مرکز ملی مطالعات جهانی شدن گزارش داد:
مالیات های زیست محیطی پر کاربرد در جهان، مغفو ل در ایران!
ساعت24- رضاستاری- گروه مطالعات اقتصادی مرکز ملی مطالعات جهانی شدن در تازه ترین تحلیل خود از ضرورت حفظ محیط زیست و مالیات های مربوط به آن، گزارش داد: با گسترش فعالیت های اقتصادی و مسابقه کشورها در ثبت نرخ های رشد اقتصادی بالاتر، اهمیت محیط زیست و توسعه پایدار در دهه 1970 بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. آشکار شدن آثار منفی تخریب محیط زیست سبب شد تا عزم کشورها برای کاهش مضرات رشد سریع اقتصادی جزم شود.
به گزارش ساعت۲۴، بر اساس یکی از نظریات مشهور اقتصادی، ارتباط میان رشد اقتصادی و تخریب محیط زیست، ابتدا مستقیم و سپس معکوس است. طبق این نظریه، با افزایش سطح درآمد سرانه، ابتدا تخریب محیط زیست شدت گرفته و در نقطه ای به اوج خود می رسد. با ادامه رشد اقتصادی، توجه به محیط زیست رفته رفته جدی تر شده و سیاست های التیام بخش در این زمینه اتخاذ می شود.
آیا تخریب محیط زیست را باید به نظاره نشست؟
سوال اینجا است که آیا این نظریه حتماً باید در کشورهای مختلف محقق شود؟ پاسخ به این سوال با توجه به چند نکته منفی است. اول این که سیاست گذاران تمام کشورهای جهان از اهمیت ونقش محیط زیست بر تداوم توسعه آگاه هستند. ثانیاً تجارب کشورهای توسعه یافته اکنون بی کم و کاست در اختیار سایرین قرار دارد تا با استفاده از آن، بهترین تصمیمات برای حفاظت از محیط زیست اتخاذ شود. به این دو موضوع، عزم کشورهای توسعه یافته برای کاهش تخریب های زیست محیطی در کشورهای در حال توسعه رانیز باید افزود.
بسیاری از کشورهای توسعه یافته این انگیزه و امکان را برای بنگاه های اقتصادی خود فراهم نموده اند تا به جای کاهش آلایندگی در داخل مرزهای خود، بر کاهش انتشار گازهای گلخانه ای در کشورهای در حال توسعه متمرکز شوند. بنابراین کشورهای جهان از این امکان برخوردار هستند که به موازات رشد اقتصادی، محیط زیست را نیز از گزند تخریب محافظت نمایند.
آمارها چه می گویند؟
دانشگاه ییل ( شاخص عملکرد زیست محیطی) را برای کشورهای مختلف مختلف جهان محاسبه می نمایند. از نظر این شاخص که به بررسی سلامت محیط و پایداری محیط زیست در کشورهای مختلف می پردازد، ایران جایگاه ۸۳ جهان را در سال ۲۰۱۳ کسب کرده است. در این رده بندی کشورهای سوییس، لوگزامبورگ و اتریش، بهترین عملکرد را به خود اختصاص داده اند.
بر اساس اطلاعات آماری بانک جهانی، ایران سیزدهمین کشور جهان از نظر انتشاز گاز دی اکسید کربن نسبت به تولید ناخالص داخل است. به ازای هر دلار تولید در ایران، نیم کیلوگرم گاز دی اکسید کربن منتشر می شود که این رقم برای کشورهایی چون عربستان و مالزی ۰.۴ کیلوگرم، برای عراق و ترکیه ۰.۳ کیلوگرم، برای شیلی و پاکستان ۰.۲ کیلوگرم و برای سوئد و هنگ کنگ ۰.۱ کیلوگرم بوده است.اقتصاد ایران در سال ۲۰۱۲ بیش از ۷.۷ کیلوگرم گاز دی اکسیدکربن به ازای هر نفر تولید و منتشر نموده است.
آثار خارجی
فعالیت های اقتصادی، علاوه بر هزینه های مستقیم( مانند هزینه های نیروی کار، مواد اولیه و انرژی) آثار غیر مستقیمی را نیز بر جامعه تحمیل می کنند. این آثار می توانند مثبت و یا منفی باشند. به عنوان مثال هنگامی که فرودگاهی در یک منطقه احداث می شود، علاوه بر اثرات مستقیم، آثار خارجی منفی (ایجاد سروصدا و آلودگی) و آثار خارجی مثبت (درآمد بیشتر برای رستوران های آن منطقه) را نیز برای افرادی که هیچ ارتباطی با فعالیت های آن فرودگاه ندارند، ایجاد خواهد کرد.
اغلب فعالیت های اقتصادی با آثار خارجی همراه هستند که مهمترین اثر خارجی منفی این فعالیت ها، تخریب محیط زیست است. ممکن است بنگاهی ارزش افزوده بالایی را نیز ایجاد کند، اما همزمان آثار سوء بیشتری را نیز بر محیط زیست داشته باشد. یکی از راهکارهای کنترل آثار خارجی، درونی کردن این هزینه ها توسط دولت است. یعنی دولت با استفاده از سیاست های مختلف سعی می نماید هزینه هایی را که بنگاه بر جامعه تحمیل می نماید را به خود بنگاه باز گرداند. مهمترین ابزار دولت برای این منظور، استفاده از مالیات و سوبسید است.
در این جا به برخی از مالیات های زیست محیطی که در کشورهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد، اشاره خواهد شد. این سیاست ها غالباً به تناسب اهمیتی موضوعات مختلف زیست محیطی برای کشورها اتخاذ می شوند.
مالیات بر کربن
این مالیات مهمترین ابزار برای کنترل انتشار گازهای آلاینده توسط بنگاه های اقتصادی می باشد. این نوع از مالیات ها بر سوخت های فسیلی که پس از سوختن منجر به انتشار کربن می شود، وضع می شود. بر خلاف آن چه در کشور ما در جریان بوده و به این دسته از سوخت ها، یارانه نیز اختصاص می یابد، کشورهای مختلف برای کاستن از میزان مصرف این حامل های انرژی سعی در اخذ مالیات و کاهش مصرف آن ها داشته اند. البته مالیات بر کربن می تواند اشکال دیگری نیز داشته باشد که یکی از انواع مرسوم آن، پرداخت هزینه بابت انتشار گازهای آلاینده می باشد.
عوارض گمرکی
دولت می تواند عوارض گمرکی مربوط به واردات کالاهایی که از آلایندگی و قدرت تخریب بالایی برخوردار هستند را افزایش دهد.
مالیات بر محصولات طبیعی
وضع نرخ های مالیات بالاتر بر محصولاتی که با استفاده از منابع محدود طبیعی( مانند درختان و حامل های انرژی) تولید می شوند، انگیزه های مصرف این قبیل از محصولات در جامعه را کاهش و از بین رفتن این منابع را کندتر خواهد کرد.
مالیات بر پسماندها
انواع پسماندها( خانگی، تجاری، صنعتی، کشاورزی، بیمارستانی و ...) با توجه به اهمیت و خطراتی که می تواند برای محیط زیست داشته باشد، هدف مالیات های اکولوژیکی هستند.
مالیات بر کالاها
تکنولوژی هایی که آثار خارجی منفی دارند، وضع چنین مالیاتی با افزایش قیمت این دسته از کالاها و تکنولوژی ها، از میزان مصرف آن ها در جامعه کاسته و انگیزه تولید و سرمایه گذاری های آتی را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.
آیا تخریب محیط زیست را باید به نظاره نشست؟
سوال اینجا است که آیا این نظریه حتماً باید در کشورهای مختلف محقق شود؟ پاسخ به این سوال با توجه به چند نکته منفی است. اول این که سیاست گذاران تمام کشورهای جهان از اهمیت ونقش محیط زیست بر تداوم توسعه آگاه هستند. ثانیاً تجارب کشورهای توسعه یافته اکنون بی کم و کاست در اختیار سایرین قرار دارد تا با استفاده از آن، بهترین تصمیمات برای حفاظت از محیط زیست اتخاذ شود. به این دو موضوع، عزم کشورهای توسعه یافته برای کاهش تخریب های زیست محیطی در کشورهای در حال توسعه رانیز باید افزود.
بسیاری از کشورهای توسعه یافته این انگیزه و امکان را برای بنگاه های اقتصادی خود فراهم نموده اند تا به جای کاهش آلایندگی در داخل مرزهای خود، بر کاهش انتشار گازهای گلخانه ای در کشورهای در حال توسعه متمرکز شوند. بنابراین کشورهای جهان از این امکان برخوردار هستند که به موازات رشد اقتصادی، محیط زیست را نیز از گزند تخریب محافظت نمایند.
آمارها چه می گویند؟
دانشگاه ییل ( شاخص عملکرد زیست محیطی) را برای کشورهای مختلف مختلف جهان محاسبه می نمایند. از نظر این شاخص که به بررسی سلامت محیط و پایداری محیط زیست در کشورهای مختلف می پردازد، ایران جایگاه ۸۳ جهان را در سال ۲۰۱۳ کسب کرده است. در این رده بندی کشورهای سوییس، لوگزامبورگ و اتریش، بهترین عملکرد را به خود اختصاص داده اند.
بر اساس اطلاعات آماری بانک جهانی، ایران سیزدهمین کشور جهان از نظر انتشاز گاز دی اکسید کربن نسبت به تولید ناخالص داخل است. به ازای هر دلار تولید در ایران، نیم کیلوگرم گاز دی اکسید کربن منتشر می شود که این رقم برای کشورهایی چون عربستان و مالزی ۰.۴ کیلوگرم، برای عراق و ترکیه ۰.۳ کیلوگرم، برای شیلی و پاکستان ۰.۲ کیلوگرم و برای سوئد و هنگ کنگ ۰.۱ کیلوگرم بوده است.اقتصاد ایران در سال ۲۰۱۲ بیش از ۷.۷ کیلوگرم گاز دی اکسیدکربن به ازای هر نفر تولید و منتشر نموده است.
آثار خارجی
فعالیت های اقتصادی، علاوه بر هزینه های مستقیم( مانند هزینه های نیروی کار، مواد اولیه و انرژی) آثار غیر مستقیمی را نیز بر جامعه تحمیل می کنند. این آثار می توانند مثبت و یا منفی باشند. به عنوان مثال هنگامی که فرودگاهی در یک منطقه احداث می شود، علاوه بر اثرات مستقیم، آثار خارجی منفی (ایجاد سروصدا و آلودگی) و آثار خارجی مثبت (درآمد بیشتر برای رستوران های آن منطقه) را نیز برای افرادی که هیچ ارتباطی با فعالیت های آن فرودگاه ندارند، ایجاد خواهد کرد.
اغلب فعالیت های اقتصادی با آثار خارجی همراه هستند که مهمترین اثر خارجی منفی این فعالیت ها، تخریب محیط زیست است. ممکن است بنگاهی ارزش افزوده بالایی را نیز ایجاد کند، اما همزمان آثار سوء بیشتری را نیز بر محیط زیست داشته باشد. یکی از راهکارهای کنترل آثار خارجی، درونی کردن این هزینه ها توسط دولت است. یعنی دولت با استفاده از سیاست های مختلف سعی می نماید هزینه هایی را که بنگاه بر جامعه تحمیل می نماید را به خود بنگاه باز گرداند. مهمترین ابزار دولت برای این منظور، استفاده از مالیات و سوبسید است.
در این جا به برخی از مالیات های زیست محیطی که در کشورهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد، اشاره خواهد شد. این سیاست ها غالباً به تناسب اهمیتی موضوعات مختلف زیست محیطی برای کشورها اتخاذ می شوند.
مالیات بر کربن
این مالیات مهمترین ابزار برای کنترل انتشار گازهای آلاینده توسط بنگاه های اقتصادی می باشد. این نوع از مالیات ها بر سوخت های فسیلی که پس از سوختن منجر به انتشار کربن می شود، وضع می شود. بر خلاف آن چه در کشور ما در جریان بوده و به این دسته از سوخت ها، یارانه نیز اختصاص می یابد، کشورهای مختلف برای کاستن از میزان مصرف این حامل های انرژی سعی در اخذ مالیات و کاهش مصرف آن ها داشته اند. البته مالیات بر کربن می تواند اشکال دیگری نیز داشته باشد که یکی از انواع مرسوم آن، پرداخت هزینه بابت انتشار گازهای آلاینده می باشد.
عوارض گمرکی
دولت می تواند عوارض گمرکی مربوط به واردات کالاهایی که از آلایندگی و قدرت تخریب بالایی برخوردار هستند را افزایش دهد.
مالیات بر محصولات طبیعی
وضع نرخ های مالیات بالاتر بر محصولاتی که با استفاده از منابع محدود طبیعی( مانند درختان و حامل های انرژی) تولید می شوند، انگیزه های مصرف این قبیل از محصولات در جامعه را کاهش و از بین رفتن این منابع را کندتر خواهد کرد.
مالیات بر پسماندها
انواع پسماندها( خانگی، تجاری، صنعتی، کشاورزی، بیمارستانی و ...) با توجه به اهمیت و خطراتی که می تواند برای محیط زیست داشته باشد، هدف مالیات های اکولوژیکی هستند.
مالیات بر کالاها
تکنولوژی هایی که آثار خارجی منفی دارند، وضع چنین مالیاتی با افزایش قیمت این دسته از کالاها و تکنولوژی ها، از میزان مصرف آن ها در جامعه کاسته و انگیزه تولید و سرمایه گذاری های آتی را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.
