فرش دستباف ایران از عرش به فرش
فرش دست باف و خودرو
به گزارش سایت اتاق تهران مرتضی میری، دبیر کارگروه فرش و صنایع دستی کمیسیون توسعه صادرات اتاق ایران، در گزارشی به تشریح وضعیت صادرات فرش دستباف موانع و مشکلات آن پرداخت. او با بیان اینکه فرش دستباف به عنوان مهمترین و ماندگارترین هنر ملی ایرانیان، پدیدهای با سه بعد اصلی اقتصادی، فرهنگی- هنری و اجتماعی است، ادامه داد: اقتصاد، ایجاد اشتغال، ارزش افزوده بالا، قابلیت سرمایهگذاری و ارزآوری بالا چهار ویژگی مهم اقتصادی فرش دستباف هستند. نکته بسیار حائز اهمیت در خصوص اشتغالزایی در حوزه فرش دستباف این است که این اشتغال نباید در مناطقی که قالیبافی سابقه تاریخی ندارد، ایجاد شود. این اشتباهی است که در ادوار پیشین انجام و تبدیل به یک اشتغال ناپایدار شده و پس از مدتی از میان رفته و سبب مهاجرات بیکاران به شهرها شده است. همچنین این شرایط به اصالت بافت آسیب جدی وارد میکند که سبب افت کیفی فرش ایرانی خواهد شد. بنابراین آنچه که باید مورد حمایت حاکمیت قرار گیرد حفظ و توسعه متوازن تولید و اشتغال فرش دستباف در مناطقی است که قالیبافی ریشه تاریخی دارد چرا که این مسیر هم از منظر اقتصادی و هم از منظر فرهنگی و اجتماعی و حفظ میراث ملی به صلاح نزدیکتر است.صنعت فرش حدود 2.5 میلیون شغل ایجاد کرده و میزان اشتغالزایی در صنعت خودرو، معادل 886 هزار نفر است. همچنین هزینه ایجاد هر یک شغل در صنعت فرش 10 میلیون تومان اما در صنعت خودرو دستکم 150 میلیون تومان است. در حالی که میزان سرمایهگذاری دولت در صنعت خودرو، 90 درصد و در صنعت فرش صفر است.او سپس با مقایسه این دو صنعت از نظر میزان ارزآوری گفت: فرش دستباف در سال 1373 که بالاترین میزان ارزآوری آن رقم خورد، حدود دو میلیارد و 120 میلیون دلار صادرات داشت و در سال 1394 که مقارن با کمترین میزان ارزآوری آن بود، این رقم به 290 میلیون دلار رسید. اما بالاترین میزان ارزآوری صنعت خودرو تاکنون حدود 300 میلیون دلار بوده است.میری با اشاره به وضعیت صادرات فرش در دو دهه گذشته ادامه داد: آمار و ارقام دو دهه گذشته نشان میدهد صادرات فرش ایران در این مدت به صورت مقطعی روندی پر فراز و فرود و به صورت کلی روندی نزولی را طی کرده است. بالاترین رقم صادراتی همانطور که گفته شد در سال 1373 و پایینترین آن در سال 1394 بوده است. کاهش 87 درصدی صادرات فرش ایرانی طی قریب به 20 سال نشان میدهد که سیاستها و تصمیمات در این زمینه کاملا ناکارآمد و نادرست بوده است. افزود: فرشهایی که به صورت امانی از انبارهای ایران به آمریکا منتقل میشوند اجازه خروج از آمریکا به مقصد ایران را نخواهند داشت و این یکی از چالشهای اساسی صادرات به آمریکا پس از برجام است.
هرچند که در سال 1395 صادرات فرش 24 درصد نسبت به سال 94 افزایش یافته و این ناشی اجرایی شدن برجام است.در دهه 70 و نیمه اول دهه 80، سه بازار اول یعنی سوییس، آلمان و ایتالیا بیش از 60 درصد از میزان صادرات فرش دستباف ایرانی را به خود اختصاص میدادند اما این رقم در سالیان اخیر به حدود 40 درصد کاهش پیدا کرده است. از این امر میتوان نتیجه گرفت علاوه بر تغییراتی که به دلیل تحولات در روابط بینالمللی ایران رخ داده است، ساختار بازار جهانی دستخوش تغییر شده است به طوری که از ثبات بازارهای اصلی کاسته شده و تنوع بازارهای هدف فزونی یافته است. به طور مثال سهم آلمان در سال 1373 معادل 40 درصد از کل صادرات فرش ایران بوده است که این رقم در سال 1395 به 12 درصد کاهش پیدا کرده است.
چالشهای خارجی
میری سپس با اشاره به چالشهایی که منجر به کاهش صادرات فرش دستباف شده است، این چالشها را به دو بخش خارجی و داخلی تقسیم کرد و گفت: تحریم آمریکا در سال 2010، تحریمهای بینالمللی علیه ایران و بحران اقتصادی بینالمللی از جمله موانع صادرات فرش دستباف ایرانی محسوب میشوند. میری در ادامه، قطع مشوقهای صادراتی، تولید انبوه فرش ماشینی توسط نهادها به بهانه اشتغالزایی، عدم اختصاص اعتبارات لازم برای بازمعرفی و تبلیغات فرش دستباف در بازارهای موجود، عدم اختصاص اعتبارات لازم برای مطالعه علمی و اصولی بازارهای جدید، قوانین مالیاتی و گمرکی، تلاش برای حذف معافیت فرش دستباف از مالیات بر ارزش افزوده بدون ایجاد زیرساختهای لازم و سیاستگذاری نادرست در ورود به بازارهای جدید و از بین رفتن بازارها از جمله موانعی است که به موجب اجرای برخی سیاستهای حاکمیتی ایجاد شده است.میری به چالشهای منبعث از عملکرد بخش خصوصی نیز پرداخت و گفت: فقدان ارتباط مؤثر میان بخش تولید و بخش صادرات، عدم مطالبهگری مداوم از حاکمیت، عدم بهروزرسانی روشهای تجاری و کاهش کیفیت به دلیل تلاش برای رقابت قیمتی از جمله چالشهایی است که در این بخش مشاهده میشود.او پس از بیان این چالشها، راهکارهای رفع آنها را نیز بیان کرد. به گفته او، تشکیل شورای راهبردی فرش دستباف ایران، تدوین بستههای حمایتی و تشویقی، اصلاح ساختار مرکز ملی فرش ایران، اختصاص اعتبارات لازم برای پروژههای فرهنگی-تبلیغی، حفظ معافیت فرش دستباف ایران در قانون مالیات بر ارزش افزوده، توقف اجرای ماده 14 آییننامه تبصره 3 ماده 169 قانون مالیاتهای مستقیم، مستثنی شدن فرش دستباف از ماده 121 آییننامه اجرایی قانون امور گمرکی، حمایت از اصیلبافی و مقابله با کاهش کیفیت به منظور کاهش قیمت و مطالبهگری مداوم از حاکمیت از جمله راهکارهایی است که میتواند جایگاه فرش دستباف ایرانی را در بازارهای جهانی احیا کند.
