می روند و دیگر نمی ایند
این در حالی است که برخلاف تصورات ، بسیاری از آنها میلی به بازگشت به ایران ندارند. چهار سال از اظهارات جنجالی «زینب ابوطالبی» یکی از مجریان برنامه شبکه افق در صداوسیما میگذرد. اظهاراتی که نه کهنه میشود، نه فراموش. هر چند وقت یکبار هم کاربران فضای مجازی دوباره با موجی از انتقادات آن را در فضای مجازی مطرح میکنند. ابوطالبی در یکی از برنامههای صدا و سیما گفت کسانی که مثل او فکر نمیکنند، جمع کنند و از ایران بروند. برخی میگویند پیشنهاد «جمع کن و از ایران برو»، تنها به ابوطالبی محدود نمیشود، بلکه دیدگاه برخی از مسئولان هم همین است که اگر نبود آمارها روند صعودی نداشت و تغییری در وضعیت موجود ایجاد میشد. روند مهاجرت از کشور حالا به جایی رسیده است که به گفته «بهرام صلواتی» تحلیلگر حوزه مهاجرت دیگر باید از ایران به عنوان «جامعه مهاجر» یاد کنیم. یعنی جمعیت زیادی که یا رفتهاند یا برنامه جدی برای رفتن دارند. صحبت از صد نفر یا حتی هزار نفر نیست. آمارها را که بررسی کنیم به هزاران مهاجر جدید ایرانی فقط در کشور ترکیه میرسیم. وضعیتی که کارشناسان بارها برای آن هشدار دادهاند. برخی از مهاجران از اصلاح امور در کشور ناامید و وضعیت آینده را مبهم میدانند. برخی هم میگویند وضعیت اقتصادی کشور آنها را از اینجا میراند. به طور کلی عوامل مختلفی دست به دست هم دادهاند و شناخت هر کدام از این عوامل میتواند راهی را پیش روی سیاستگذاران برای تغییر شرایط قرار دهد. «بهرام صلواتی» تحلیلگر حوزه مهاجرت دیروز در نشستی که با عنوان «علتها و گستردگی پدیده مهاجرت» از سوی دبیرخانه شورای سلامت روان و رسانه برگزار شد با اشاره به اینکه روند امروزی مهاجرت ایرانیها در 100 سال اخیر بی سابقه بوده؛ اظهار کرد: «پدیده عجیبی در حوزه مهاجرت اتفاق افتاده که میتوانم ادعا کنم در صد سال اخیر در ایران سابقه نداشته است. شواهد از منابع داخلی و خارجی این موضوع را نشان میدهد. »وی در ادامه نشست گفت: «گزارش جدید OECD منتشر شده که دادههایی درباره وضعیت مهاجرت کشورها دارد. این گزارش نشان میدهد که ایران بالاترین رشد مهاجرفرستی در منطقه OECD را دارد. منطقه OECD به عنوان قطب اصلی جذب مهاجران در جهان، سالانه تعداد زیادی از مهاجران جدید را جذب میکند. » او ادامه داد: «در سال 2020 تعداد مهاجران جدید ورودی ایرانی به کشورهای این منطقه 48 هزار نفر بود که طبق آخرین آمار سالنامه مهاجرت در سال 2021 با 141 درصد افزایش به 115 هزار ورودی جدید در سال رسیده است. بر این اساس رتبه اول مهاجرفرستی بر اساس نرخ رشد مهاجر جدید را ایران ثبت کرده است.» سالانه هزاران ایرانی به کشور ترکیه مهاجرت میکنند، حالا یا از کانال تحصیلی یا سرمایهگذاری. صلواتی در این مورد گفت: «ایرانیان به ترکیه یا به عنوان مقصد نگاه میکنند یا آن را ترانزیتی میبینند. کشور ترکیه در سال 2021 شمار 615 هزار مهاجر جدید را از کشورهای مختلف جذب کرده که نسبت به سال قبل از آن، رشد 250 درصد را ثبت کرده است.» او توضیح داد: «عراق با 74 هزار مهاجر جدید در رتبه نخست و ایران با 67 هزار مهاجر جدید در رتبه دوم و ازبکستان با 40 هزار مهاجر جدید در رتبه سوم در ترکیه قرار دارد. نکته قابل توجه این است که 50 درصد از مهاجران جدید ایرانی در کشور ترکیه را زنان تشکیل میدهند. صلواتی در ادامه گفت که دولت برای هر کدام از این مهاجران هزینهای کرده و کشورهای مقصد بدون آنکه هزینهای کرده باشند، نیروی انسانی متخصص را جذب میکنند. «تقی آزاد ارمکی» جامعهشناس و استاد برجسته جامعهشناسی دانشگاه با اشاره به مهاجرت یک طرفه ایرانیها به «جهان صنعت» گفت: طبیعتا مهاجرت افراد از کشور خود به کشوری دیگر تنها معطوف به ایران نبوده و نیست. چرا که انتخاب محل زندگی و شغل در هر نقطه از دنیا یک حق انسانی است. مردم در اروپا هم جابهجا میشوند، اما اصطلاحاً نمیروند تا برای همیشه گم بشوند، آنها میروند که موثر واقع بشوند و در عین حال برگردند تا در جامعه خودشان اثرگذار شوند. من با ایتالیاییهایی در آمریکا و کانادا مواجه شدم که مهاجرت کرده بودند نه برای اینکه برای همیشه در آمریکا باشند بلکه آمده بودند یک موقعیت خوب شغلی و فرهنگی پیدا کنند نه برای اینکه علیه سرزمین خودشان باشند بلکه احتمالاً مجدد به سرزمین خودشان برگردند. این در حالی است که براساس آمارها مسیر مهاجرت ایرانیها یکطرفه است.
وی افزود: ایرانیها عموماً میروند که در کشور دیگری بمانند، بههمین دلیل است که ایرانیان مهاجرت کرده نقش عمدهای در ساختن جهان دیگر پیدا میکنند، مثل این نیست که یک دورهای قبل از انقلاب کارگران ایرانی به ژاپن و کویت میرفتند سرمایه کسب میکردند و برمیگشتند، این مسئله حکایت از بحران ایران با جهان پیرامونی دارد و نقش اساسی آن به دولت و گروههای ذینفوذ، تجار، روشنفکران و سیاستمداران برمیگردد.
جهان صنعت
