شرح روزهای رفته و گلایههای بیپرده
زنان، جوانان، کنشگری مدنی، آزادیهای جریانی و سیاسی بهویژه در انتخابات و... محتوای همیشگی سخنرانیهای اسحاق جهانگیری در مدت اخیر است که برخلاف اغلب سخنرانیهای ۷ سال گذشته او، تنها بخشی از آن به مسائل اقتصادی اختصاص دارد. کنار این محتوای متفاوت، بخشی از سخنرانیهای جهانگیری به حمایت از عملکرد دولت بهخصوص در سیاست خارجی اختصاص دارد و جالب آنکه او در موضعگیریهای اقتصادی، اغلب با بیانی کنایی در مقام مطالبهگری قرار میگیرد تا پاسخگویی! با این حال آقای معاون اول اینبار در خلال حمایت از عملکرد دولت، صریحتر از گذشته به مسائلی اشاره کرد که شاید بتوان آن را سنگاندازیهای سیاسی و جناحی برخی افراد و نهادها در راه دولت مستقر توصیف کرد و احتمالا باید از این پس و با نزدیک شدن به انتخابات شاهد اظهارات صریحتر و شرح روزهای رفته از سوی دولتیها در این زمینه باشیم. اظهارات صریحتری که قطعا چالشها و نزاعهای تریبونی به دنبال خواهد داشت.
میخواهند جای رییسجمهوری باشند...
معاون اول رییسجمهوری یکی، دو روز گذشته را در خراسان رضوی و در جمع مدیران و نخبگان این استان گذراند و برای آنها سخنرانی کرد. او که به قول صادق خرازی، دبیرکل حزب ندای ایرانیان در ماشین دولت «از در جلو سوار شد اما از در پشت پیادهاش کردند»، در بخشی از سخنرانیاش مطابق معمول از عملکرد دولت دفاع کرد؛ چراکه به هر روی چه این سخنرانیها انتخاباتی باشد، چه نه، جهانگیری عضوی از دولت به حساب میآید و نمیتواند نقش خود را در این مجموعه منکر شود. معاون اول اینبار اما به وضوح از مجلس شورای اسلامی و مجمع تشخیص مصلحت نظام گلایه و انتقادهای تندتری را مطرح کرد. جهانگیری در واکنش به انتقادها نسبت به دولت گفت: «مردم کار و زندگی خود را از دولت توقع دارند و امور اجرایی برعهده دولت است، با دخالتهای خود به زندگی مردم آسیب نزنید. برخی در دستگاه دیگر هستند اما میخواهند جای رییسجمهور باشند، اگر میخواهید رییسجمهور شوید، از مردم رای بگیرید. از مجلس و مجمع تشخیص مصلحت نظام گله داریم؛ موضوعاتی را برای حل مشکل مردم ارجاع دادهایم اما شش، هفت سال است که بلاتکلیف مانده، آن وقت برای ما قصه تعریف میکنند. کار دولت را سلب میکنند و زندگی مردم را گروگان میگیرند، بعد مدعی هستند چرا دولت کار نمیکند. چرا زیادهخواهی میکنیم؟ چند منطقه آزاد را پیشنهاد دادهایم اما هنوز معطل تصمیم مجلس و مجمع تشخیص مصلحت هستیم در حالی که مردم مریوان هنوز کولبری میکنند و چشم انتظار ایجاد منطقه آزاد خود هستند.» البته این بخش از اظهارات معاون اول رییسجمهوری اگرچه در رسانهها بازتاب داده شد، نه در سایت دولت و نه در سایت معاون اول روی خروجی قرار نگرفت. آنچه اسحاق جهانگیری در خلال سخنرانی شنبه شب و در جمع نخبگان به آن اشاره کرد و آن انتقادی که به مجلس و مجمع تشخیص روا داشت، البته پر بیراه نبود. در طول ۸ سال گذشته از برجام تا FATF از واکنش سیاسی تا حقوقی به خروج ایالات متحده امریکا از برنامه جامع اقدام مشترک تا سند ۲۰۳۰ یا هر موضوع و موضع کلان دیگری دولت با مجموعه نهادها و افرادی مواجه بود که جایگاه اجرایی نداشتند اما یا اجرا به تصمیماتشان گره خورده بود یا مواضع و کنشهای سیاسی و جریانیشان در تصمیم نهایی تاثیرگذار؛ بنابراین چه معاون اول رییسجمهوری این سخنان را برای تبرئه دولت به زبان آورده باشد، چه برای مصارف انتخاباتی، نمیتوان در نقد عملکرد دولت نسبت به این واقعیات چشم فروبست و البته باید منتظر هرچه بیشتر شنیده شدن این انتقادها با نزدیکتر شدن به انتخابات هم بود.
قلدرهای خارجی
و آتشبیارهای معرکه داخلی
معاون اول اما به همین اکتفا نکرد و در شرح ماجرای «برجام» از اقدامات داخلی و خارجی علیه این توافقنامه گفت. جهانگیری ضمن اینکه ترامپ را یک «نژادپرست» و «قلدر بینالمللی» توصیف کرد اما درباره مجلسیها نیز گفت که گویی «زیر برجام با فندک آتش روشن کردند و فشار آوردند که دولت از برجام خارج شود. اما دولت و وزیر خارجه این فشارها را تحمل کردند و اعلام کردند که از برجام خارج نمیشویم؛ چراکه مانع اقدامات بعدی دشمنان ملت ایران خواهد شد» تا بالاخره هم کشورهای دنیا و هم جریانهای سیاسی داخلی اعلام کردند باید به برجام بازگشت. جهانگیری همچنین از مصایب اقتصادی که دولت از تیرماه ۹۷ به اینسو با آن درگیر بود، سخن گفت و روایت کرد: «برخی دولت را مسخره کردند اما همان فضاسازی باید تبدیل به این میشد که طی یک فرآیند چهارماهه کالاهای اساسی در کشور یافت نشود و مردم احساس کنند که کشور دچار قحطی شده است.» او در ادامه هم خطاب به منتقدان حکومتی دولت با بیانی کنایی گفت: «عدهای به گونهای به دولت اتهام ناکارآمدی میزنند که گویا عملکرد آنها در زمان مسوولیت یک دستگاه و سازمان فراموش شده است، این در حالی است که بدترین نوع اداره و بالاترین فساد، اقدامات خلاف قانون و گران اجرا شدن طرحها در زمان مدیریت آنان اتفاق افتاد.» اشارهای تلویحی به دوران شهرداری محمدباقر قالیباف که پروندههای فساد و تخلفاتش- نه در قوه قضاییه و نه در میان افکار عمومی- بسته نشده است. جهانگیری البته در دفاع از ایجاد فضای باز سیاسی هم به تفاوت فضای سال ۹۲ با سالهای اخیر اشاره و تاکید کرد که «در آن سال جریانهای سیاسی و افراد نمیتوانستند بهدلیل فضای امنیتی جلسهای بهراحتی برگزار کنند اما در حال حاضر شرایط نسبت به گذشته تفاوت کرده و باید به دستاوردهای بیشتری نیز برسیم.» تغییراتی که شاید تنها به برگزاری جلسات منتج شده و تغییری در ایجاد محدودیت برای فضای کنشگری سیاسی، اجتماعی، مدنی و دانشجویی ایجاد نکرده است.
همراهی برای منافع ملی
اسحاق جهانگیری در ادامه این سخنرانی و در تحلیل مصایب اقتصادی مثالی هم از اجرای برنامه سوم توسعه مطرح کرد که بهخوبی تفاوت فضای سیاسی کنونی با زمان دولت اصلاحات و همچنین تفاوت خروجی آن ملموس بود. او شرح مختصری از دوران اقتصادی جنگ و پس از آن دوران زمامداری هاشمیرفسنجانی ارایه و در ادامه تاکید کرد: «در برنامه سوم توسعه کشور مسوولان شرایط اقتصادی را تغییر دادند و به جای توجه به کمبودها به دنبال اصلاح ساختارها رفتند. برنامه سوم اگرچه پیشنهاد دولت آقای خاتمی بود اما در مجلس پنجم که مدیریت آن با آقای ناطق نوری بود و در کمیسیون تلفیق آقای باهنر حضور داشت به تصویب رسید. معنای این اتفاق این بود که همه جریانات کشور روی جهتگیری اصلاح ساختار اقتصاد مبنی بر کوچکسازی دولت و فعالسازی بخش خصوصی اتفاق نظر داشتند.» او از بیان خاطرات آن سالها و شرحی از حمایت رهبری در مساله خصوصیسازی، همراهی همه جریانهای سیاسی در منافع ملی را هدف گرفت و اذعان کرد که اگر همه مردم ایران اعم از اصلاحطلب و اصولگرا بهدنبال ایرانی قدرتمند باشند، در سایه دولتی قدرتمند، ایرانی قدرتمند نیز شکل خواهد گرفت. به نظر میرسد که هرچه به انتخابات نزدیکتر میشویم هم نقدها به دولت بیپرواتر خواهد شد و هم دفاعیات دولتیها تند و تیزتر و اگر در میان آنها کسی قصد حضور در این عرصه رقابت را داشته باشد که قطعا باید منتظر نزاعهای تریبونی بیشتری بود.
