سه سناریو برای آینده روابط ایران و آمریکا
سناریوی دوم حفظ وضع جاری است. در نبود اراده برای تنشزدایی، ایران به احتمال زیاد وضع جاری را با آمریکا ادامه دهد و چه بسا به طور غیررسمی و به طور موردی در مسائلی که به منافع دو طرف مربوط می شود، همکاری کند. با توجه به وضعیت شکننده منطقه، آمریکا نیز علاقهای به افزایش تنشها در منطقه خلیج فارس ندارد. ایران حضور نظامی آمریکا را در خلیج فارس تهدیدی برای امنیت خود میداند، در حالی که آمریکا نیز میگوید با برخی اقدامات ایران در سوریه و یمن و نیز برنامه موشکی آن مشکل دارد.
به رغم این مسائل، زمینههای مشترک همکاری وجود دارد. مبارزه با داعش از اولویتهای اصلی ایران و آمریکاست. در هر حالی که هر دو کشو همکاری رسمی را منکر شدهاند، به نظر میرسد دو کشور برخی اقدامات خود را در عراق هماهنگ میکنند. اخیرا جان کری وزیر خارجه آمریکا گفت به نظر وی اقدامات ایران در عراق در ارتباط با داعش سودمند است. از آنجایی که تنش در منطقه بالاست و امکان خطای محاسباتی وجود دارد، برخی تحلیلگران معتقدند وجود خط مستقیم ارتباطی بین مقامات بلندپایه دو کشور ضروری است. اکنون محمود جواد ظریف وزیر خارجه ایران و کری با هم با ایمیل ارتباط دارند. دولت بعدی آمریکا نیز باید همین راه را ادامه دهد و تماس در سطح عالی را با مقامات ایران ادامه دهد.
سناریوی سومی هم برای روابط ایران و آمریکا متصور است و آن فروپاشی برجام و تیرگی بیشترروابط دو کشور است. اگر دو طرف دست به اقدام تلافیجویانه بزنند، اوضاع بدتر میشود، یعنی ایران اجرای تعهدات خود را بر اساس برجام متوقف کند و فعالیتهای هستهای را از سر بگیرد و آمریکا نیز تحریمهای هستهای را از نو برقرار کند. در یک کلام، وضعیت به قبل از امضای برجام برگردد.
در هر دو کشور نیروهای قدرتمندی هستند که تمام تلاش خود را برای نافرجام نهادن برجام انجام میدهد. در ایران پارهای از فعالان سیاسی دولت را متهم میکنند که دستاوردهای هستهای را فرو نهاده و عملا در ازای آن چیزی نگرفته است. نظرسنجیهای جدید نشان میدهد حمایت از توافق هستهای از ۷۵ درصد در زمان امضای توافق به ۶۲ درصد رسیده است. در آمریکا، مخالفان جمهوریخواه اوباما بیکار ننشستهاند. اخیرا مجلس نمایندگان طرحی را تصویب کرد که اگر به شکل قانون درآید، مانع از فروش هواپیماهای بوئینگ به ایران خواهد شد.
با توجه به این مسائل، ضروری است که هر دو کشور انجام تعهدات خود را ادامه دهند. آمریکا باید تلاشهای خود را برای تسهیل کردن روابط مالی مشروع با ایران افزایش دهد. اوباما آخرین ماههای خود را در کاخ سفید میگذراند و مهم است که جانشین وی نیز همچنان به مفاد توافق هستهای پایبند بماند. انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در آبان ماه تاثیر بزرگی در آینده برجام دارد. هیلاری کلینتون نامزد حزب دموکرات از توافق حمایت کرده است، اما دونالد ترامپ نامزد جمهوریخواه وعده کرده است توافق هستهای را لغو کند.
