ردپاي بنگاهي خصولتي در «نابودي» صنايع مرغ كشور
کسی از سوراخی که بازار مرغ گزیده شد خبر ندارد
آخر پاییز امسال که مرغداران و فعالان این صنعت، جوجههای خود را میشمردند، با کلی جوجه اضافه بر انتظار خود مواجه شدند که از طنز روزگار و منطق بازار، به هیچوجه از این 65هزار جوجه اضافه خوشحال نشدند.
. قيمت گوشت مرغ در بازار ايران به گزارش بانك مركزي در روزهاي پاياني پاييز 0.5درصد كاهش يافته بود كه باعث شده فعالان اين صنعت در تلويزيون كشور با آبوتاب بسيار خبر از نابودي صنعت مرغداري بدهند. هرچند كه در اين ميان مصرفكنندگان خوشحال بودند ولي توليدكنندهها سودي كه پيشبيني كرده بودند را درحال نابودي ميديدند. دليل اين بينظمي، توليد مازاد بر نياز يا تقاضا اعلام شد كه به گفته منابع آگاه به «تعادل»، توسط يكي از توليدكنندههاي اصلي خصولتي صورت گرفت اما ظاهرا سازمانهاي درگير در اين ماجرا هم مات و مبهوت ماندهاند كه اين شركت با كدام برنامه و نيازسنجي و از چه راهي دست به توليد مازاد بر نياز در بازاري زده است كه از سال 77، تقريبا توسط بخش خصوصي اداره ميشد. گوشت مرغي كه در قفسههاي فروشگاهها به صورت بستهبندي يا باز در قصابيها فروخته ميشود، راه پرفراز و نشيبي را طي كردهاند؛ نخستين حلقه از اين زنجيره را مانند هر موجود زنده ديگري، اجداد آنها شكل ميدهد. چهار نژاد اصلي يا اجداد مرغ كه در ايران رايج است، نژادهاي راس، كاب، آربراكر و هوبارد است كه به گزارش معاونت پژوهشهاي اقتصادي مركز تحقيقات استراتژيك، دو نژاد اول 99درصد بازار ايران را تغذيه ميكنند كه اتفاقا نژاد راس را همان شركتي وارد ميكند كه به يكي از نهادهاي عمومي كشور تعلق دارد. اين چهار نژاد كه با هزينههاي بالايي از كشورهاي داراي آنها خريداري ميشود ريشه صنعت مرغداري ايران را شكل ميدهد. اجدادي كه اين شركتها وارد ميكنند حلقه اول زنجيره صنعت مرغداري است كه حلقه بعدي را با جوجههاي يكروزه خود شكل ميدهند. اين جوجهها به 450 شركت مادر فروخته ميشود. اگر شركتهاي داراي اجداد، ماهانه 850هزار جوجه يكروزه به شركتهاي مادر بدهد، در نهايت 90-85ميليون قطعه در مرغداريهاي گوشتي كشور و در بازار مرغ كشور خواهيم داشت. دليل سلطه نژاد راس بر بازار مصرفي گوشت مرغ كشور نيز بيشتر به عادت غذايي و ذائقه ايرانيها باز ميگردد كه ظاهرا انجمنها و اتحاديههاي درگير در تلاش هستند تا ذائقه مردم را تغيير دهند. در چنين شرايطي عمده مرغداريهاي كشور كه حلقه بعدي اين زنجيره را ميسازند، همواره صفهاي طويلي براي گرفتن جوجههاي يكروزه اين نژاد جلوي درهاي اين شركت بستند. رفت و برگشت دولت دردسر بازار كنوني مرغ كه باعث شد نمايندگان اين صنعت در تلويزيون رسمي كشور مرثيه سر بدهند و از بدبخت يا نابود شدن صنعت مرغداري كشور ناله كنند، ناشي از كاهش قيمت اين محصول بهدنبال ورود 60هزار قطعه مرغ اجدادي اضافه بر نياز به بازار است. به گفته منابع آگاهي كه با «تعادل» گفتوگو كردند و خواستند نامشان فاش نشود، اين 65هزار قطعه يكسالونيم پيش توسط شركتي شبهدولتي وارد ايران شده كه اين قطعات امسال وارد بازار گوشت مرغ كشور شده و قيمتها را شكسته است. در چنين شرايطي كه فعالان صنعت مرغ خود را در معرض نابودي خواندند، دولت كه ظاهرا از سال 77 بهطور كلي از صنعت مرغ خارج شده بود و سكان را به بخش خصوصي سپرده بود، دوباره دست پدري خود را بر سر اين بازار كشيد و قيمت گوشت مرغ را 500 تومان بالاتر برد؛ ترميم مختصري بر دردي با دامنهيي وسيع. در اين ميان كسي يا سازماني از بخشهاي متولي هم خبر از نحوه ورود اين 65هزار قطعه اضافي به بازار كشور ندارد. بهگفته برخي فعالان اين صنعت، سازمانهايي مانند گمرك و وزارت جهاد كشاورزي كه با اين صنعت درباره اين معضل در تعامل بودهاند، به هيچ سند و مدركي از مبادي ورودي اين قطعات و نحوه ورود آنها به كشور دست نيافتهاند. با اين حال شركت عرضهكننده اين مرغهاي اضافه، افزايش بهره وري را دليل عرضه بيش از حد خود اعلام كردهاند كه اين مساله هم در گفتوگو با دامپزشكان و مرغداران باسابقه كشور رد شد. اساسا افزايش توليد با اين سرعت امكانپذير نيست. نوسان با صنايع راهبردي ما آشناست اين افتوخيز و نوسان در اين صنعت راهبردي كشور پديده تازهيي نيست؛ در ماههاي آخر سال90 كه ارزش پول ملي سقوط آزاد ميكرد و اين سقوط گريبان اقتصاد كشور در بخشهاي مختلف صنعت را ميفشرد، واردكنندههاي نهادههاي دامي كه در ميان آنها برخي از واردكنندههاي بزرگ و پرحرف و حديث نيز وجود دارد، از بازار خارج شدند يا دستكم اين طور اعلام كردند. در نتيجه اين حركت تامينكنندههاي مواد اوليه صنعت مرغداري كشور و كافي نبودن ذخاير نهادهها، توليد بهشدت كاهش يافت و در نتيجه آن، افزايش قيمت از تير سال91 به گوشت مرغ نيز سرايت كرد. اين مساله در گزارش راهبردي معاونت پژوهشهاي اقتصادي مركز تحقيقات استراتژيك بهعنوان يكي از چالشهاي اين صنعت آمده است. براساس آنچه مصطفي سيدمصطفوي در اين گزارش ارايه كرده، قيمت نهاده ذرت كه 60درصد غذاي طيور را تشكيل ميدهد در سال90 نسبت به سال قيمت 64درصد افزايش يافت. قيمت ذرت هم 14درصد افزايش يافت. اين درحالي است كه اين صنعت از صنايع سرمايه بر كشور محسوب ميشود و براساس آنچه اين گزارش در سال 91 اعلام كرده است، بيش از 50هزارميليارد دلار تنها سرمايهگذاري ثابت و حدود 60ميليارد دلار سرمايهگذاري در گردش در اين صنعت انجام شده است. همچنين از محل توليدات مرغداريها نيز 2ميليارد دلار صرفه جويي ارزي در كشور رخ داده هرچند كه سهم اين صنعت در توليد ناخالص ملي حدود 1.2درصد و بسيار اندك است. نوع سرمايهگذاري ارزش دلاري سرمايهگذاري ثابت در صنعت مرغداري بيش از 50هزارميليارد دلار سرمايهگذاري در گردش صنعت مرغداري حدود 60هزارميليارد دلار ازرش توليدات صنعت مرغداري به قيمتهاي جهاني 4.5ميليارد دلار ارز مصرفي براي صنعت مرغداري به قيمت روز جهاني 2.5ميليارد دلار صرفهجويي ارزي از بات توليدات مرغداري 2ميليارد دلار تجارت خارجي منتفي است حالا كه توليد مازاد صورت گرفته و نميتوان گوشت مرغ اضافي را معدوم كرد، نخستين راهكار اقتصادي صادرات است. نخستين كشوري هم كه در چنين شرايطي به ذهن هر توليدكننده و صادركنندهيي ميرسد، روسيه است. اما مرغهايي كه باب طبع ايرانيها توليد ميشود باب طبع روسها نبود. اروپاييها هم مرغهاي چاق و چله ايران را تاييد نكردند و ترجيح دادند از كشورهاي ديگري كه مرغهاي سبكتر و به عبارت دقيقتر كمچربيترند تهيه كنند. با اين وصف، فعلا در صادرات بسته شد. اما از طرف ديگر، در روزهاي گذشته خبر رسيد كه ۷۵۰ تن مرغ آلوده از كشور تركيه وارد كشور شده است كه اين خبر ضمن اينكه به تاييد مسوولان كشور رسيد، دستور امحا و نابودي آن نيز صادر شد. علاوه بر اينكه در شرايط بازاري كه مازاد توليد دارد و قيمتهاي شكنندهاند چرا بايد واردات صورت گيرد، سوال ديگري كه اينجا مطرح ميشود اين است كه چرا اين ميزان در آمار گمرك ثبت نشده؟ كشورهاي صادركننده گوشت مرغ به ترتيب كشور ميزان صادرات امريكا 3.8ميليون تن برزيل 3.7ميليون تن چين يكميليون تن اتحاديه اروپا يكميليون تن تايلند 600هزار تن هندوستان 500هزار تن تركيه 100هزار تن كشورهاي واردكننده گوشت مرغ كشور ميزان واردات روسيه 1.2ميليون تن ژاپن 700هزار تن عربستان سعودي 500هزار تن اتحاديه اروپا 400هزار تن مكزيك 400هزار تن هنگكنگ 240هزار تن امارات متحده عربي 200هزار تن
