ناکارآمدی ؛ رکود تورمی ، تشدید تحریم ها وانزوای بین المللی
بر پایه یک روش علمی - کارشناسی 52 مساله یادشده از نظر میزان تاثیرگذاری هر مساله بر ایران و تاثیرپذیری آنها نمرهدهی شده و در انتهای کار یک گروه 5 نفره از خبرگان مسائل اصلی اثرگذار و اثرپذیر مشخص شدند.
بر اساس نتایج به دست آمده همچنین به ترتیب «روند روزافزون نارضایتی عمومی»، «بیتفاوتی نخبگان و گروههای مرجع نسبت به سرنوشت نظام»، «ناکارآمدی در حکومتداری» و «شکاف دولت ـ ملت» تاپیرپذیرترین مسائل ایران در سال 1399 هستند.
در این گزارش که خلاصه نتایج آن در نشریه دیدهبان امنیت ملی شماره 97-96 درج شده توضیح داده شده است... مسالههای تاثیرگذار بحرانیترین مسالهها هستند زیرا دگرگونی سیستمها به آنها وابسته است و میزان کنترل بر این مسالهها بسیار مهم است. این مسالهها عموما توسط سیستم (مجموعه کنش حاصل از دیگر مسالهها) قابل کنترل نیستند. این مسالهها به عنوان عواملی از ثبات عمل میکنند. این مسالهها بر اساس تحلیل دادههای این نظرخواهی شامل اولا تشدید تحریمهای امریکا علیه ایران و ثانیا انزوای بیناللملی ایران میشوند.
مسالههای تأثیرگذار
مسالههای تأثیرگذار بحرانیترین مسالهها هستند؛ زیرا دگرگونی سیستم به آنها وابسته است و میزان کنترل بر این مسالهها بسیار مهم است. این مسالهها عموما توسط سیستم (مجموعه کنش حاصل از دیگر مسالهها) قابل کنترل نیستند و بیشتر به عنوان عواملی از ثبات عمل میکنند. براساس شکل ۲، این مسالهها شامل: ۱- تشدید تحریمهای امریکا علیه ایران و ۲- انزوای بینالمللی ایران میشوند.
مسالههای تقویتکننده
این مسالهها همزمان به صورت تأثیرپذیر و بسیار تأثیرگذار عمل مینمایند، طبیعت این مسالهها با نبود پایداری آمیخته است، زیرا هر عمل و تغییری بر روی آنها واکنش و تغییری پردیگر مسالهها را به دنبال دارد. اینگونه نتایج و واکنشها، یک اثر بومرنگی به همراه دارد که در نهایت باعث تشدید یا میرایی اثر و علامت اولیه میشود. این دستهها عبارتاند از:
1- ناکارآمدی در حکومتداری
2- تشدید رکود تورمی
این مسالهها ظرفیت بسیار بالایی برای تبدیل شدن به بازیگران کلیدی را در سیستم دارند، . زیرا به علت ماهیت ناپایدارشان، توانش تبدیل شدن به نقطه انفصال را در سیستم دارند. به همین دلیل به اینها مسالههای ریسک نیز گفته میشود.
مسالههای نتیجه
مسالههای نتیجه، تأثیرگذاری پایین و تأثیرپذیری بسیار بالایی دارند. بنابراین، نسبت به تکامل مسالههای تاثیرگذار بسیار حساس هستند. به عبارت دیگر، این متغیرها خروجی سیستم هستند:
۱- روند روزافزون نارضایتی عمومی
۲- بیتفاوتی نخبگان و گروههای مرجع نسبت به سرنوشت نظام
٣- شکاف دولت- ملت
مسالههای مستقل
این مسالهها نه دارای تأثیرگذاری بالایی هستند و نه تأثیرپذیری بالایی دارند. به همین دلیل، تأثیر ناچیزی بر سیستم مورد مطالعه میگذارند. این مسالهها اهمیت زیادی نداشته و حذف آنها از تحلیل، پیامدی برای تحلیل ما نخواهند داشت. بدینسان، یا توجه به تاثیرگذاری کم و تأثیرپذیری پایین این مسالهها، آنها ارزش قابل اعتنایی برای صرف امکانات و منابع نخواهند داشت. این مسالهها شامل این مواردند:
١- کرونا و پیامدهای آن
۲- افزایش تنش بین ایران و امریکا
٣- افزایش آسیبهای اجتماعی
۴- چالشهای زیست محیطی
۵. اختلاف دولت و مجلس شورای اسلامی
۶- تشدید فقر و کاهش قدرت خرید
7- ناآرامی خیابانی در نیمه دوم سال
مسالههای میانی
به انها مسالههای خوشهای نیز گفته میشود. این مسالهها به اندازه کافی تأثیرگذار و با تأثیرپذیر نیستند تا بتوان آنها را در طبقهبندیهای قبلی قرار داد. به همین دلیل، نمیتوان نتیجهگیری قطعی در مورد این مسالهها و تأثیر آنها بر سیستم داشت. این مسائل از این قرارند:
1- امنیتی شدن ایرانژ
2- افزایش بیکاری
۳- افزایش اختلافات داخلیژ
۴- کسری بودجه
