مقایسه پالایشگاههای ایران و اروپا
نکته بسیار قابلتوجه و بهدستآمده از این مقایسه، تفاوت فاحش بین سهم تولید نفت سیاه یا همان نفت کوره در پالایشگاههای ایران در قیاس با اروپا است. 19 درصد تولیدات پالایشگاهها در ایران نفتکوره را شامل میشود و این امر در حالی است که میزان تولیدات نفت کوره در اروپا برابر با 7/9درصد از کل تولیدات پالایشگاهی است. سهم تولیدات نفت سفید در اروپا بیش از دو برابر سهم تولید این فرآورده در ایران است و مقدار آن معادل 5/5درصد کل فرآوردهها در اروپا و 2 درصد کل فرآوردهها در ایران است. سهم تولید نفتا در سبد تولیدی اروپا بیش از ایران بوده و معادل با 3/7درصد کل تولیدات است، درحالیکه این رقم در ایران معادل یک درصد کل تولیدات است. اما در آیتم آخر نیز، سهم تولیدات دیزل و گازوئیل در اروپا برابر با 2/41درصد کل فرآورده و در ایران برابر با 37 درصد است. سایر فرآوردههای نفتی که در دستهبندی فوق قرار نگرفتهاند در ایران معادل 17 درصد کل فرآوردهها و در اروپا معادل 7/14درصد از آنها است.
تقاضای فرآوردههای نفتی در اروپا در یک بازه حدوداً 11 ساله نشان میدهد که پایداری نسبی تقاضای LPG و نفتا و همینطور کاهش تقاضای بنزین در طول این سالها وجود داشته است. البته وقوع پاندمی کووید 19 از عوامل اثرگذار بر کاهش تقاضای بنزین بوده است. بسیاری از فرآوردههای نفتی در سال 2020 یعنی اولین سال پاندمی کووید 19 با کاهشی محسوس در تقاضا روبهرو بودهاند. هرچند این تقاضا در سال 2021 و با کاهش اثرات شدید ابتدایی کرونا، افزایش داشته است، اما همچنان در سال 2021 به قبل از دوران همهگیری بیماری کرونا نرسیده است.
نکته حائز اهمیت درخصوص تولید فرآوردههای با ارزش افزوده بیشتر در پالایشگاههای ایران، توجه به عمر پالایشگاهها است. بهطور مثال مقایسه تولید نفتکوره پالایشگاههای کشور در سالهای ۹۶ و ۹۷ در آمارنامه وزارت نفت، حاکی از آن است که بیشترین میزان تولید نفت کوره مربوط به پالایشگاه آبادان بهعنوان یکی از قدیمیترین پالایشگاههای ایران است و این امر در حالی است که بالاترین سهم در تولید بنزین متعلق به پالایشگاه نفت ستاره خلیجفارس است که به مراتب عمر کمتری از سایر پالایشگاهها دارد.
در این گزارش وضعیت الگوی پالایشی را مطابق با دستهبندی گزارش مرکز پژوهشها، برای پالایشگاههای بورسی و در سال 1401 محاسبه کردهایم. در طول این سالها در راستای افزایش توان تولیدی بنزین و همینطور کاهش تولید نفت کوره اقدامات مثبتی صورت گرفته است، اما مطابق آنچه در ابتدای این بخش مطرح کردیم هنوز هم انحرافاتی با استانداردهای بینالمللی وجود دارد.
در بررسی سبد پالایشی چین، سهم قابل توجهی برای دیزل و بنزین وجود داشته و تولیدات گازمایع در آن نیز به مراتب بیشتر از ایران است. نکته بهدست آمده از مقایسه سبد پالایشی ایران با اروپا و چین آن است که در ایران به دلیل سهم نسبتاً بالای تولید نفتکوره و همینطور تولید فرآوردههای پایینی برج تقطیر که ارزش افزوده پایینی دارند، حاشیه سود پالایشگاهها مقادیر کمتری را نسبت به جهان تجربه خواهد کرد.
هم میهن
