فرصتی که از دست می‌دهیم

همين كه وزارت نفت هنوز وزارت نفت ناميده مي‌شود و نه وزارت انرژي، گوياي واقعيت مديريت حاكم بر سوخت‌هاي فسيلي است. در قانون بودجه سالانه نيز، همچنان بخش عمده منابع درآمدي دولت به فروش نفت‌خام موكول شده‌است و صادرات گاز طبيعي، سهم چنداني در تامين بودجه دولت ندارد. درآمد اين بخش آنچنان اندك است كه حتي كفاف طرح‌هاي توسعه ميادين گازي را هم نمي‌دهد. صادرات گاز ايران به تركيه، در بهترين روزهاي سال به 50 ميليون مترمكعب مي‌رسد كه حداكثر درآمد سالانه آن نيز 4ميليارد دلار خواهد بود. البته در اغلب سال‌ها، هفتصد هشتصد ميليون دلار از اين مبلغ نيز بابت جريمه‌هاي پيش‌بيني شده در قرارداد، به نفع تركيه كم مي‌شود. حال آنكه اگر بتوانيم هر سال 10 تا 15ميليارد دلار در پروژه‌هاي عسلويه سرمايه‌گذاري كنيم، دستكم شش، هفت سال ديگر وقت لازم است تا بتوانيم توليد خود از اين ميدان را به سطح برداشت قطري‌ها برسانيم.
ايران از نظر مخازن گاز طبيعي، رتبه دوم پس از روسيه را در اختيار دارد. با اين حال كشورمان تا به حال هيچ‌گاه حتي در فهرست 10كشور اصلي صادركننده گاز طبيعي قرار نگرفته‌است. اين در حالي است كه كم‌وبيش پروژه‌هاي استحصال گاز طبيعي در كشورمان در جريان بوده و هست و هر چند عقب‌افتادگي‌هايي در برخي ميادين گازي بويژه پارس جنوبي ديده مي‌شود، با اين حال در زمينه توليد گاز طبيعي، ظرفيتي نزديك به 700 ميليون مترمكعب در روز را هم در اختيار داريم؛ اما مشكل اينجاست كه بيش از 95درصد اين گاز، در بخش‌هاي مختلف خانگي، نيروگاهي، صنعتي و كشاورزي مي‌سوزد و در واقع، بخش عمده‌يي از آن هدر مي‌رود. سهم مصرف‌كنندگان خانگي گاز در برخي ماه‌هاي سرد سال، تا 85درصد مصرف كل كشور هم مي‌رسد در حالي كه بخش مهمي از آن، قابل صرفه‌جويي از طريق رعايت مقررات ساخت و ساز است. همچنين در بسياري از صنايع كشور نيز شاخص «شدت انرژي»، به مراتب بالاتر از متوسط جهاني است؛ به حدي كه ارزش افزوده حاصل از مصرف گاز، كمتر از ارزش گاز مصرفي است. مجموع اين نكات نشان مي‌دهد گاز كه مي‌تواند يكي از محورهاي توسعه اقتصادي و توسعه صادرات باشد، ارزان فروخته مي‌شود تا جبراني بر ضعف فعالان صنعت و ساختمان كشور باشد.
در كنار اين آمارها، البته آمارهايي اميدواركننده نيز به چشم مي‌خورد. چندي پيش شركت نفتي اني ايتاليا كه تا شش سال پيش يكي از پيمانكاران فعال در منطقه عسلويه بود، اعلام كرد ايران تا ۲۱۴ سال ديگر گاز دارد و از نظر دوام ذخاير گازي خود با فاصله زياد نسبت به كشورهاي ديگر در رتبه نخست جهان قرار گرفته است. بر اساس گزارش اين شركت، ايران پس از روسيه دومين ذخاير بزرگ گاز جهان را به خود اختصاص داده است. ميزان ذخاير گازي ايران 34 تريليون مترمكعب است كه اكنون سالانه 160ميليارد مترمكعب از آن برداشت مي‌شود. البته در صورتي كه توليد گاز افزايش يابد و ميادين جديد كشف نشود، ممكن است طول عمر صنعت گاز ايران كمي كاهش يابد؛ ولي همچنان مي‌توان به وفور گاز در قرن پيش‌رو اميد بست.
اين اميد البته نه فقط براي ايران، بلكه براي كشورهاي مصرف‌كننده گاز هم وجود دارد. اگر ايران بتواند توليد خود را افزايش دهد و مهم‌تر از آن، مصرف داخلي خود را مهار كند، مي‌تواند يكي از منابع مورد اتكاي كشورهاي توسعه‌يافته براي تامين انرژي در عصر پس از نفت باشد. پيش از اين برخي تحليلگران انرژي، از به هم خوردن تعادل توليد و مصرف در بازار نفت تا سال 2020 ميلادي خبر مي‌داند. هر چند كشف برخي ميادين جديد نفتي و منابع جديد انرژي مانند شيل گاز و همچنين عدم افزايش شديد مصرف نفت‌خام، بحران را به سال‌هاي دورتري مثل 2025 يا 2030 منتقل كرده‌است؛ اما همچنان كابوس بشكه‌هاي دويست سيصد و حتي پانصد دلاري، خواب مصرف‌كنندگان بزرگ نفت‌خام را آشفته مي‌كند و آنها را به انرژي‌هاي جايگزين بويژه گاز طبيعي مشتاق‌تر مي‌كند.
مشتريان گاز طبيعي، انرژي را به تنهايي نمي‌خواهند و آن را همزمان با امنيت خريد انرژي مي‌خواهند. اگر در سال‌هاي جديد روسيه بارها در زمستان گاز خود را به روي اوكراين يا مشتريان اروپايي بسته‌است و همچنان در حال فروش گاز است، دليل آن را بايد در انحصار نسبي بازار گاز جست‌وجو كرد. نگاهي به اطلس گازي جهان بويژه خطوط لوله انتقال گاز، نشان مي‌دهد كه روسيه قدرتي بلامنازع در صادرات گاز است. اما اروپايي‌هاي براي رهايي از اين انحصار، تمايل ندارند ده‌ها ميليارد يورو در احداث خط لوله جديدي از مسير ايران تركيه سرمايه‌گذاري كنند تا بار ديگر شاهد حضور صادركننده‌يي شبيه روسيه در بازار گاز باشند. ايران اگر مرتب و مكرر، پيام آرامش به بازار جهاني گاز طبيعي بفرستد، مي‌تواند شانس خود براي سهم‌خواهي از اين بازار رو‌به رشد را افزايش دهد. اين پيام بايد از همه نهادهاي مختلف حكومتي از جمله وزارت نفت، مجلس و نهادهاي نظارتي به گوش برسد. هر نغمه ناجوري در اين ميان، مي‌تواند بازي را بهم بزند و اعتماد جهاني به گاز ايران را دستخوش آسيب كند.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: