دانشکده انرژی دانشگاه شریف گزارش می دهد
تکاپوی جهانی و پیامدهایش بر بازار نفت
ساعت24-قیمت نفت در هفته های جاری در حالت سرازیری قرار گرفته و امروز صبح قیمت نفت برنت دریای شمال در بازار لندن به هر بشکه 75.30 دلار رسید. قیمت نفت وست تگزاس اینترمدییت نیز در بازار کاشینگ به 71.34 دلار هر بشکه رسید. قیمت گاز طبیعی در هنری هاب به هر میلیون بی تی یو 2.14 دلار رسید. هر سه شاخص نسبت به سه هفته گذشته کاهش قابل توجهی داشته اند. نرخ مقدار تقاضا برای انرژی در جهان به نظر می رسد شیب منفی داشته است. شبح رکود در اقتصاد ایالات متحده پدیدار گشته است. اقدام اوپک پلاس در گذشته برای کاهش تولید به نظر می رسد اقدام واقعگرایانه ای بوده است.
dir="RTL" style="text-align:justify">عوامل فزایندۀ قیمت
- حمله پهپادی به مخازن سوختی در کریمه: مقامات شبه جزیره کریمه از حمله پهپادی به یک تأسیسات ذخایر نفتی در بندر سواستوپول و آتشسوزی گسترده در آن خبر دادند. سواستوپول در شبه جزیره کریمه در همهپرسی سال 2014 به خاک روسیه ملحق شد. اوکراین الحاق این منطقه به روسیه را غیرقانونی میداند و از زمان شروع عملیات نظامی روسیه در این کشور بارها شبه جزیره کریمه را مورد هدف قرار داده است. به گفته روسها بیشتر این حملات توسط پدافند روسیه دفع شده است. دولت روسیه، اوکراین را عامل این حمله معرفی کرده است.
- افزایش هزینه ترانزیت نفت روسیه توسط اوکراین: اوکراین در حال زمینهسازی برای افزایش قابل توجه هزینه ترانزیت نفت صادراتی روسیه به اروپاست. بخشی از صادرات نفت روسیه به اروپا از طریق خط لوله عبوری از اوکراین از طریق دروژبا به غرب اروپا انجام میشود. آرگوس اعلام کرد که اوکراین میخواهد در دو مرحله هزینه ترانزیت نفت روسیه به اروپا را تا 50 درصد افزایش دهد. هماکنون اوکراین به ازای هر تن ترانزیت نفت 9/14 دلار هزینه دریافت میکند که قرار است در قدم اول آن را به 7/18 دلار و سپس به 23 دلار افزایش دهد. شرکت ترانسنفت روسیه هم این موضوع را تأیید و اعلام کرد که طرف اوکراینی موضوع افزایش تعرفه خود را اطلاع داده است، اما هنوز مذاکراتی در این زمینه بین دو طرف رخ نداده است. اوکراین در حال مذاکره مستقیم با خریداران نفت روسیه در اسلواکی، مجارستان، و جمهوری چک درباره بالا بردن هزینه ترانزیت نفت است. با این حال هرگونه توافق با آنها باید نهایتاً با هماهنگی وزارت انرژی روسیه و شرکت ترانسنفت انجام شود. در صورتیکه اوکراین دست به افزایش نرخ ترانزیت نفت روسیه بزند، این دومین بار در سال جاری خواهد بود که کییف هزینه انتقال نفت روسیه را افزایش میدهند. اوکراین در ماه ژانویه هزینه ترانزیت نفت روسیه را 3/18 درصد بالا برده بود. سال 2022 هم طرف اوکراینی دو بار نرخ ترانزیت نفت روسیه را بالا برده بود. کارشناسان میگویند بالا بردن مکرر هزینه ترانزیت نفت روسیه از سوی اوکراین ممکن است باعث شود که جریان انتقال نفت در خط لوله دروژبا به مقصد اروپا متوقف شود.
- توقیف محموله نفت ایران توسط ایالات متحده: خبرگزاری رویترز اعلام کرد که ایالات متحده طی روزهای اخیر، نفت ایران در یک نفتکش در دریا را توقیف کرده است. این خبرگزاری همچنین به نقل از یک شرکت امنیت دریایی ادعا کرد که ایران پس از این اتفاق، اقدام به توقیف یک نفتکش کرده است. این شرکت همچنین عنوان کرد که اقدام ایالات متحده پنج روز پیش از توقیف کشتی در دریای عمان توسط ایران رخ داده است. همچنین فاینشنال تایمز در اینباره نوشت محموله نفت ایران پیش از اینکه توسط ایالات متحده توقیف شود در مسیر چین بوده است. همچنین به گزارش ایسنا، بر اثر تصادف یک فروند کشتی ناشناس با یک شناور ایرانی در آبهای خلیج فارس که منجر به مفقود شدن دو نفر و زخمی شدن چند تن دیگر از خدمه این شناور شد، کشتی ناشناس برخلاف مقررات بینالمللی مبنی بر کمک به شناور و مصدومان، اقدام به فرار از خلیج فارس نمود که بلافاصله پس از درخواست نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در قالب مرکز بینالمللی امنیت دریایی مستقر در چابهار اقدام به رهگیری، شناسایی، و توقیف کشتی ناشناس در دریای عمان کرد. ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده روز پنجشنبه با صدور بیانیهای اعلام کرد که عصر امروز نفتکش «ادونتیج سوئیت» با پرچم جزایر مارشال در دریای عمان توسط نیروی دریای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران توقیف شده است. همچنین ایالات متحده مدعی شد که ایران در تنگه هرمز یک نفتکش با پرچم پاناما را توقیف کرده است.
- تداوم توقف صادرات نفت عراق به ترکیه: عراق اعلام کرد با خریداران نفت و دولت ترکیه برای از سرگیری هر چه زودتر صادرات نیم میلیون بشکه در روز نفت از بندر جیحان در دریای مدیترانه همکاری میکند. سخنگوی دولت عراق عنوان کرد که به تأخیر افتادن برقراری جریان نفت تنها دلایل فنی دارد. آنکارا صادرات نفت عراق از بندر جیحان را که بیشتر آن مربوط به نفت اقلیم کردستان عراق میشود، از یک ماه پیش متوقف کرد. این اقدام در پاسخ به یک حکم بینالمللی بود که ترکیه را به پرداخت 5/1 میلیارد دلار جریمه به بغداد بابت صادرات غیرقانونی از این پایانه محکوم کرده بود. بر اساس اعلام سخنگوی دولت عراق، شرکت بازرگانی نفت عراق (SOMO) در این مذاکرات باید از فروش نفت اقلیم کردستان عراق با قیمتهای بینالمللی اطمینان حاصل کند. این بدان معناست که بغداد تلاش میکند مانع ارزان فروخته شدن نفت اقلیم کردستان شود. عراق از ترکیه در اتاق بازرگانی بینالملل که مقر آن در پاریس است شکایت کرد. این اقدام تلاشی بود برای مهار دولت منطقهای کردستان عراق و اجبار آن به توقف صادرات مستقل نفت از طریق بندر جیحان. بغداد و اقلیم کردستان عراق یک قرارداد موقت در اوایل ماه جاری میلادی امضاء کردند تا جریان نفت از این بندر برقرار شود. اما ترکیه هنوز موافقت خود را اعلام نکرده است. مقامات ترکیه اعلام کرده بودند مسئله پرداخت 5/1 میلیارد دلار جریمه به بغداد باید قبل از ازسرگیری جریان نفت اقلیم کردستان عراق به جیحان حلوفصل شود.
- وضعیت ذخایر راهبردی نفت ایالات متحده: اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده اعلام کرد ذخایر نفتخام و بنزین این کشور بیش از حد انتظار کاهش یافته آنهم در شرایطی که تقاضا برای سوخت در آستانه فصل تابستان بالا رفته است. تولید داخلی نفتخام ایالات متحده در فوریه تا 5/12 میلیون بشکه در روز کاهش یافت که پایینترین رقم از دسامبر را نشان میدهد. از سوی دیگر تقاضا در ایالات متحده برای سوخت با حدود 20 میلیون بشکه در روز به بالاترین رقم از ماه نوامبر رسیده است.
- ساخت پایگاه نظامی چین در امارات عربی متحده: روزنامه واشنگتن پست اعلام کرد که سرویسهای جاسوسی ایالات متحده در ماه دسامبر متوجه از سرگیری ساختوسازها در یکی از تأسیسات نظامی چین در امارات عربی متحده شدهاند.
- بستن حریم هوایی ترکیه بر روی خط هواپیمایی ارمنستان: خبرگزاری آرمنپرس به نقل از رئیس هیئت مدیره هواپیمایی «فلای وان ارمنستان» اعلام کرد ترکیه روز شنبه بدون هشدار قبلی حریم هوایی خود را بر روی خط هواپیمایی ارمنستان بسته است.
- ترور نافرجام پوتین با حمله پهپادی: روسیه، اوکراین را متهم به حمله پهپادی به کرملین با هدف ترور ولادیمیر پوتین رئیس جمهور این کشور کرد. مقامات روسیه گفتهاند پوتین آسیب ندیده و مسکو دو پهپاد انتحاری را سرنگون کرده است. کرملین اعلام کرد که حق تلافی این اقدام را برای خود محفوظ میداند. با این حال اوکراین دست داشتن در این حمله را تکذیب کرده است. رسانههای محلی روسی از حمله پهپادی اوکراین به جنوب روسیه خبر دادند که به آتشسوزی در پالایشگاه نفت این کشور منجر شده است.
- پایان وضعیت اضطراری کرونا: سازمان جهانی بهداشت (WHO) جمعه (15 اردیبهشت 1402) بهطور رسمی اعلام کرد که همهگیری بیماری کووید-19 ناشی از کرونا ویروس از این پس دیگر یک وضعیت اضطراری برای بهداشت عمومی جهانی نیست.
عوامل کاهندۀ قیمت
- افزایش نرخ بهره در ایالات متحده: انتظار میرود فدرال رزرو نرخ بهره را در جلسه این هفته 25 صدم افزایش دهد. بانک مرکزی ایالات متحده نرخ بهره را 475 واحد از ماه مارس سال 2022 بالا برده و از حدود صفر به محدوده 75/4 تا 5 درصد رسانده است.
- آغاز فعالیت نمایندگیهای ایران در عربستان سعودی: سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که ایران در مرحله آغازین از سرگیری فعالیتهای نمایندگیهای دیپلماتیک در عربستان سعودی قرار دارد.
- مذاکرات گازی آرامکو با سینوپک و توتال: به گزارش بلومبرگ در راستای تلاش عربستان سعودی برای بهرهبرداری یکی از بزرگترین میادین گازی بکر جهان، شرکتهای سینوپک و توتال انرژی در میان شرکتهایی هستند که مذاکراتی برای سرمایهگذاری در توسعه میدان گازی جفوره در عربستان سعودی داشتهاند. این غولهای انرژی چینی و فرانسوی مذکرات جداگانهای با شرکت سعودی آرامکو درباره طرحهایی داشتهاند که ممکن است شامل ساخت تأسیساتی برای صادرات گاز به شکل گاز طبیعی مایع شده باشد. آرامکو بهدنبال تأمین حدود ۱۰ میلیارد دلار برای این پروژه است. پیش از این گزارش شده بود شرکت سعودی آرامکو در جستوجوی سرمایهگذارانی بوده که میتوانند به تأمین مالی پروژههای میاندستی و پاییندستی پروژه توسعه ۱۰۰ میلیارد دلاری میدان گازی جفوره در شرق این کشور کمک کنند. جنگ اوکراین به افزایش تقاضا برای گاز طبیعی بهخصوص از سوی کشورهای اروپایی منجر شده که معمولاً گاز موردنیاز خود را از روسیه وارد میکردند. تحولات مذکور، کشورهای منطقه خلیج فارس را ترغیب کرده است برنامههای بلندپروازانه برای توسعه تولید گاز آغاز کنند. عربستان سعودی یکی از بزرگترین ذخایر گاز جهان را دارد اما در گذشته، از این ذخایر بهرهبرداری چندانی نکرده است. اکنون جفوره بخش اصلی راهبرد ریاض بهمنظور متنوع کردن صادرات خود فراتر از نفت شده است. برآورد میشود این میدان گازی 2/7 تریلیون مترمکعب گاز دارد و آرامکو انتظار دارد تولید از این میدان را در سال ۲۰۲۵ آغاز کرده و فروش گاز آن تا سال ۲۰۳۰، به حدود 3/26 میلیارد مترمکعب در سال برسد. تصمیم برای ساخت یک پایانه صادرات گاز طبیعی مایع شده، به منزله یک چرخش اساسی برای آرامکو است. این شرکت اخیراً اعلام کرده است عمده گاز جفوره و میدانهای دیگر برای بازار داخلی و برای تولید هیدروژن آبی، استفاده خواهد شد. از زمانیکه آرامکو در سال ۱۹۸۰ بهطور کامل ملی شد، اکثر سرمایهگذاری خارجی در صنعت انرژی این کشور به داراییهای پاییندستی مانند پالایشگاهها و تأسیسات پتروشیمی محدود بوده است. در گذشته، آرامکو قراردادهای سرمایهگذاری مشترک با شرکتهایی نظیر شل و توتال برای اکتشاف و حفاری گاز طبیعی در داخل مرزهای خود منعقد کرده بود. همچنین آرامکو قراردادهایی را با چین امضاء کرده است. این شرکت در مارس، در یکی از بزرگترین خریدهای خارجی خود، ۱۰ درصد از سهام شرکت رونگ شنگ پتروکمیکال را به ارزش 6/3 میلیارد دلار خریداری کرد.
- کشف یک میدان نفتی در ترکیه: رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه روز سهشنبه (12 اردیبهشت 1402) اعلام کرد که یک میدان نفتی با ظرفیت تخمینی تولید 100 هزار بشکه در روز در این کشور کشف شده است. به گفته رجب طیب اردوغان، منابع جدید انرژی در نزدیکی یک میدان نفتی موجود در نزدیکی کوه «گبار» در جنوب شرقی استان سیرناک شناسایی شده است. وی افزود که این میدان بیش از هر میدان دیگر ترکیه قادر به تولید نفت است و استقلال انرژی این کشور را تقویت خواهد کرد. به گفته رئیس جمهور ترکیه، نفت پمپاژ شده از میدان جدید در حال حاضر بهسمت پالایشگاههای نفت در جریان است. ترکیه برای استقلال در زمینه انرژی اهمیت زیادی قائل است. این کشور در حال حاضر بهشدت به واردات نفت و گاز روسیه، جمهوری آذربایجان، ایران، نیجریه، الجزایر، و همچنین واردات گاز طبیعی مایع شده از قطر و ایالات متحده وابسته است. اردوغان در ماه دسامبر از کشف یک میدان نفتی در استان سیرناک با ذخایر حدود 150 میلیون بشکه و ارزش تخمینی 12 میلیارد دلار خبر داده بود. ترکیه در سال 2022 بهطور قابل توجهی جاهطلبیهای نفت و گاز خود را افزایش داد. در ژانویه، این کشور قرارداد بلندمدتی با بلغارستان منعقد کرد که به این کشور حوزه بالکان اجازه دسترسی به پایانههای LNG ترکیه را داد. در ژانویه، دولت ترکیه برآورد خود را از ذخایر گاز طبیعی این کشور در دریای سیاه افزایش داد. فاتح دونمز وزیر انرژی در آن زمان گفت که ذخایر اثبات شده فعلی تقاضای داخلی را برای 30 سال آینده برآورده میکند، در حالیکه اکتشافات جدید در دریای سیاه این خودکفایی را از نظر عرضه گاز باز هم بیشتر خواهد کرد.
- صادرات فرآوردههای نفتی روسیه به اروپا در پوشش محمولههای سایر کشورها: گزارش جدید مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک (CREA) نشان میدهد که کشورهای اروپایی که واردات نفت روسیه را ممنوع کردهاند، در عوض حجم عظیمی از فرآوردههای نفتی را از هند، چین، امارات عربی متحده، سنگاپور، و ترکیه وارد میکنند.
همکارانن این شماره: محمد خرم، محمدصادق کریمی، حسن راعی، و عباس ملکی
