دولتها می خواهند قهرمان باشند
ما کشوری هستیم که سالهاست تورممان 20 درصد است. از سال ۱۳۹۷ بهاین سو، دوونیم برابر شده و حدود ۵۰ درصد است که باعث شده فقر بیشتر شود. چه کسی عامل تورم است؟ دولت. چرا؟ چون کسری بودجه دارد. چرا کسری بودجه دارد؟ چون دولتهای ما از سال ۱۳۴۵ بهاین سو به میزان منابعشان پایبند به خرج کردن نبودند و همه دولتها میخواهند بگویند ما قهرمان هستیم و در حال خدمت به مردم هستیم و مثلاً حقوق کارمندان را اضافه میکند که نتیجه آن تورمیاست که شاهد آن هستیم. وقتی دولت در زیاد شدن تورم مقصر است، بهجای اینکه رفتار خود را تصحیح کند تقصیر را گردن فروشنده میاندازد و به جای «تورم» از کلمه «گرانی» استفاده میکند تا فروشنده را مسئول جلوه دهد. وقتی با ارز دارو، لوازم آرایشی وارد میکنیم یعنی رانتجویی که رقیب کارآفرینی است. اگر من بگویم دوقیمتی بودن دلار و تورم برآمده از کسری بودجهاین مشکلات را ایجاد کرده، میگویند اجماع واشنگتن بوده و حرف بیگانگان را میزنی و یا متهم به نئولیبرالیسم میشوم. تورم 2درصدی درجهان من نمیگویم تورم ۵۰ درصد باشد و کاری به قیمتها نداشته باشیم. اتفاقاً چون بنده روی فقر و بازار کار از منظر فقر تاکید دارم، میگویم کنترل اداری قیمت ضد فقر کار میکند و کاهش تورم به کمک فقیر میآید نه کنترل اداری قیمت. دنیا تورم را به ۲ درصد رسانده اما ما همچنان از معیشت و سفره مردم حرف میزنیم و تبدیل به ادبیات سیاستگذاری کشور شده است. «اقتصاد سیاسی تورم» اصل موضوع تورم ما است، انگیزه سیاستمدار برای ایجاد تورم خیلی نکته مهمیاست. در مورد غفلت از بازار کار و محیط زیست، اتفاقاً خیلیها من را با این ابرچالشها میشناسند.
ابر چالشها
بنده ۶ ابرچالش معرفی کردم کهاین دو جزو آنهاست، پس غفلتی نبوده است. قطعاً ما با فاجعه در بحث آب، جنگلها و مراتع مواجه هستیم. در بازار کار نیز آن رابطه کارفرما و کارگری که فکر میکنید وجود ندارد،۴۳ درصد از شاغلین، کارکنان فامیلی هستند و اصولاً کارفرمایی وجود ندارد که حدود ۱۰ میلیون نفر از ۲۴ میلیون کارگر را شامل میشود. ۶۴ درصد از شاغلین کشور در محل کار خود کمتر از ۴ نفر هستند و کارفرمایی که به قول شما به پرولتاریا ظلم میکند، در آنجا وجود ندارد. مشکل ما در بازار کار، سرمایهداری دولتی است. در اقتصاد ما سرمایه در بنگاههای بزرگ با تعداد شاغلین کم است و انبوه شاغلینی که ظلم اقتصاد کلان به آنها میشود، نه ظلم کارفرما، در کسبوکارهای خرد حضور دارند یعنی ۷۴ درصد از شاغلین ما زیر ۱۰ نفر هستند و حدود ۱۴ میلیون از شاغلین ما غیررسمی هستند و روابطی بین آنها و کارفرما برقرار نیست. من ادعا دارم که بسیار تمرین کردم کهایدئولوژیک نباشم و با سند و مدرک به مسائل نگاه کنم و اگر در نوشتههای من دیدید که به موضوعات ایدئولوژیک نگاه کردهام حتماً به من تذکر دهید تا آن را تصحیح کنم
پرسشهای مهم رشد اقتصادی میخواهد به دو سوال جواب دهد؛ یکی اینکه سطح درآمد سرانه به چه وسیلهای تعیین میشود و دوم اینکه، رشد درآمد سرانه به چه وسیلهای تعیین میشود. این سوالها بهاندازهای مهم است که یک شاخه مهم از علم اقتصاد به رشد اقتصاد میپردازد و در طول زمان نیز پاسخ به آن ارتقا پیدا کرده است. از طرف دیگر علم اقتصاد یک ویژگی خیلی مهمیدارد و آن این است که به شدت دادهمحور است. سوال من این است که چرا بخش خصوصی کشورهای دیگر به دنبال آن نیست؟ خیلی از کشورها در دنیا وجود دارد که دولت کالایی را تولید نکرده است و کالا را بنگاه خصوصی تولید کرده و دولت نیز کالای عمومی تولید میکند و مالیات میگیرد و عدالت اجتماعی را برقرار میکند. طبیعی است که بخش خصوصی نگاه کند بازده کدام قسمت بیشتر است و به همان سمت میرود، ما که نمیتوانیم به بخش خصوصی دستور بدهیم، آنها خودشان انتخاب میکنند.
اگر ۳۰ سال پیش در تایلند فعالیتهای عظیم برای صنعت فحشا انجام میشده چرا الان آنها تعطیل شده و به سمت کارخانهها رفتهاند؟ چون بازدهی مالی کارخانهها بیشتر شده است وگرنه بحث توصیه اخلاقی که به سمت فحشا نروید، در میان نبوده است. چرا وقتی صداوسیمای ما اعلام میکند به سمت خرید ارز و سکه و طلا نروید مردم گوش نمیدهند؟ چون مردم به تجربه دیدهاند که سود در خرید ارز و سکه است.
درامدها کجا خرج میشود
بنابراین ما باید ببینیم که چرا در اقتصاد ایران، سوءتخصیص منابع انجام میگیرد و در زمانهایی مانند اکنون (یعنی از سال ۱۳۹۷ بهاین سو)، که منابع درآمدی کشور کم شده، مهم است که درآمدها در کجا خرج میشود. جالب آنکه وقتی درآمد کم میشود سوءتخصیص منابع نسبت به زمانی که درآمد بالاتری داشتیم بیشتر شده است. سوال مهم اینجاست که ما چه کاری انجام میدهیم که وقتی منابع ما کم میشود اداره منابع ما بدتر میشود؟ من رسالت خود را در این میبینم که نگاه کنم اگر بودجه وزارت بهداشت و درمان عدد خیلی بزرگی است و ظرف 10 سال گذشته چند برابر شده، چقدر در بهبود سلامت مردم اثربخش بوده است؟ من دهها سال به خود تمرین دادم که به موضوع ایدئولوژیک نگاه نکنم.
