سناریوی تکراری کوچ کتاب‌ها از «مصلا»

ساعت 24-ماجرای محل برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، در سال‌های اخیر مورد مناقشه ناشران، فعالان فرهنگی و همین‌طور مراجعه‌کنندگان به نمایشگاه بوده است. سال‌هاست از ساخت مکانی مختص برگزاری نمایشگاه کتاب، صحبت می‌شود و با همه اینها آخرین دوره نمایشگاه کماکان در همان مصلای تهران برگزار شده. نهایتا چندروز پیش، وزیر ارشاد در بازدید از نمایشگاه قرآن، از تغییر محل برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران و برپایی آن در مجموعه «باغ کتاب تهران»، واقع در تپه‌های عباس‌آباد در حاشیه بزرگراه حقانی خبر داد.

div align="justify">بعد از ١٩ سال، انتقال نمایشگاه از محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی به مصلا، رفته‌رفته مشکلاتی در روند برگزاری از دوره بیستم به‌بعد، ایجاد کرد و برگزار‌کنندگان و مدیران دولتی را از همان آغاز به فکر تغییر محل دوباره نمایشگاه انداخت. اما نمایشگاه بین‌المللی کتاب که تا سال ٨٥ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی برگزار می‌شد، چطور به مصلا منتقل شد که همچنان پرونده آن نزد مسئولان باز است؟
شروع ماجرا
برگزاری نمایشگاه کتاب تهران در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی ایران در نیمه نخست دهه ٨٠ با ازدیاد جمعیت و ترافیک شهری، اعتراضاتی را برانگیخت که در رأس آنها، انتقاد سازمان صداوسیما بود که در مجاورت آن محل قرار داشت. البته ساکنان منطقه نیز به مشکلاتی از قبیل ترافیک سنگین و مشکلات امنیتی به‌وجودآمده اعتراض داشتند که بعید به‌نظر می‌رسید اعتراض مردم، دلیل انتقال نمایشگاه به مصلا باشد.
محمود احمدی‌نژاد در مراسم اختتامیه نخستین نمایشگاه کتابی که در دوره ریاست‌جمهوری او برگزار شد، رسما اعلام کرد که نمایشگاه کتاب تهران به مصلای تهران انتقال داده می‌شود. این تصمیم که خود راهکاری برای اصلاح مشکلات و رسیدگی به انتقادها بود، در اردیبهشت ٨٦ محقق شد، ‌حال آنکه بعد از چند دوره، مشکلات عدیده‌ای پدیدار شد و مسئولان و برگزار‌کنندگان را به صرافت انتقال دوباره این نمایشگاه به محلی دیگر انداخت.
مسئله تغییر مکان دوباره نمایشگاه کتاب، با آغازبه‌کار دولت دوم محمود احمدی‌نژاد؛ یعنی از سال ٨٨ حالتی جدی به خود گرفت و دولتمردان، خصوصا وزیر ارشاد وقت را رسما درگیر این موضوع کرد. در این دوره، چند گزینه برای مسئولان و در رأس آنها سیدمحمد حسینی، (دومین وزیر ارشاد احمدی‌نژاد) مطرح بود که مهم‌ترینشان عبارت بودند از مجتمع «شهر آفتاب» که قرار بود در حاشیه شهر و در مجاورت بهشت زهرا(س) احداث شود. گزینه دیگر «باغ کتاب تهران» بود که بخشی از برنامه توسعه تفریحی-فرهنگی شهرداری تهران در اراضی عباس‌آباد بود.
حسینی، وزیر وقت ارشاد، همان زمان برپایی نمایشگاه را در شهر آفتاب نامناسب دانست و گفت: «قرار بود مراحل ساخت‌وساز را در آنجا شروع کنیم، اما زمین به اندازه کافی اختصاص نیافت. در کنار آن مجموعه باغ کتاب و مسئولانش به ما اطمینان دادند که می‌توانند محل برگزاری نمایشگاه را تأمین کنند و همین باعث شد که کمی در این زمینه تردید کنیم». از طرفی این تردید وزیر در شرایطی اتفاق افتاد که دُری، (معاون وقت فرهنگی ارشاد) قبل‌تر از این سخنرانی اعلام کرده بود که پس از بحث‌های مفصلی که با مدیر پروژه باغ کتاب، علی‌اکبر اشعری، (مدیر باغ کتاب) داشته، نهایتا به این نتیجه رسیده‌ است که مطابق با عکس‌های هوایی و باقی مسائل و شرایط، باغ کتاب به‌هیچ‌وجه مناسب برگزاری نمایشگاه کتاب تهران نیست. نتیجه این تناقض‌ها در گفتار مدیران دولت‌های نهم و دهم، منجر به این شد که نهایتا در تیرماه ٩٢، در واپسین روزهای دولت یازدهم، پرونده محل برگزاری نمایشگاه کتاب باز بماند و پس از کش‌وقوس‌های بوروکراتیک، نهایتا وزیر ارشاد وقت باغ کتاب را برای برگزاری نمایشگاه مناسب نداند.
با روی‌کارآمدن دولت یازدهم، اشعری از مصمم‌بودن شهرداری تهران برای انتقال نمایشگاه به «باغ کتاب» خبر داد و از طرفی شهرام‌نیا، مدیرعامل مؤسسه نمایشگاه‌های فرهنگی ایران که قائم‌مقام نمایشگاه کتاب نیز بود، در خرداد ٩٣ برگزاری نمایشگاه را در «شهرآفتاب» عملا منتفی اعلام کرد. کش‌وقوس‌ها همچنان ادامه پیدا کرد تا جایی که خود شهردار وارد میدان شد و بر برگزاری نمایشگاه در «باغ کتاب» اصرار ورزید؛ محمدباقر قالیباف در اختتامیه بیست‌وهشتمین نمایشگاه کتاب تهران که ٢٦ اردیبهشت‌ همین امسال برگزار شد، خبر از تغییر دوباره تصمیمات داد و گفت: «مجموعه‌های واقع در تپه‌های عباس‌آباد متراژی حدود ۶۵‌ هزار مترمربع دارند که برای نمایشگاه کتاب می‌تواند تا سقف دوبرابر هم افزایش پیدا کند. شهرداری برای حل این چالش‌ها آماده است و امیدواریم با همکاری دیگر نهادهای مرتبط، بیست‌ونهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب را در محلی مناسب برگزار کنیم».
پس از همه اینها، نهایتا علی جنتی، در حاشیه دیدار از نمایشگاه قرآن امسال اظهار کرد: «نمایشگاه بین‌المللی قرآن‌کریم سال آینده نیز در مجموعه باغ‌موزه دفاع‌مقدس و باغ کتاب برگزار می‌شود. همچنین شهردار تهران قول داده است با آماده‌سازی ١٣٠‌ هزار مترمربع از مجموعه باغ‌موزه و باغ کتاب، بیست‌ونهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب نیز در همین مجموعه برگزار شود».
درحالی‌که به‌نظر می‌رسد، آماده‌سازی محل مذکور برای برگزاری نمایشگاه سال بعد، با توجه به مدت زمان باقیمانده غیرممکن باشد، چراکه گفته شده تجمیع ادارات ذی‌ربط برای یکپارچه‌کردن تصمیمات درباره وضعیت «باغ کتاب» در اراضی تپه‌های عباس‌آباد، دشوار است. از سوی دیگر تخصیص فضایی دائمی برای برگزاری نمایشگاه کتاب، در داخل شهر، در طرح جامع تهران، تعریف نشده.
انتقال ناممکن
ساناز افتخارزاده، معمار و کارشناس فضاهای شهری، از منظری دیگر به نامناسب‌بودن این فضا اشاره می‌کند: «به‌لحاظ معماری به نظر نمی‌رسد آن فضا گنجایش برگزاری نمایشگاه کتاب را داشته باشد و البته دسترسی مناسب نیز به آن منطقه وجود ندارد. آن جغرافیا، به‌لحاظ فضای گلخانه‌ای‌اش و همین‌طور به‌لحاظ حرارت و تهویه اصلا برای برگزاری نمایشگاه کتاب مناسب نیست. به‌خصوص که فصل برگزاری نمایشگاه در میانه بهار است و وضعیت آب‌وهوایی آن ناحیه در فصل بهار مناسب نیست. از سوی دیگر، دسترسی به آن منطقه برای عموم مردم، بغرنج‌تر از مکانی مثل مصلاست. پروژه انتقال نمایشگاه کتاب به باغ کتاب را باید دقیق‌تر بررسی کرد و دید متولیان امر، چه برنامه‌ای برای این انتقال دارند، شاید جزئیات ریزتری را در نظر داشته باشند، اما آنچه در همین برخورد نخست به نظر می‌رسد این است که این انتقال ناممکن است. باید پیش از هرچیز بررسی کنیم و ببینیم هدف از این انتقال چیست. درحالی‌که هنوز واضح نیست هدف اصلی ساخت «باغ کتاب» چه بوده. چون در دوره‌ای، تپه‌های عباس‌آباد محل رقابت ارگان‌های مختلف شد. شهرداری زمین‌های آن منطقه را حراج کرد و ارگان‌ها با رقابتی چشمگیر، این اراضی را خریداری کردند. پروژه‌هایی که برای آن منطقه تعریف شده، نه به هم مربوطند و نه به‌ کاربری آنها فکر شده. مثل یک شو یا یک مسابقه، برخی ارگان‌ها زمین‌ها را خریده‌اند، بی‌اینکه برای آنها برنامه‌ریزی نداشته باشند».
با همه اینها، محمود آموزگار، رئیس اتحادیه ناشران، از انتقال نمایشگاه به «باغ کتاب» راضی است، اما شروطی را هم مطرح می‌کند. او می‌گوید: «پس از وعده‌ای که شهردار تهران در اختتامیه نمایشگاه امسال درباره احداث «باغ کتاب» داد، اتحادیه ناشران و تشکل‌های نشر، بازدیدهایی از سایت تپه‌های عباس‌آباد داشته‌اند و نواقص و اشکالاتی را شناسایی و مطرح کردند و ما نهایتا به ماحصل ماجرا، امیدواریم. هنوز کارهای زیادی باید صورت گیرد تا آن منطقه به‌عنوان یک نمایشگاه در حد اقتضائات نمایشگاه بین‌المللی کتاب دربیاید. اما آن مکان، مکانی مناسب است به شرط آنکه زیرساخت‌ها ایجاد شوند. مثلا دسترسی عمومی تسهیل شود و باید دید در این فرصت باقیمانده چطور می‌توان مواردی از این دست را حل‌وفصل کرد. ویژگی فرهنگی، مهم‌ترین شاخصه منطقه تپه‌های عباس‌آباد است. باغ‌موزه دفاع‌مقدس، فرهنگسراها و کتابخانه ملی، آن منطقه را تبدیل به قطب فرهنگی تهران کرده و پیش‌بینی شده که پس از احداث «باغ کتاب» نیز، آن منطقه به‌عنوان پیاده‌رو فرهنگی شناخته شود و این مجموعه‌های فرهنگی به‌هم وصل شوند. به‌هرروی این منطقه، برای برگزاری نمایشگاه مکان مناسبی است، به شرط آنکه امکان استفاده از تجهیزات و امکانات باغ کتاب، کتابخانه ملی و باغ‌موزه دفاع‌مقدس در مدت‌زمان نمایشگاه فراهم ‌شود. مهم آماده‌سازی زیرساخت‌هاست».
از سوی دیگر برخی فعالان فرهنگی و ناشران، کماکان نوستالژی برگزاری نمایشگاه کتاب در محل سابق آن؛ یعنی محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی، واقع در سئول را دارند و از برگزاری نمایشگاه در مصلای تهران و شاید هر مکان دیگری جز سئول، ناراضی هستند. برخی دیگر هم از برگزاری نمایشگاه در «مصلا» فراری‌اند و برای برگزاری نمایشگاه کتاب هرجایی جز مصلا را ترجیح می‌دهند.
با توجه به پروسه طولانی و پرافت‌وخیز انتقال نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران به فضایی مناسب و البته اخبار و اظهارنظرهای متناقض مسئولان طی سال‌های گذشته و ناهمواری‌های موجود در محل تازه‌ای که برای برگزاری دائمی نمایشگاه توسط وزیر ارشاد معرفی شده، باید دید نهایتا نمایشگاه بیست‌ونهم در اردیبهشت ٩٥، در «باغ کتاب» محقق می‌شود یا مانند دوره‌های قبل بار دیگر مصلای تهران، میزبان نمایشگاه کتاب خواهد بود؟

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: