ناکارآمدی ابزارهای مالی بورس ایران

ساعت 24-سینا ایرانپور انارکی- بزرگترین چالش صنعت و معدن در ایران طبق بررسی های مختلف کمبود منابع مالی و دریافت تسهیلات بانکی اعلام شده است. بازارهای سرمایه در جهان برای جذب شرکت های بیشتر ابزارهای تامین مالی متنوعی را ایجاد کرده اند تا روند سرمایه گذاری های جدید و توسعه بنگاه های اقتصادی بهبود یابد. وجود ابزارهای مالی گوناگون در بازار اوراق بهادار، انگیزش و مشارکت بیشتر مردم را در تامین منابع مالی فعالیت های اقتصادی درازمدت به همراه می آورد.

div align="justify">تنوع ابزارهای مالی از نظر ترکیب ریسک و بازده، ماهیت سود و شیوه مشارکت در ریسک، گروههای مختلفی را به سوی خود می کشاند. اکنون بازار سرمایه ایران هشت ابزار برای تامین مالی شرکت ها مطابق موازین فقه اسلامی تعریف کرده است اما این ابزارها زیاد مورد استفاده بنگاه ها قرار نمی گیرند و مدیران نیز آشنایی کافی نسبت به این روزش های نوین ندارند. سازمان بورس اوراق بهادار ایران باید بپذیرد که ابزارهای مالی بورس ایران کارآمدی ندارند و باید روند به کارگیری آنها را تسهیل و امکان شناخت شرکت های دخل و خارج از بورس را نسبت به این ابزارها فر اهم کند.
ابزارهای مالی و سطوح ریسک متفاوت
بازار اوراق بدهی بورس، از سال ۱۳۹۰ و با انتشار اوراق مشارکت شهرداری شیراز راه‌اندازی شد، این بازار با پذیرش و انتشار اوراق مشارکت سایپا و سینا دارو در سال‌های بعد توسعه یافت. همچنین در سال ۹۲ با پذیرش صندوق قابل معامله (ETF) سپهر اندیشه نوین، فاز جدیدی در پذیرش ابزارهای نوین در بورس آغاز شد. مجید پیره، کارشناس مسوول پژوهشی سازمان بورس اوراق بهادار درباره ابزارهای جدید مالی به تعادل گفت: اوراق اجاره و اوراق مرابحه از مهمترین ابزارهای مالی موجود در بورس ایران هستند. اوراق قرضه نیز نوع دیگری از ابزارهای مالی است که در ایران به دلایل شرعی مورد استفاده قرار نمی گیرد. وی ادامه داد: ابزارهای مالی سطوح ریسک متفاوتی دارند و بر اساس میزان ریسک در موضوعات مختلف سرمایه گذاری مورد استفاده قرار می گیرند. پیره تشریح کرد: اوراق اجاره به نام صکوک اجاره شناخته می شود و بیشترین حجم اوراق اجاره نیز مربوط به بازار مالی مالزی است که یکی از کشورهای پیشتاز در زمینه کاربرد ابزارهای مالی اسلامی محسوب می شود. اوراق اجاره در سال ۸۹ و اوراق مرابحه در سال ۹۱ در بازار مالی ایران مورد استفاده قرار گرفتند.
تنوع های طرح صکوک در ایران
صکوک پر کاربرد ترین ابزار مالی در ایران است در این زمینه سید عباس موسویان، دبیر کمیته‌ فقهی سازمان بورس به مصوبات کمیته فقهی در ارتباط با صکوک اشاره کرد و گفت: حدود ۱۴ نوع صکوک در ایران به صورت علمی مطرح شده است که کمیته‌ فقهی سازمان بورس براساس نیازهای کشور آن را بررسی کرد و در این میان صکوک اجاره را عملیاتی کرد. به گزارش ایسنا، وی با بیان این‌که صکوک به دو نوع غیرانتفاعی و انتفاعی تقسیم می‌شود، افزود: در نوع اول اوراق براساس خیرخواهانه منتشر می‌شود که این اوراق شامل وقفی و قرض‌الحسنه است که قرض‌الحسنه توسط سازمان فقهی به نظر رسیده است.
موسویان خاطرنشان کرد: مهم‌ترین ابزارهایی که در نوع انتفاعی صکوک وجود دارد، اوراق اجاره، مرابحه استصناع و جعاله است که در کمیته‌ فقهی بورس به تصویب رسیده است.
وی یادآور شد: اوراق اجاره براساس قرار‌داد اجاره طراحی می‌شود و یک قرار‌داد انتفاعی پذیرفته شده در فقه اسلامی است و با چهار مدل عملیاتی در کمیته‌ فقهی سازمان بورس تنظیم شده و براساس مظاهر پنج‌گانه اسلامی طراحی شده است.وی به کارکرد اوراق اجاره اشاره کرد و گفت: این اوراق برای تامین دارایی فیزیکی، تامین نقدینگی، تشکیل سرمایه شرکت‌های لیزینگ و تبدیل دارایی بانکی به اوراق بهادار مورد استفاده قرار می‌گیرد.
وی با بیان این‌که اوراق مرابحه بر اساس خرید و فروش است و به صورت نسیه مدت‌دار فروخته می‌شود به اوراق استصناع اشاره کرد و گفت: مهم‌ترین کاربرد اوراق استصناع برای دارایی‌هایی است که وجود ندارد و سفارش ساخت آن داده می‌شود. این درحالی است که در کمیته فقهی سازمان بورس استصناع موازی و ترکیب استصناع اجاره به شرط تملیک تهیه شده است.دبیر کمیته فقهی سازمان بورس به اوراق مضاربه اشاره کرد و گفت: اوراق مضاربه برای تامین مالی شرکت‌های تجاری و در دو مدل خاص و عام بدون سررسید مطرح می‌شود و اوراق جعاله برای خدمات و تعمیرات طراحی شده است.
هشت ابزار تعریف شده در بازار ایران
اکنون بازار سرمایه ایران در حالی که بیش از ۱۵۰ نوع ابزار مالی در دنیا مورد استفاده قرار دارد فقط هشت ابزار را برای تامین مالی بنگاه های اقتصادی تایید کرده است. پیره درباره این هشت نوع ابزار گفت: ابزارهای مالی در ایران در دو بازار نقد و مشتقه مورد استفاده قرار می گیرند. این کارشناس پژوهشی ادامه داد: در بازار نقد پنج ابزار شامل: اوراق اجاره، اوراق مرابحه، اوراق سلف، اوراق مشارکت و سهام و همچنین در بازار مشتقات سه ابزار قرار داد آتی سهام، قرارداد آتی کالا و قرار داد اختیار معامله تبعی نعریف شده اند اما این ابزارها با همین میزان تنوع نیز مورد استقبال بنگاه های اقتصادی نیستند. پیره عوامل عدم توسعه ابزارهای مالی در ایران را این گونه برشمرد: عوامل حقوقی، تنظیم استانداردهای حسابداری، شناسایی مالیات های مربوط به سود و مترتب به این ابزارها، شناسایی علایق و سلایق سرمایه گذاران، ایجاد زیر ساخت های فناوری و سنجش و مدیریت ریسک ابزارهای مالی. این کارشناس اظهار داشت: کسی مخالف توسعه ابزارهای مالی در بازار سرمایه ایران نیست اما نکته مهم ظرفیت سازی بابت کاربرد این ابزارهای مالی در ایران است. تاکنون همین هشت ابزار نیز مورد استقبال نبوده اند و مدیران شرکت ها خیلی با این روش های جدید مالی آشنایی ندارند در حالی که همین ابزارهای مالی نیز می توانند بخشی از محدودیت های موجود در تامین مالی بنگاه ها را برطرف کنند.
ابزارهای مالی هزینه هایی در پی دارند
ابزارهای مالی ایران علاوه بر آنکه تنوع محدودی دارند روند به کارگیری آنها نیز آسان نیست. کارشناس مسوول پژوهشی سازمان بورس اوراق بهادار ایران در این زمینه تشریح کرد: این ابزارها اگرچه نوین و دارای مزیت های قابل توجهی هستند اما استفاده از آنها هزینه هایی را برای شرکت ها در پی دارد که خود مانعی بر سر کاربرد بیشتر این ابزارهاست. پیره تسهیل در صدور مجوزهای به کارگیری این ابزارها و اصلاح فرآیند استفاده می تواند شرکت های بیشتری را ترغیب به استفاده از این ابزارها کند. اگرچه به نطر می رسد سازمان بورس اوراق بهادار تمایل به افزایش تنوع در ابزارهای مالی داشته باشد اما بیش از تنوع موضوعی که از اهمیت بسزایی برخوردار است موانع اداری در دریافت مجوز از سازمان بورس، فرآیند طولانی به کارگیری و همچنین محدودیت های این ابزارها در بازار مالی ایران است. این ابزارهای مالی با وجود تنوع هنوز نتوانسته اند به عنوان رقیب بانک ها خود را مطرح کنند و از این رو اصلاح در ساختار این ابزارهای مالی ضرورتی اجتناب ناپذیر به نظر می رسد که باید مورد توجه مدیران سازمان بورس و کمیته فقهی آن قرار گیرد. بورس ایران همچنان مزیت های رقابتی و جذاب برای ورود سرمایه های بخش خصوصی را فراهم نکرده است و اگر نتواند به عنوان یک بازار مستقل مالی بخش خصوصی را ترغیب به ورود به این بازر کند از ماهیت اصلی خود به عنوان یک بازار آزاد و غیر وابسته به دولت فاصله خواهد گرفت و به مرور رکود در آن فراگیر می شود.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه:

ناکارآمدی ابزارهای مالی بورس ایران

نظرات کاربران

ویژه

تازه ترین اخبار