می روند تا درایران نباشند
ظهارات رئیس مرکز بررسی استراتژیک ریاستجمهوری از چند دیدگاه قابل بررسی است. اینکه عدم وجود یک آینده روشن، منجر به مهاجرت میشود بیانگر عملکرد ضعیف دولت در ایجاد یک زندگی عادی برای مردم است؛ بهطوریکه افرادی که مِیتوانند رفتن را به ماندن ترجیح دهند زیرا آیندهای را در شرایط کنونی متصور نیستند.
بسیاری از ایرانیان طی سالهای پس از انقلاب به دلایل مختلف از جمله دلایل مطرحشده از سوی رئیس مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری، کشور را ترک کردهاند. امواج مهاجرت در ایران را میتوانیم با شاخصهای مختلفی دستهبندی کنیم. بخشی از مهاجرتهای ابتدایی، به علت مسائل سیاسی و تغییر و تحولاتی بود که بعد از سال ۵۷ اتفاق افتاد.
بخش دیگری از همین مهاجرتهای ابتدایی، سرمایهدارانی بودند که همراه با سرمایههایی که توانستند از ایران خارج کنند، به کشورهای دیگر رفتند. یک شاخص دیگر، مربوط به نخبگانی است که ایران را ترک کردند و نام فرار مغزها را بر آن گذاشتند. دستهای دیگر از مهاجرتها، مربوط به نیروی کاری میشود که از ایران به کشورهای دیگر مثل ژاپن یا کشورهای حاشیه خلیجفارس میرفتند.
عدهای دیگر، دلیل مهاجرتشان به خاطر سبک زندگیای هست که میخواهند داشته باشند اما در ایران امروز امکانش وجود ندارد یا با سختیهایی روبهرو است. همه این دلایل گاهی یکجا وجود دارند و گاهی بعضی از آنها در میان علل مهاجرتها برجسته میشوند. اما هیچوقت بهطور کامل از بین نمیروند. بسیاری از مهاجرتها موقت بودند. برخی برای تحصیل به خارج از کشور میرفتند اما ماندگار میشدند. برخی دیگر که به دلایل سیاسی ایران را ترک کردند، معتقد بودند که به زودی به ایران باز میگردند. اما در نهایت، خیل عظیمی از مهاجران تصمیم گرفتند چمدانهایشان را باز کنند و دیگر برنگردند. شاید آنها را فقط در تعطیلات زمستانی – ماه ژانویه – که دانشگاه و کارشان تعطیل است، در ایران ببینیم. بنابراین، میتوانیم عوامل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را از جمله عوامل تاثیرگذار بر مسئله مهاجرت در میان ایرانیان بدانیم. وضع امروز چیست؟ هرچه به امروز نزدیکتر شدهایم، دلایل بیشتری برای مهاجرت به وجود آمده است. عدم وجود آینده نیز یکی از آن دلایلی است که رئیس مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری به درستی به آن اشاره کرده است. اما این عدم وجود آینده، نه یکشبه به وجود آمده و نه جدا از وضع فعلی کشور است.
زمانیان در صحبتهایش به مهاجرت استارتاپها و کارآفرینان اشاره کرد. درحالیکه آمار و اخبار موجود نشان میدهد به خاطر عدم وجود ثبات اقتصادی در کشور، نهتنها صاحبان ایدههای استارتاپها، بلکه اشخاص شاخص در دیگر مشاغل نیز دست به مهاجرت میزنند. خرداد امسال آماری در مطبوعات منتشر شد که نشان میداد در سال ۱۴۰۱بیش از ۶۰۰۰ نفر از پزشکان ایران را ترک کردند که حدود ۲۵۰۰ نفر از آنها پزشکان متخصص بودند.
حالا مهاجرت به نیروی کار ماهر و ساده نیز رسیده است. در واقع، وقتی شخصی تصمیم به مهاجرت میگیرد، تمام راههای ممکن را بررسی میکند؛ حتی اگر راههایی پرخطر باشند. نگاهی آماری به پدیده مهاجرت نیز نشان میدهد که وضعیت اقتصاد کشور، تاثیر مستقیمی بر میل به مهاجرت در میان گروههای مختلف اجتماعی دارد. رصدخانه مهاجرت ایران، وابسته به پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف پیمایشهای مختلفی در خصوص مسئله مهاجرت انجام داده است که نتایج آنها نیز در اختیار عموم مردم قرار میگیرد. بخشی از این پیمایشها مربوط به میل مهاجرت در میان اقشار مختلف است.
این شاخص میل به مهاجرت نیز با پرسشهای مختلفی سنجیده میشود. در بخشی از نتیجه یک پیمایش این رصدخانه که در شهریور ۱۴۰۰ منتشر شده، آماری مربوط به تاثیر تحولات اقتصادی سالهای اخیر بر شاخص میل به مهاجرت وجود دارد. جامعه آماری این پیمایش «پزشکان و پرستاران» و «دانشجویان و فارغالتحصیلان» هستند. در پاسخ به این پرسش که «اثرات اقتصادی ناشی از تورم چه میزان بر میل به مهاجرت شما تاثیر داشته است؟»،
هم میهن
۷۳ درصد پزشکان و پرستاران پاسخشان «بسیار زیاد» بوده است. ۵۹ درصد فارغالتحصیلان و دانشجویان نیز پاسخ مشابهی دادهاند. در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه «اثرات اقتصادی ناشی از تحریمها به چه میزان بر میل به مهاجرت شما تاثیر داشته است؟» نیز ۶۳ درصد پزشکان و پرستاران و ۵۱ درصد دانشجویان و فارغالتحصیلان پاسخشان «بسیار زیاد» بوده است.
بنابراین، باید بر این حقیقت پافشاری کنیم که عواملی مثل ثبات اقتصادی که خود عواملی تاثیرگذار بر مسائل دیگر مثل امنیت شغلی، امنیت روانی و... هستند، شاید دلیل اصلی مهاجرت نباشند اما بهطور قطع نمیتوان آنها را از این فهرست خط زد. حالا سوال اصلی این است که دولت سیزدهم در دوسالونیم گذشته که تمام امکانات کشور را در اختیار داشته و قول بهبود اوضاع، بدون توجه به حقیقتی به نام تحریم و فشارهای بینالمللی را به مردم داده، برای از بین بردن این زمینهها دست به چه اقداماتی زده است؟ پاسخ به این سوال در زندگی تکتک ما مشهود است.
