سواد به چه درد فوتبالیست میخورد؟
...اما اگر واقعیت امر را بخواهید، مدرک تحصیلی در ارزیابی فضیلتهای یک بازیکن فوتبال آن چه کمترین اهمیت را دارد، آنچه ما سواد میدانیم، یک مدرکگرایی صرف است، یعنی به جای آن که مفهوم سواد را یک موضوع تخصصی متناسب با نقشهای اجتماعی یک فرد بدانیم، آن را در کاغذهایی خلاصه میکنیم که خیلی از آنها با اصرار و التماس از استادهایی حاصل میشوند که ضعفهای علمی را زیر سبیلی رد میکنند. این تکیه به مدرک همان دردی است که گاهی جامعه ما را با جعل مدرک و در فضایی دیگر به خرید مدرک میرساند. ما به گونهای به بیسوادی و در واقع مدرک پایین بازیکنان فوتبال اشاره میکنیم که گویی آدمهای مدرکدار اطراف خود را نمیبینم که از نظر تخصص در جایگاه نازلی قرار دارند و بدتر از آن این مدرک دانشگاهی سبب نشده که به آن فرهیختگی لازم در درکهای اجتماعی برسند.
همه را با این مدرکگرایی افراطی مسموم کردهایم، فقط مانده فوتبالیستها. غافل از این که داشتن مدرک دانشگاهی برای یک بازیکن فوتبال در نهایت یک ارزش افزوده است که در اولویتهای ارزیابیهای حرفهای او کمترین درجه اهمیت را دارد. در فوتبال جهان هم کسی از کریستیانو رونالدو، مسی یا نیمار نمیپرسد که مدرک دانشگاهیتان چیست تا عیار توپ طلا را کمی بالاتر ببرند. در فوتبال جهان هم اگر کسی مثل سوکراتس، پزشک میشود یا خامس رودیگس، مهندس، یک اتفاق خارج از عرف است که میتواند همه را شگفتزده کند.
فوتبالیست باید سواد داشته باشد اما نه آن «سواد» که در ذهن ما تعریف شده است. ما داریم از فوتبالیستهایی حرف میزنیم که هنوز در حداقلهای مهارتی فوتبال ماندهاند و همواره از ضعف تکنیکی و تاکتیکپذیری آنها مینالیم. برای فوتبالیستی که هنوز در یک استپ ساده توپ، یک ارسال موفق و یک بغل پای مؤثر مانده، چه فرقی دارد که بتواند انتگرال دوگانه بگیرد یا نه، یا چیزی در مورد مفاهیم تئوریک جامعهشناسی و سیاسی بداند یا خیر؟ آن چه فوتبالیست باید بداند، فوتبالیست شدن است، هم در بعد فنی و هم در بعد اخلاقی... ما به جای این که بازیکنان فوتبال خود را مجبور کنیم تا این که بدانند یک بازیکن فوتبال باید چه مختصاتی داشته باشد تا یک بازیکن فوتبال باشد، یاد گرفتن حرفهای بودن خیلی جلوتر از این که آنها به یک کاغذ برسند، برای ما اهمیت دارد. فوتبالیستها برای خودشان میتوانند یک مدرک دانشگاهی داشته باشند و از آن هر استفادهای که میخواهند بکنند اما وقتی که نقش فوتبالیست را در جامعه بازی میکنند باید همه ابزارهای این نقش را بشناسند و به عنوان مزیت به خود اضافه کنند. فوتبالیست اگر این ها را داشته باشد، دیگر مهم نیست که در مقابل مدرک تحصیلی چه عبارتی را مینویسند، آنها یک فوتبالیست خوب باشند، به جهنم که سواد دارند یا نه!"
