شمال آفریقا؛ گام بعدی تعامل ایران و جهان

ساعت 24-محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان در سومین دور از سلسله سفرهای منطقه‌یی خود به کشورهای تونس و الجزایر سفر کرد. پس از حصول توافق هسته‌یی میان ایران و ۱+۵ و گشایشی که در پی آن در مراودات دیپلماتیک میان ایران و جامعه بین‌الملل رقم خورد، انتخاب آفریقا به عنوان مقصد رییس دستگاه دیپلماسی کشور حاکی از توجه سیاست خارجی ایران پیرامون مناطق استراتژیک دنیاست.

div align="justify">هرچند نام آفريقا يادآور فقر و مشقت مردمان آن بوده است، اما اين قاره بر اساس برآوردهاي بين‌المللي از غني‌ترين سرزمين‌هاي جهان از لحاظ مواد معدني و فلزات گرانبهاست، به‌طوري‌كه بيش از ۹۰ درصد الماس و كروم و همچنين بالاي ۶۵درصد از طلاي جهان در دل اين سرزمين مدفون است.

اين قاره با بيش از ۷۰۰ميليون نفر جمعيت كه بيش از نيمي از آنها مسلمان هستند، ۱۵درصد از جمعيت جهان را تشكيل مي‌دهد. آفريقا با قرار گرفتن ميان ۴آبراه استراتژيك در ميان آسيا و اروپا، از موقعيت ژئوپليتيك منحصربه‌فردي برخوردار است. لازم به ذكر است كه كشورهاي آفريقايي حدود ۳۰درصد از اعضاي سازمان ملل متحد را تشكيل مي‌دهند و قدرت تاثيرگذاري آنها در اين سازمان به حدي است كه بسياري از كشورها براي برخورداري از راي مثبت كشورهاي آفريقايي درصدد ايجاد روابط سياسي عميق با اين كشورها هستند.

براي نمونه تلاش چين براي به رسميت شناخته نشدن تايوان در سازمان ملل و همچنين تلاش‌هاي كشورهاي خاورميانه براي برخورداري از راي مثبت كشورهاي آفريقايي در جهت حقوق بشر و تلاش‌هاي رژيم‌صهيونيستي در همين راستا بر وزن و اهميت سياسي كشورهاي اين قاره افزوده است.

آفريقا منطقه‌اي خفته بر نفت

آفريقا از لحاظ منابع نفتي و انرژي نيز از مهم‌ترين مناطق جهان محسوب مي‌شود. نيجريه با توليد بيش از ۵.۱ميليون بشكه نفت در روز، از مهم‌ترين كشورهاي عرضه‌كننده نفت در جهان است. از سوي ديگر ليبي با حدود ۴۰ميليارد بشكه ذخيره ثابت‌شده نفت كه تاكنون تنها ۲۵درصد از خاك آن اكتشاف شده است در مقام دوم صادرات نفت در اين قاره قرار دارد كه جنگ داخلي در اين كشور و سقوط حكومت قذافي، عرصه تازه‌يي را براي ورود كشورهاي اروپايي و امريكا به آن ايجاد كرده است. همچنين كارشناسان امريكايي عقيده دارند كه سودان به عنوان جزيره‌يي خفته روي نفت است و همين مسائل سبب شده تا بازيگران قدرتمند بين‌المللي حساب ويژه‌يي را روي اين قاره باز كنند. در همين راستا به دليل هزينه استخراج كمتر از يك دلار براي نفت و موقعيت معدني و ژئوپليتيك اين قاره، كشورهاي امريكا، اروپاي غربي و همچنين چين حضوري فعال در زمينه سرمايه‌گذاري‌هاي بلندمدت در آفريقا داشته‌اند. در همين زمينه امريكايي‌ها طرح‌هاي ويژه‌يي را براي مراودات تجاري با اين قاره در نظر گرفته‌اند كه يك نمونه آن طرح فرصت و رشد آفريقا (AGOA) است كه بر مبناي آن ورود بيش از ۶۴۰۰نوع كالا از كشورهاي مركزي و جنوبي آفريقا با معافيت كامل مالياتي همراه است. در همين زمينه چيني‌ها هم با يك برنامه‌ريزي بلندمدت حجم مراودات تجاري خود را با اين قاره به بيش از ۱۰۰ميليارد دلار رسانده‌اند و با همكاري در هزاران پروژه عمراني و بخشش ۳ميليارد دلاري بدهي كشورهاي آفريقايي حضوري چشمگير و راهبردي را در اين قاره رقم زده‌اند.

بررسي روابط ايران و آفريقا در دولت نهم و دهم

قبل از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي نگاه ايران به آفريقا عمدتا سياسي و بين‌المللي بود، اما با توجه به اهميت اقتصادي اين قاره، نگاه راهبردي اقتصادي نيز در دستوركار روابط ايران با كشورهاي آفريقايي قرار گرفت. در همين خصوص محمود احمدي‌نژاد رييس دولت نهم و دهم، بارها با سفرهاي متعدد خود به آفريقا درصدد برقراري روابط دوجانبه و همكاري‌هاي سياسي و اقتصادي برآمد، اما به زعم كارشناسان رهيافت يكجانبه‌نگر دولت به اين قاره و تلاش ايران براي همسوكردن آفريقايي‌ها براي نفوذ در عدم تصويب تحريم‌ها عليه كشور باعث شد تا عملا سياست خارجي ايران در اين زمينه‌ها ناكام باشد. كارشناسان معتقدند كه رشد اقتصادي در اين قاره به كشورهاي آفريقايي امكان انتخاب داده است و در همين راستا روابط ايران با كشورهاي نفت‌خيز و حتي كشورهايي كه به صادرات نفت ايران نيز نياز داشتند، در پي تحريم‌هاي سازمان ملل تيره گشت، به طوري كه كنيا با خريد بيش از ۴ميليون تن نفت از ايران، در دوران تحريم‌ها واردات نفت خود را متوقف كرد و وزير خارجه اين كشور صراحتا اعلام كرد، با وجود اينكه كنيا به نفت ايران احتياج دارد، ولي همزمان بايد واقعيت‌هاي بين‌المللي را نيز درك كند. در همين راستا لازم به يادآوري است، با توجه به علاقه وافر احمدي‌نژاد براي برقراري روابط با آفريقا، كشورهاي اين قاره در هر ۴قطعنامه شوراي امنيت عليه ايران راي دادند و روابط تجاري كشور با اين قاره از ۴ميليارد دلار به نصف آن كاهش پيدا كرد.

تونس، نمونه حضور موفق مردم در جهان اسلام

سومين سفر ظريف پس از توافق هسته‌يي به كشورهاي شمال آفريقا حاكي از اهميت بالقوه اين قاره براي راهبرد سياست خارجي ايران است. اين اهميت سال‌هاست كه براي قدرت‌هاي بزرگ شناخته شده و هر كدام سعي در بهره‌برداري از پتانسيل عظيم اين قاره داشته‌اند. وزير امور خارجه كشورمان در آغاز اين سفر‌ها ابتدا به تونس سفر كرد تا ضمن ديدار با همتاي تونسي خود با السبسي رييس‌جمهور و الحبيب الصيد نخست‌وزير اين كشور ديدار و گفت‌وگو داشته باشد. روابط اقتصادي دو كشور تا پيش از اين از حجم بالايي برخوردار نبوده و با توجه به سياستي كه وزارت امور خارجه كشورمان به منظور ارتقا و گسترش فعاليت‌هاي اقتصادي نمايندگي‌هاي ايران در خارج از كشور مدنظر گرفته، انتظار مي‌رود كه همكاري‌هاي متقابل ميان ۲ كشور افزايش يابد. در همين خصوص ظريف پس از ورود به تونس، اين كشور را كه پس از تحولات موسوم به بهار عربي از ثبات قابل قبولي برخوردار بوده است را نمونه موفق حضور مردم در جهان اسلام خواند. وزير امور خارجه كشورمان هدف سفر خود به اين كشور را همكاري‌هاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي دانست و تاكيد كرد كه امروز منطقه با بي‌ثباتي و افراط دست به گريبان است و ناآرامي‌هاي موجود در ليبي، عراق، سوريه و يمن نياز به همكاري و گفت‌وگو ميان كشورهاي اسلامي دارد.

روابط ايران و الجزاير

روابط ۲كشور پس از يك دوره سردي از سال ۱۳۷۲ مجدد برقرار شد. در همين رابطه فضاي ايجاد شده پس از توافق هسته‌يي و نقش و جايگاهي كه ايران در جامعه بين‌الملل در اين دوره از آن بهره‌مند شده است، مي‌تواند زمينه‌ساز حضور موثرتر سياسي، اقتصادي و فرهنگي ميان

۲ كشور باشد. در همين خصوص با فضاي سياسي جديدي كه به وجود آمده است، پايه‌هاي سياست اقتصادي جديدي نيز مي‌تواند به طور منسجم‌تري شكل بگيرد. از سوي ديگر با توجه به ظهور تروريسم به‌خصوص در مناطق شمالي آفريقا و مشي هماهنگ ايران و الجزاير براي مبارزه با آن، اين امر مي‌تواند فرصتي كم‌نظير از همكاري‌هاي استراتژيك و همه‌جانبه را براي ۲ كشور رقم بزند. در حال حاضر با توجه به روابط دوستانه‌يي كه ميان ايران و الجزاير برقرار است، متاسفانه حجم مراودات تجاري ميان ۲ كشور از رونق چنداني برخوردار نيست و به رقم ۸ميليون دلار در سال بالغ مي‌شود كه با توجه به سياست تعاملي ايران كه پس از روي كار آمدن دولت يازدهم دنبال مي‌شود، انتظار مي‌رود كه همكاري‌هاي دوجانبه ميان ايران و الجزاير با جهش قابل توجهي روبه‌رو شود.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه:

شمال آفریقا؛ گام بعدی تعامل ایران و جهان

نظرات کاربران

ویژه

تازه ترین اخبار