری تکثیر میشوند. توضیح ساده آن این است که سلول سرطانی دارای ۹۴گیرنده قند است ولی سلول بدن دارای ۴ گیرنده است وهر مولکول قندی را که ببیند جذب میکند و بزرگتر میشود.
مطالعه محققان آژانس استاندارد غذا در انگلیس نشان میدهد، زمانی که مواد غذایی حاوی کربوهیدرات در معرض دمای بالا قرار میگیرند، سمی به نام آکریل آمید تولید میکنند که سرطان زا است به همین دلیل پژوهشگران اعتقاد دارند مصرف بیش از اندازه نان سوخاری (تُست شده) احتمال بروز سرطان را افزایش میدهد.[۱۲] طبق اعلام آژانس بینالمللی تحقیقات دربارهٔ سرطان(IARC)، گوشت خوک و فراوردههای آن مانند گوشت دودی، ژامبون، سوسیس خوک و سایر گوشتهای فرآوری شده حامل این مواد، به اندازه استعمال سیگار، خطر ابتلا به سرطان را افزایش میدهد.[۱۳]
پرتوها: برخی از پرتوها همچون پرتوهای فرابنفش خورشید موجب سرطانهایی چون سرطان پوست میشوند.
عفونتهای باکتریایی و یا ویروسی: برخی سرطانها همچون سرطان گردن رحم به علت عفونتهای ویروسی (ویروس پاپیلومای انسانی) بروز میکنند.[۱۴]
محققان دانمارکی موفق به کشف پروتیینی شدند که به آنزیم ADAM17 اجازه میدهد با زدودن مولکولها از سطح سلولهای سرطانی به رشد آنها کمک کند. پروتیین PACS-2 به آنزیم ADAM17 کمک میکند تا به درون و خارج از سلولهای سرطانی انتقال یابد؛ اگر بتوان این پروتیین را مهار کرد میتوان در مهار رشد تومور سرطانی موفق بود.[۱۵]
عوامل ژنتیکی
سرطان یک اختلال ژنتیکی است که در آن کنترل نرمال رشد سلول بین رفته است. ژنتیک سرطان هم اکنون یکی از تخصصهای در حال گسترش است. در سطح مولکولی، سرطان به دلیل وقوع جهش (یا جهشهایی) در DNA اتفاق میافتد که باعث تکثیر بیش از حد سلول میشوند. بیشتر این جهشها در سلولهای سوماتیک رخ میدهند. با این وجود، برخی افراد جهشها را به ارث میبرند.[۱۶] جهشها در دو گروه از ژنهای سلولی مشاهده میشوند: انکوژنها و ژنهای سرکوبگر توموری
انکوژنها
نکوژنها یا ژنهای تومورزا ژنهای تغییر یافتهای هستند که در حالت عادی پروتئینهایی را، که در کنترل رشد و تکثیر سلولها نقش دارند، بیان میکنند. این ژنها در حالت عادی پروتوانکوژن نامیده میشوند؛ ولی در صورت بروز جهش در پروتوانکوژنها، آنها به انکوژنها تبدیل میشوند. انکوژنها باعث بروز سرطان میشوند. جهشهایی که پروتوانکوژنها را به انکوژنها تبدیل میکنند، اغلب باعث بیان بیش از حد فاکتورهای کنترلی، افزایش تعداد ژنهای کد کننده آنها و یا تغییر فاکتورهای کنترلی به صورتیکه فعالیت فاکتورها، افزایش یابد و یا نیمه عمر آنها در سلول زیاد شود، میگردد. ابتدا انکوژنها در ویروسها کشف شدند که انکوژنهای ویروسی نامیده میشوند. به واسطه جهش در پروموتر پروتوانکوژنها آنها به انکوژنها فعال تبدیل شده و بیان آنها زیاد شده، تکثیر سلولها افزایش یافته و تومور ایجاد میشود.[۱۷][۱۸]
ژن سرکوبگر تومور
ژن سرکوبگر غده یا ژن سرکوبگر تومور ژنی است که یاخته را از رسیدن به راه سرطان بازمیدارد. اگر در این ژن جهشی روی دهد که به از دست دادن یا کاهش کارایی بینجامد، سرطان از یاخته گسترش خواهد یافت. این روند بطور معمول با دگرگونیهای ژنتیکی دیگری نیز همراه میباشد.[۱۹]
ژن تعمیر DNA
شواهد نشان میدهد افزایش جهش در ژن تنظیم شناخت و تعمیر آسیب DNA در تومورزایی بسیار مهم است. این شناخت آسیب DNA و تعمیر ژن میتواند یک کلاس منحصر به فرد از سرطان در نظر گرفته شود. ژن تعمیر DNA اغلب به وسیله جهش از دست رفتن عملکرد تحت تأثیر قرار میگیرد
وجود سابقه سرطان بین اعضای نزدیک خانواده احتمال دچار شدن به سرطان را افزایش میدهد. وجود جهش در برخی ژنها (که به آنها آنکوژن و ژنهای سرکوبگر تومور میگویند، باعث بروز سرطان میشود.
ژندرمانی
در ژندرمانی سرطان از اولیگونوکلئوتیدها استفاده میشود. نمونهای از این روش برای جلوگیری از ساخته شدن پروتئین پیجیپی برای خارج نشدن داروهای ضدّسرطان از سلولها میباشد.
عوامل ایمونولوژیک (ایمنی)
نارسایی مکانیسم ایمنی طبیعی بدن عاملی مستعد کننده در ایجاد سرطان ریه شناخته شدهاست.
سن
افزایش سن احتمال دچار شدن به برخی سرطانها را به شدت افزایش میدهد. اغلب سرطانها در سنین حدود ۵۵ سال یا بیشتر از آن رخ میدهند. سرطان یکی از علتهای اصلی مرگ در میان زنان ۴۰ تا ۷۹ سال و مردان ۶۰ تا ۷۶ سال است. سرطان کودکان کمتر از ۱۵ سال را نیز دچار میکند. سرطان علت بیش از ۱۰ درصد موارد مرگ و میر در این گروه سنی در آمریکا میباشد. لوسمی حاد (نوعی سرطان خون) و سرطانهای دستگاه عصبی مرکزی حدود ۶۰ درصد مرگ و میرها را در این سن باعث میشوند.[۲۰][۲۱]
انواع سرطان
سرطانهای بدخیم به دو دسته سارکومها و کارسینومها تقسیم میشوند
بافتدرگیرنوع هایپرپلازینام سرطان
اپیتلیومخوشخیمپاپیلوما
اپیتلیومبدخیمکارسینوما
بافت همبندخوشخیم--
بافت همبندبدخیمسارکوما
غددخوشخیمآدنوم
غددبدخیمآدنوکارسینوم
گسترش سرطان
سرطان به سه طریق به شرح زیر در بدن گسترش مییابد:
از طریق بافت: سرطان به بافت نرمال مجاور حمله میکند.
از طریق دستگاه لنفاوی: سرطان به دستگاه لنفاوی حمله میکند و در عروق لنفاوی حرکت مینماید و به دیگر نقاط بدن میرسد.
از طریق خون: سرطان به سیاهرگها و مویرگها حمله میکند و همراه خون به دیگر نقاط بدن میرسد.
هنگامیکه سلولهای سرطانی از تومور اولیه (اصلی) جدا میشوند و همراه لنف یا خون به دیگر نقاط بدن میرسند، ممکن است توموری دیگر (ثانویه) تشکیل شود. این فرایند را متاستاز مینامند. تومور ثانویه (متاستازی) از همان نوع تومور اولیه است. بهعنوان مثال، اگر سرطان پستان به استخوانها گسترش یابد، سلولهای سرطانی در استخوان در واقع سلولهای سرطان پستان هستند، و بیمای سرطان متاستازی پستان است و سرطان استخوان نمیباشد.
