روسیه و چین به امید آینده به سوریه کمک میکنند
آسیب شدید به اقتصاد ناشی از چندین عامل است، از جمله کاهش ۲۵ درصدی جمعیت، آوارگی نیمی از مردم کشور، کاهش شدید فعالیت اقتصادی، فرار سرمایه، ویرانی گسترده زیرساخت و ظرفیت تولید و نیز از بین رفتن ۲۵ میلیون سال تحصیلی برای کودکان سوری که میتواند بهرهوری نیروی کار را در نسل آینده کاهش دهد. این وضع نه فقط بر مردم فعلی سوریه تاثیر میگذارد، بلکه تا چند دهه اگر نگوییم چند نسل احساس خواهد شد. اگر جنگ امسال به پایان میرسید، ۱۰ تا ۱۵ سال طول میکشید تا تولید سرانه ناخالص داخلی به میزان پیش از جنگ برگردد. با توجه به اینکه انتظار میرود جنگ تا مدتها در آینده ادامه یابد، هزینههای اقتصادی آن در درازمدت شاید به یک تریلیون دلار برسد.
یک بخش اقتصادی که به شدت آسیب دیده است، بخش کشاورزی است. جنگ شبکههای آبیاری و دیگر زیرساختها را از بین برده، ذخایر آب را کاهش داده، خاک را فرسایش داده و باعث توقف تجارت و آوارگی بخش زیادی از کشاورزان شده است. به علاوه، در سال آبی ۲۰۱۴-۲۰۱۳ میزان بارش کمتر از نیمی از میانگین درازمدت بود. در نتیجه تولید کشاورزی سوریه ۳۰ درصد نسبت به قبل از جنگ کاهش یافته است. در نتیجه کشور اکنون به شدت به واردات غلات وابسته است. اما اخیرا برنامههایی برای احیای کشاورزی اجرا شده است. دولت عماد خمیس نخست وزیر گفته از کشاورزی خانگی و تولید خاربار در خانه حمایت میکند. همچنان به زنان روستایی برای طرحهای کشاورزی وام اعطا میکند.
یک بخش مهم دیگر در اقتصاد سوریه نفت است. در سال ۲۰۱۱ تولید نفت سوریه روزانه ۴۰۰ هزار بشکه بود. اما این رقم اکنون به حدود ۱۵ تا ۲۵ هزار بشکه رسیده است. بخش عمدهای از تولید نفت توسط گروههای مسلح غیردولتی انجام میشود. ارتش سوریه اکنون در صدد باز پس گیری منابع نفتی کشور و زیرساختهای وابسته به خصوص در مرکز کشور است. در استان حما در شرق کشور، نیروهای دولتی با حمایت هوایی روسیه بخشهایی از خط لوله نفت شرق سلامیه را تصرف کردد. نیروهای دولتی در حوزههای نفتی ماهر و جزال و حوزه گازی شاعر در شمال غرب پالمیرا در حال جنگ با داعش هستند تا بر میزان تولید بیفزایند. تسلط بر حوزههای نفت و گاز میتواند در درازمدت به تحرک اقتصاد سوریه کمک کند.
از سال گذشته که نیروهای روسیه در سوریه دخالت کردند، ورق به نفع نیروهای دولتی برگشته است. این امر باعث ثبات نسبی در بسیاری از نقاط کشور شده است که در اختیار نیروهای دولتی است. در نتیجه اقدامات اولیه برای بازسازی اقتصادی در برخی مناطق اجرا شده است و روسیه و چین در این میان نقش مهمی ایفا میکنند. همکاری اقتصادی بین سوریه و روسیه سابقه طولانی به اندازه چند دهه دارد و چندین شرکت روسی تا پیش از جنگ در سوریه فعالیت میکردند. حجم مبادلات اقتصادی بین دو کشور در سال ۲۰۱۱ حدود ۲۰ میلیارد دلار بود و این رقم در آینده مسلما افزایش خواهد یافت. در سفر بشار اسد رئیس جمهور سوریه به مسکو و وزیر خارجه و دیگر مقامات بلند پایه سوری، گفتگوهایی درباره فعالیت شرکتهایی نظیر گازپروم، سایوزنفت گاز ، لوک اویل و زاروبژنفت صورت گرفته است.
روسیه همچنین از صادرکنندگان عمده سلاح به سوریه است. از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۰ روسیه حدود ۴.۷ میلیارد دلار سلاح به سوریه فروخت. در سال ۲۰۱۱ ارزش سلاحهای روسی که به دمشق فروخته شد، حدود ۴ میلیارد دلار بود. روسیه همچنین نقش مهمی در نظام اقتصادی سوریه دارد. از سال ۲۰۱۲، روسیه پوند سوری چاپ میکند و به دمشق میفرستد تا دولت بتواند حقوق کارمندان را به موقع بپردازد. همچنین روسیه میلیاردها دلار به سوریه داده است تا از فروپاشی اقتصاد آن جلوگیری کند. مسلما پس از جنگ روسیه چشم به تجدید کردن انبارهای تسلیحاتی سوریه و نیز تصاحب قراردادهای اقتصادی دارد.
علاوه بر روسیه، چین نیز سهم مهمی در بازسازی اقتصاد سوریه پس از جنگ بر عهده خواهد داشت. به رغم آنکه کارگران چینی از حوزههای نفتی سوریه در سال ۲۰۱۳ خارج شدند، شرکت نفت ملی چین هنوز در دو شرکت نفت بزرگ سوریه یعنی شرکت نفت سوریه و شرکت نفت الفرات سهام دارد. شرکت ساینوشم چین نیز در دیگر حوزههای نفتی سوریه صاحب سهم است. اما نقش چین در بازسازی اقتصادی سوریه منحصر به بخش نفت نیست. آذر ماه سال گذشته، چین پیشنهاد ۶ میلیارد دلار سرمایهگذاری در سوریه داد. این علاوه بر ۱۰ میلیارد دلار قراردادی بود که بین دو کشور وجود داشت. دولت سوریه همچنین قرارداد بزرگی با شرکت هوایی چین امضا کرد تا این شرکت زیرساخت مخابرات کشور را در چارچوب ابتکار زیرساخت جاده ابریشم چین که کل بودجه آن ۹۰۰ میلیارد دلار است، بازسازی کند.
چین از صادرکنندگان تسلیحات به سوریه است. در دهه ۱۹۹۰ چین فناوری موشک دوربرد به سوریه میفروخت. از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰، چین پنجمین تامینکننده سلاح برای دمشق بود. از نظر حجم کلی تجارت، چین در سال ۲۰۱۰ بزرگترین منبع واردات به سوریه بود. مقامات چینی اخیرا با هدف دفاع از منافع اقتصادی خود در سوریه، اعلام کردند حمایت بشردوستانه از مردم سوریه و حمایت نظامی از دولت کشور را برای جنگ با تروریسم افزایش میدهند. یک ماه پیش، گوان یوفی رئیس دفتر همکاری نظامی بینالمللی کمیسیون مرکز نظامی چین به دمشق رفت و وعده کرد حمایت نظامی از دولت سوریه شامل آموزش و تسلیحات افزایش یابد.
روسیه و چین با اجرای تعهدات خود در قبال دولت اسد، در موقعیتی قرار دارند که میتوانند در بازسازی آتی اقتصاد کشور نقش مهمی ایفا کنند.
