دندان تیز تزارروس بر تن نفت وگاز ایران
حالا دو مشتری بزرگ نفت ایران یعنی هند و چین به سمت روسیه چرخیدهاند و تزارها باعث افت چشمگیر سهم ایران در بازار نفت این دو کشور شدهاند؛ اما در مقابل روسیه اعلام کرده حاضر است گاز خود را از ایران سوآپ کند. کارشناسان انرژی میگویند که روسیه در ازای پرداخت مبلغ ناچیز حق سوآپ گاز به ایران، بازارهای بزرگ نفت را از آن گرفته است.به گزارش خبرگزاری اینترفکس ماه گذشته در حاشیه همایش اقتصادی خزر که در مسکو برگزار شد، وزیر نفت ایران و معاون نخستوزیر روسیه به ماجرای سوآپ فراوردههای نفتی ازجمله بنزین از دریای خزر و تهاتر اقلام غیرنفتی با نفت اشاره کردهاند.جواد اوجی، وزیر نفت ایران، گفته بود که دو کشور قادر هستند تا ۱۰ میلیون تن سوآپ فراوردههای نفتی و غیرنفتی داشته باشند و تأسیسات زیربنایی آن نیز وجود دارد.بهجز این نشریه اویلپرایس نیز در گزارش اخیر خود به این موضوع اشاره کرده و نوشته است: «گرچه افزایش درخورتوجه حجم نفت خام نفتکشهایی که هنوز مقصد نهایی را نشان ندادهاند، کار نظارت بر صادرات روسیه را پیچیدهتر کرده؛ اما بیشتر این کشتیها به هند ختم میشوند و تعداد کمتری هم به سمت شرق و چین حرکت میکنند. افزودن این کشتیها به محاسبات، نشاندهنده افزایش مداوم جریان ترکیبی نفت خام روسیه به ترکیه، چین و هند در هفتههای اخیر است».طبق گزارش این نشریه، صادرات نفت روسیه به چین، هند و ترکیه در ماه ژوئن به اوج خود که 2.2 میلیون بشکه در روز بود، رسید.
جبران زیان روسیه از جیب ایران
پیش از جریان سوآپ نفت نیز وزارت نفت مدعی شده بود که تفاهمنامهای ۴۰ میلیارددلاری بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت گازپروم روسیه امضا شده است. هرچند گازپروم هیچوقت رقمی برای این تفاهمنامه قید نکرد و این ادعا تنها به منابع ایرانی محدود ماند.از سوی دیگر به نظر میرسید تفاهمنامه از نظر تجاری هم اهمیت چندانی نداشته باشد؛ بااینحال در پی انتشار متن و خبر آن، رسانههای نزدیک به دولت مدعی شدهاند که ذیل این تفاهمنامه قرار است ایران گاز مازاد روسیه را بخرد.ظاهرا در این تفاهمنامه محورهای متعددی در ارتباط با تجارت گاز تعریف شده که پرسروصداترین آن «واردات و سوآپ گاز از روسیه» است. محوری که از قضا به گفته مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران زودتر از سایر موضوعات به مرحله عقد قرارداد خواهد رسید.طبق گزارش وزارت نفت ایران هم، روسها به دنبال تحریم اروپاییها، برای ۷۵ تا ۹۵ میلیارد مترمکعب از گازشان بازاری ندارند و به دلیل ضعف زیرساختهای اتصالی، این گاز بهراحتی قابل تغییر مسیر به بازارهای غیراروپایی هم نیست.وزارت نفت ایران مدعی است که این اتفاق یک فرصت کلیدی برای ایران است تا گاز روسیه را از عملیاتیترین مسیر ممکن، یعنی از طریق ترکمنستان و با برعکسکردن (Reverse) خط لوله CAC، به این کشور و سپس از طریق دو خط لوله با ظرفیت نهایی ۲۰ میلیارد مترمکعب به ایران وارد کند.
برنامه صادراتی نداریم، اکتفا کردهایم به سوآپ
اگرچه دولت رئیسی این اقدام را هم جزء دستاوردهای دیپلماسی انرژی خود تلقی میکرد اما بلافاصله با موجی از انتقادات کارشناسان مواجه شد. برای مثال هدایتالله خادمی، نایبرئیس کمیسیون انرژی مجلس دهم، در گفتوگوی خود با «شرق» عنوان کرد: «کار به جایی رسیده که دومین دارنده ذخایر گاز جهان واردکننده شده است و روسیهای که حاضر نیست فقط چند درصد کمشدن صادراتش را تحمل کند، ایران را بهعنوان راهی برای جبران بازارهای ازدسترفته خود میبیند. این را یک دستاورد معرفی میکنند! این ماجرا نهتنها برای ما دستاورد نیست؛ بلکه باید برایش عزاداری کرد».او گفت ما اصلا با کشوری قراردادی نداریم که بخواهیم گاز روسیه را سوآپ کنیم یا حتی در خوشبینانهترین حالت آن را بگیریم و صادر کنیم. «نگاهی به کشورهای همسایه کنید؛ ما حتی لولههای صادرات گاز به پاکستان را هم دیگر نداریم، ترکمنستان هم خودش گاز دارد، به افغانستان هم خط لوله و زیرساخت صادرات گاز نداریم و فقط برای صادرات بخشی از گاز مازاد خود، خط لوله انتقال گاز به عراق و ترکیه داریم که آنها هم ظرفیت محدودی دارند؛ بنابراین پرسش این است که گاز روسیه را کجا قرار است صادر کنیم؟».
علاوه بر او همان زمان حمیدرضا صالحی، نایبرئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، در گفتوگو با «شرق» با بیان اینکه اگر روسیه نتواند گازش را بفروشد، باید بپذیرد که گازش بسوزد و از بین برود»، منتقدانه اظهار کرد که ایران هیچوقت برنامه صادراتی درستی نداشته و فقط اکتفا کرده به قراردادهایی مثل سوآپ. نمونه آنهم سوآپ سهجانبه با ترکمنستان بود که سهم ما از آن نهایتا پنج تا 15 درصد حق ترانزیت بوده است.صالحی همچنین تأکید داشت که «ایران تاکنون هیچ تجربه مثبت اقتصادی از روسیه نداشته و از این بابت همه نگران قرارداد با روسیه هستند».مید حسینی، رئیس اتحادیه فراوردههای نفتی، هم اعتقاد دارد که ایران ظرفیت چندانی برای صادرات گاز روسیه ندارد و برای این اتفاق، به احداث زیرساختهای زیادی در ایران نیاز است که هزینه بالایی میطلبد.
دیپلماسی ایرانی
