دکتر غلامحسین حسنتاش :
باید مکانیزم ذخیره ارزی در کشور را جدی بگیریم
سایت خبری تحلیلی ساعت 24- نادی صبوری- دکتر غلامحسین حسین حسن تاش از با سابقه ترین کارشناسان حوزه انرژی است. رئیس اسبق موسسه مطالعات بین المللی انرژی و عضو فعلی هیئت مدیره این موسسه درباره وضع کنونی بازار نفت و تاثیر آن بر ایران به گفت و گو با ساعت 24 پرداخته است.
trong>با توجه به ادامه روند كاهشي قيمتها و رسيدن قيمت نفت خام اوپك به نرخ ۹۰ دلار و ۳۳ سنت و رسيدن نفت خام برنت به كمترين قيمت در ۲۷ ماه گذشته چنين وضعي را حاصل چه اتفاقهايي ميدانيد؟ به نظر شما افزايش عرضه از سمت عربستان يا بازگشت ليبي به بازار تأثير بيشتري بر كاهش قيمتها داشته است يا كندي رشد اقتصاد در چين و ركود در اروپا؟
- اصولا از حدود دو سال پیش رشد عرضه نفت از تقاضای آن بیشتر بوده و لذا کاهش نسبی قیمت نفت کاملا قابل انتظار بوده و بنده نیز آن را پیشبینی کرده بودم، در دو سال گذشته عمدتا عوامل سیاسی و تحولات ژئوپلتیکی و قطع و کاهش عرضه نفتخام ناشی از این تحولات پی درپی ، علت بالا ماندن قمت نفت بوده است. حالا که مشکلات ژئوپلتیکی قدری کمتر شده قیمت نفت رو به کاهش گذاشته است. با بسیج جهانی علیه داعش نگرانی از گسترش تحرکات داعش به مناطق نفتخیز در جنوب و کردستان عراق کمتر شده، با کاهش درگیریها در لیبی تولید این کشور بیشتر شده و در کنار این مشکلات بخش تقاضا که اشاره کردید نیز وجود دارد. البته عربستانسعودی در ماه اخیر افزایش تولید نداشته است، تولید عربستان در ماه جولای گذشته نسبت به ماهقبل از آن قدری افزایش داشت اما در ماه اگوست حدود ۵۵ هزار بشکه کاهش داشته است. البته عربستان در یکی دو سال اخیر از مشکلات ژئوپلتیکی دیگران استفاده کرده و تولیدش را افزایش داده است و معمولا انتظار این است که با برگشت دیگران تولیدش را کاهش دهد.
پيش از اين چه زماني بحراني در اين سطح در قيمتهاي نفت اتفاق افتاده بود و واكنش سران اوپك به عنوان دارندگان ۶۰ درصد ذخاير نفتي جهان به آن چه بود؟
قبل از این مهمترین شوک کاهشی قیمت مربوط به سالهای ۱۳۶۶ و ۱۳۶۷ بوده است که عامل آن عربستان بود و بعدها معلوم شد که با تبانی ایالاتمتحده برای تحقق بعضی از اهداف سیاسی و از جمله فشار به ایران برای پایان دادن جنگ بوده است. یکبار دیگر هم در اوایل ریاست جمهوری آقای خاتمی با تصمیم اشتباه اوپک در اجلاس جاکارتا قیمت نفت کاهش شدیدی پیدا کرد ولی دوره آن کوتاه بود و در اجلاس بعدی اوپک اصلاح شد و تولید کنترل شد، آن قصه با رکود شدید اقتصادی در آسیای جنوب شرقی (۱۹۹۷و ۱۹۹۸) همراه بود که تقاضای نفت در آن منطقه به شدت کاهش یافته بود.
آيا به نظر شما آن طور كه بسياري از رسانههاي بينالمللي ادعا ميكنند عربستان سعودي به دنبال جنگ قدرت با ايران است و توليد خود را كاهش نخواهد داد يا اين كشور در نهايت به نفع منافع اوپك سهميه توليد خود را كم خواهد كرد؟
پاسخ این سئوال سخت است، چون اوضاع منطقه و جهان بسیار پیچیده شده است ، شواهدی وجود دارد که امریکائیها طالب قیمتهای پائین نفت نیستند چون برنامههای انرژی و تولید نفت و گازشان از منابع غیرمرسوم را بهم میریزد و اگر چنین باشد باید دید که آیا عربستان رو در روی امریکا خواهد ایستاد یا نه؟ چون عربستان برنامه خودکفائی انرژی ایالاتمتحده و قطع وابستگی این کشور از نفت وارداتی از خاورمیانه را برای امنیت خود خطرناک میداند. باید دید چه قیمتی مطلوب امریکائیها است. بعضی معتقدند هزینه تولید از نفتهای شیلی کاهش یافته است و ممکن است در نفتخام ۸۰ دلار هم کماکان اقتصادی باشند.
اين بحران را تا چه اندازه نقطه عطفي جدي در بازار نفت تلقي ميكنيد؟ آيا بحران كنوني به گونهاي است كه سالهاي سال بعد از آن به عنوان نقطهاي كه مسير بازار بعد از آن تغيير كرده است ياد كنند؟
هنوز برای چنین قضاوتی خیلی زود است نوساناتی در این حد در طول سالهای گذشته وجود داشته است. درسال ۲۰۰۹ متوسط قیمت نفت اوپک به حدود ۶۱ دلار رسید در صورتی که سال قبل از آن ۹۴.۵ دلار بود. مسئله هنوز در حد بحران نیست ولی ممکن است به آن حد برسد.
با توجه به هزينه توليد شيلهاي نفتي به نظر شما رسيدن قيمت به چه نقطهاي اين توليد را غير اقتصادي خواهد كرد؟
پاسخ این سئوال نیاز به اطلاعات زیادی دارد که در اختیار من نیست اما آنچه مسلم است اینها پر هزینه هستند و البته با پیشرفت تکنولوژی و توسعه زیرساختهای مربوطه که الان اتفاق افتاده است این هزینه رو به کاهش میرود اخیرا واشنگتنپست در مقالهای اعلام کرده بود که در ۸۰ دلار هم ممکن است بهرهبرداری از اینها اقتصادی باشد. ولی به هر حال هرچه باشد به نظر من مرز قیمت نفت را تعیین میکند چون امریکائیها بر روی برنامهشان مصمم بنظر میرسند. مگر اینکه عربستان بخواهد با امریکا مقابله کند یا یک تبانی کوتاهمدتی برای تحقق یک سری از اهداف سیاسی مثل فشار به روسیه شکل بگیرد، مانند جریان ۱۳۶۷.
اكنون و در وضعيتي كه وابستگي بودجه به نفت زياد است و بسياري ميگويند بودجه در كشور بر اساس نفت بشكهاي ۱۰۰ دلار بسته شده است تا چه اندازه نگراني براي كاهش قيمتها جدي خواهد بود؟
به نظر من برای ما نگرانی جدی کماکان تحریم است. وقتی در اثر تحریمهای اقتصادی و بانکی عملا تنها بخش کمی از پول صادرات نفت در اختیار کشور قرار میگیرد. چه تفاوتی دارد قیمت نفت چه باشد؟ البته قیمت ۱۰۰ دلار از قبل قابل پیشبینی بود که زیاد است و این تجربه یک بار دیگر نشان میدهد که مکانیزم ذخیره ارزی باید خیلی جدی گرفته شود. در مورد یک عامل مهم برونزای اقتصادی که در کنترل ما نیست و عوامل تاثیرگذار بر آن نیز متعدد و متنوع هستند، همیشه این نوسانات وجود داشته و دارد و تنها با مکانیزم ذخیره ارزی میتوان آثار منفیاش بر اقتصاد را کنترل کرد.
- اصولا از حدود دو سال پیش رشد عرضه نفت از تقاضای آن بیشتر بوده و لذا کاهش نسبی قیمت نفت کاملا قابل انتظار بوده و بنده نیز آن را پیشبینی کرده بودم، در دو سال گذشته عمدتا عوامل سیاسی و تحولات ژئوپلتیکی و قطع و کاهش عرضه نفتخام ناشی از این تحولات پی درپی ، علت بالا ماندن قمت نفت بوده است. حالا که مشکلات ژئوپلتیکی قدری کمتر شده قیمت نفت رو به کاهش گذاشته است. با بسیج جهانی علیه داعش نگرانی از گسترش تحرکات داعش به مناطق نفتخیز در جنوب و کردستان عراق کمتر شده، با کاهش درگیریها در لیبی تولید این کشور بیشتر شده و در کنار این مشکلات بخش تقاضا که اشاره کردید نیز وجود دارد. البته عربستانسعودی در ماه اخیر افزایش تولید نداشته است، تولید عربستان در ماه جولای گذشته نسبت به ماهقبل از آن قدری افزایش داشت اما در ماه اگوست حدود ۵۵ هزار بشکه کاهش داشته است. البته عربستان در یکی دو سال اخیر از مشکلات ژئوپلتیکی دیگران استفاده کرده و تولیدش را افزایش داده است و معمولا انتظار این است که با برگشت دیگران تولیدش را کاهش دهد.
پيش از اين چه زماني بحراني در اين سطح در قيمتهاي نفت اتفاق افتاده بود و واكنش سران اوپك به عنوان دارندگان ۶۰ درصد ذخاير نفتي جهان به آن چه بود؟
قبل از این مهمترین شوک کاهشی قیمت مربوط به سالهای ۱۳۶۶ و ۱۳۶۷ بوده است که عامل آن عربستان بود و بعدها معلوم شد که با تبانی ایالاتمتحده برای تحقق بعضی از اهداف سیاسی و از جمله فشار به ایران برای پایان دادن جنگ بوده است. یکبار دیگر هم در اوایل ریاست جمهوری آقای خاتمی با تصمیم اشتباه اوپک در اجلاس جاکارتا قیمت نفت کاهش شدیدی پیدا کرد ولی دوره آن کوتاه بود و در اجلاس بعدی اوپک اصلاح شد و تولید کنترل شد، آن قصه با رکود شدید اقتصادی در آسیای جنوب شرقی (۱۹۹۷و ۱۹۹۸) همراه بود که تقاضای نفت در آن منطقه به شدت کاهش یافته بود.
آيا به نظر شما آن طور كه بسياري از رسانههاي بينالمللي ادعا ميكنند عربستان سعودي به دنبال جنگ قدرت با ايران است و توليد خود را كاهش نخواهد داد يا اين كشور در نهايت به نفع منافع اوپك سهميه توليد خود را كم خواهد كرد؟
پاسخ این سئوال سخت است، چون اوضاع منطقه و جهان بسیار پیچیده شده است ، شواهدی وجود دارد که امریکائیها طالب قیمتهای پائین نفت نیستند چون برنامههای انرژی و تولید نفت و گازشان از منابع غیرمرسوم را بهم میریزد و اگر چنین باشد باید دید که آیا عربستان رو در روی امریکا خواهد ایستاد یا نه؟ چون عربستان برنامه خودکفائی انرژی ایالاتمتحده و قطع وابستگی این کشور از نفت وارداتی از خاورمیانه را برای امنیت خود خطرناک میداند. باید دید چه قیمتی مطلوب امریکائیها است. بعضی معتقدند هزینه تولید از نفتهای شیلی کاهش یافته است و ممکن است در نفتخام ۸۰ دلار هم کماکان اقتصادی باشند.
اين بحران را تا چه اندازه نقطه عطفي جدي در بازار نفت تلقي ميكنيد؟ آيا بحران كنوني به گونهاي است كه سالهاي سال بعد از آن به عنوان نقطهاي كه مسير بازار بعد از آن تغيير كرده است ياد كنند؟
هنوز برای چنین قضاوتی خیلی زود است نوساناتی در این حد در طول سالهای گذشته وجود داشته است. درسال ۲۰۰۹ متوسط قیمت نفت اوپک به حدود ۶۱ دلار رسید در صورتی که سال قبل از آن ۹۴.۵ دلار بود. مسئله هنوز در حد بحران نیست ولی ممکن است به آن حد برسد.
با توجه به هزينه توليد شيلهاي نفتي به نظر شما رسيدن قيمت به چه نقطهاي اين توليد را غير اقتصادي خواهد كرد؟
پاسخ این سئوال نیاز به اطلاعات زیادی دارد که در اختیار من نیست اما آنچه مسلم است اینها پر هزینه هستند و البته با پیشرفت تکنولوژی و توسعه زیرساختهای مربوطه که الان اتفاق افتاده است این هزینه رو به کاهش میرود اخیرا واشنگتنپست در مقالهای اعلام کرده بود که در ۸۰ دلار هم ممکن است بهرهبرداری از اینها اقتصادی باشد. ولی به هر حال هرچه باشد به نظر من مرز قیمت نفت را تعیین میکند چون امریکائیها بر روی برنامهشان مصمم بنظر میرسند. مگر اینکه عربستان بخواهد با امریکا مقابله کند یا یک تبانی کوتاهمدتی برای تحقق یک سری از اهداف سیاسی مثل فشار به روسیه شکل بگیرد، مانند جریان ۱۳۶۷.
اكنون و در وضعيتي كه وابستگي بودجه به نفت زياد است و بسياري ميگويند بودجه در كشور بر اساس نفت بشكهاي ۱۰۰ دلار بسته شده است تا چه اندازه نگراني براي كاهش قيمتها جدي خواهد بود؟
به نظر من برای ما نگرانی جدی کماکان تحریم است. وقتی در اثر تحریمهای اقتصادی و بانکی عملا تنها بخش کمی از پول صادرات نفت در اختیار کشور قرار میگیرد. چه تفاوتی دارد قیمت نفت چه باشد؟ البته قیمت ۱۰۰ دلار از قبل قابل پیشبینی بود که زیاد است و این تجربه یک بار دیگر نشان میدهد که مکانیزم ذخیره ارزی باید خیلی جدی گرفته شود. در مورد یک عامل مهم برونزای اقتصادی که در کنترل ما نیست و عوامل تاثیرگذار بر آن نیز متعدد و متنوع هستند، همیشه این نوسانات وجود داشته و دارد و تنها با مکانیزم ذخیره ارزی میتوان آثار منفیاش بر اقتصاد را کنترل کرد.
