کشورهای تامین کننده سلاح برای داعش
ساعت24 -روز یکشنبه بود که دولت عراق پس از بازپسگیری شهر راوه، رسما پایان جنگ علیه داعش را اعلام کرد. سوریه نیز اندکی قبل از آن و پس از شش سال، از شر داعشیها خلاص شده بود. از دیگر سو، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، نیز در سفر یکروزه خود به سوریه اعلام کرد وقت آن رسیده که نیروهای نظامی این کشور به میهنشان بازگردند.
div style="text-align:justify">
روزنامه شرق نوشت: روز یکشنبه بود که دولت عراق پس از بازپسگیری شهر راوه، رسما پایان جنگ علیه داعش را اعلام کرد. سوریه نیز اندکی قبل از آن و پس از شش سال، از شر داعشیها خلاص شده بود. از دیگر سو، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، نیز در سفر یکروزه خود به سوریه اعلام کرد وقت آن رسیده که نیروهای نظامی این کشور به میهنشان بازگردند.
البته پایان کار خلافت خودخوانده داعش در عراق و سوریه هرچند ضربه سنگینی به این گروه در منطقه وارد کرده است اما بدون تردید به معنای پایان تفکر داعشی نخواهد بود.
نخست اینکه ریشههای فکری داعش که از وهابیگری ریشه میگیرد، هنوز در برخی کشورها ترویج میشوند و گذشته از آن، بسیاری از عوامل و تروریستهای داعشی با سقوط خلافت خودخواندهشان، به مخفیگاهها و نقاط دورافتاده در صحرا گریختهاند و مترصد فرصتی هستند تا دوباره بیرق سیاه خود را برافرازند. بنابراین بازخوانی چگونگی قدرتگیری و تجهیز داعش میتواند درسهای مهمی برای تجارب مشابه در آینده داشته باشد.
در واقع، هرچند داعش از خلأ قدرتی که به واسطه جنگ داخلی در سوریه ایجاد شده بود، بهره گرفت، با این حال نباید فراموش کرد که برخی اهمالکاریها و سیاستهای غلط در حمایت از مخالفان مسلح در سوریه به منظور پیشبرد اغراض و اهداف سیاسی، در عمل آب به آسیاب داعش ریخت. این مسئلهای است که گزارش اخیر مؤسسه «پژوهش تسلیحات جنگی» که از حمایت اتحادیه اروپا برخوردار است، درخصوص منبع و منشأ سلاحهای داعش بر آن مهر تأیید میزند.
طبق ادعای این مؤسسه، سلاحهایی که از سوی ایالات متحده و عربستان در اختیار گروههای مسلح اپوزیسیون در سوریه قرار گرفته بود، اکثرا به دست جنگجویان داعش افتادند؛ مسئلهای که تأثیر زیادی در تقویت توان نظامی داعش هم به لحاظ کمی و هم به لحاظ کیفی داشته است. این دقیقا همان مسئلهای است که این گزارش جدید بر آن صحه میگذارد.
در گزارش «پژوهش تسلیحات جنگی» که به تازگی منتشره شده، همچنین اینطور آمده است که شمار سلاحهایی که داعش در اختیار داشته، به مراتب بیشتر از آن است که از طریق غنایم جنگی به دست آمده باشد. این گزارش بر اساس یک تحقیق میدانی سهساله در سوریه و عراق تدوین شده است تا شاید بتواند نوری بر چگونگی قدرتگیری سریع داعش در منطقه بتاباند. برای نگارش و تدوین این گزارش، بیش از چهار هزار قطعه تسلیحات اعم از سلاح، مهمات و برخی موادی که در ساخت بمب کاربرد دارند، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتهاند.
ساخت اروپا
طبق این گزارش، بخش زیادی از این سلاحها از ارتشهای سوریه و عراق به دست داعشیها افتاده است. با این حال، بخشی از این سلاحها نیز توسط کشورهای درگیر در جنگ سوریه در اختیار گروههای اپوزیسیونی که علیه بشار اسد میجنگیدند، افتاده است. در این گزارش آمده است که خلاف ائتلافهای مختلف بینالمللی ضدداعش، بخش زیادی از سلاحهایی که در اختیار نیروهای داعش در عراق و سوریه بوده، توسط کشورهایی مانند ایالات متحده و عربستان سعودی تأمین شده است. تمامی این چهار هزار قطعه تسلیحات نظامی که در این تحقیق مورد ارزیابی قرار گرفتند، در کشورهای عضو اتحادیه اروپا ساخته شده بودند که از مجاری ایالات متحده و عربستان و خلاف منع انتقال این سلاحها به گروههای مسلح، در اختیار اپوزیسیون سوریه قرار گرفتند.
بنا بر اطلاعات گردآوریشده توسط این مؤسسه پژوهشی، ایالات متحده مکررا سلاحها و مهمات ساخت کشورهای اروپایی را در اختیار نیروهای اپوزیسیون در جریان جنگ داخلی سوریه قرار داده است که در ادامه بخش زیادی از این تسلیحات نظامی به تصرف داعش درآمد. حدود ٩٠ درصد از سلاحها و مهمات به کار گرفتهشده توسط گروه تروریستی داعش در عراق و سوریه، متعلق به کشورهای چین، روسیه و اروپای شرقی بوده که در این میان، شمار سلاحهای ساخت روسیه گوی سبقت را از دیگر کشورها ربوده است. طبق اعلام این گروه پژوهشی، سلاحهای ساخت غرب ١٠ درصد باقیمانده را تشکیل میدهند.
ترکیه؛ گذرگاه سلاح داعش
در واقع گزارش فوقالذکر این گمانهزنیهای اولیه را تأیید میکند که داعش بخش زیادی از تجهیزات نظامی خود را از غنایم جنگی بهدستآمده از نیروهای دولتی سوریه به دست آورد. به عبارت دقیقتر، در مراحل ابتدایی جنگ در سوریه، بخش زیادی از تجهیزات نظامی داعش غنایمی بود که از جنگ میدانی با نیروهای دولتی سوری و عراقی به دست میآمد. اما از پایان سال ٢٠١٥ میلادی، داعش به یک منبع تسلیحاتی مهم و بزرگ دیگر نیز دسترسی داشته است. این گروه در همان زمان موفق به کشف جعبههای مهماتی شد که ساخت کارخانههایی در اروپای شرقی بودند.
در ادامه پیگیریهای این مؤسسه تحقیقاتی مشخص کرد که این مهمات به صورت قانونی به کشورهای ایالات متحده و عربستان سعودی فروخته شده و در ادامه از طریق ترکیه به سوریه وارد شدند. در واقع مقصد این محمولههای تسلیحاتی، شمال سوریه بود که گروههای اپوزیسیون تحت حمایت آمریکا و عربستان در آنجا با بشار اسد میجنگیدند. از دیگر سو، بنا به گزارش «تلگراف»، شماری از سلاحهایی که در سوریه، عراق و دیگر مناطق فعالیت داعش از جمله لیبی، یمن و سودان جنوبی یافت شدهاند، از مسیر دو کشور ترکیه و اردن انتقال یافتهاند که از نقش ترکیه در تجهیز داعش نشان دارد. البته سرعتی نیز که این محمولهها به دست داعش میرسیده، در نوع خود شایان توجه است؛ در برخی موارد، دو ماه بعد از ترک کارخانه این محموله به دست نیروهای داعش میرسیده است. درآمد داعش از فروش نفت باعث میشد این گروه توانایی خرید مستقیم تجهیزات نظامی در بازار سیاه را داشته باشد.
در وقع این گزارش بر این مسئله مهر تأیید میزند که چگونه سلاحهایی که در جنگهای داخلی در اختیار گروههای مسلح قرار میگیرند میتوانند ضد اهداف اولیهشان به کار گرفته شوند. جالب اینکه طبق گزارش یک سال پیش این گروه پژوهشی، داعش موفق به تولید سلاحهای نظامی در سطح استاندارد شده بود. این گروه تحقیقاتی پیشتر نیز در سال ٢٠١٦ میلادی، موفق به کشف بستههای مواد شیمیایی در شهر قراقوش در سوریه شده بود. بنا بر گفته این گروه، مقادیر زیادی از این مواد شیمیایی که صرفا در بازارهای داخلی ترکیه فروخته و معامله میشود به دست داعش افتاده بود. در واقع، بخش زیادی از بمبهای دستی داعش توسط همین مواد شیمیایی ساخته میشدند.
احتمالا شبیهترین نمونه تاریخی این وضعیت را باید حمایت آمریکا و دیگر کشورها از مجاهدین در دهه ٨٠ میلادی دانست که در افغانستان علیه اتحاد جماهیر شوروی میجنگیدند. در همان زمان نیز سلاحهایی که با تأیید سازمان سیا برای گروههای خاصی ارسال میشدند، در ادامه از طریق مجاری سرویس اطلاعات پاکستان از دست گروههای افراطیتری مانند القاعده سر درمیآوردند. البته وضعیت در سوریه و عراق به علت وسعت جغرافیایی و بیشترشدن شمار کشورهای درگیر اندکی از افغانستان پیچیدهتر است.
