همه سوار یک کشتی هستیم
دورکاری: کار براساس اعتماد و تعهد متقابل
کار کردن بخش زیادی از عمر افراد بالغ را به خود اختصاص می دهد. ماهیت کار، روابط کارکنان در محیط کار و چگونگی جبران خدمات، همگی بر هدف و معنای کار برای انسان تاثیرگذار هستند. در این میانه، یکی از عارضه های سازمانی در این حوزه را می توان به وجود سیستم های مدیریت عملکرد و جبران خدمات کارکنان که عمدتا متکی بر چگونگی حضور فیزیکی آن ها در ساعاتی مشخص در محیط کار و ارتباط مستقیم مدیر با کارکنان واحد یا تیم خود وابسته هستند، دانست. از طرف دیگر، هنوز هم افرادی هستند که کار برای شرکت را فقط در ساعت حضور در محل کار موجه دانسته و امور را با کنترل های مدیران پیش می برند. با این حال، در شرایط بحرانی شیوع بیماری کرونا، تفاهم میان مدیران و کارکنان شرکت برای حفظ تداوم فعالیت سازمان از طریق دورکاری، باعث تعریف مسئولیت های کاری براساس اعتماد و تعهد متقابل شده است. استفاده واقعی و کاربردی از قابلیت های فناوری اطلاعات و ارتباطات، تسهیل کننده این جریان بوده است. در این حالت، تعریف مشخصی از کار و نتیجه مورد انتظار از آن برای هر فرد یا تیم در سازمان صورت می گیرد. افراد به صورت خودانگیخته و به دور از کنترل ها و فشارهای مدیران، مسئولیت خود را انجام می دهند. این تغییر، بر حرکت از مدل های سنتی مدیریت عملکرد به سمت مدل های انسان محور، کار محور و مسئولانه¬تر در جبران خدمات براساس کیفیت کار و خروجی عملکردی کارکنان موثر بوده است. اگرچه نمی توان در مورد فعالیت های تولید محصولات این موضوع را اجرایی دانست، اما بخش عظیمی از اقتصاد دانش محور، خدمات نیروهای ستادی-پشتیبانی سازمان ها و فعالیت دورکاری برمبنای اعتماد و تعهد متقابل میان کارفرما و کارکنان در شرایط کاهش یا توقف بحران شیوع بیماری کرونا نیز ادامه پیدا کند، سازمان ها هم می توانند از تاثیرات مثبت اقتصادی آن مانند عدم نیاز به دفاتر کار فیزیکی بزرگ، عدم نیاز به پرداخت حق ایاب و ذهاب و صرفه¬جویی در هزینه¬های سربار اداری سود ببرند. مدل تعدیل شده این پیشنهاد را می توان به صورت ترکیبی از دورکاری و تدوام حضور کارکنان در محل کار به صورت چرخشی دنبال کرد.
آموزش مجازی: فرصت برابر توانمندسازی
گسترش و نفوذ فناوری اطلاعات و ارتباطات در جنبه¬های مختلف زندگی فردی و اجتماعی از یک طرف و توسعه فعالیت های اقتصادی از طرف دیگر، تاثیر به سزایی داشته است. یکی از مهم¬ترین مباحث مرتبط با این موضوع در حوزه مسئولیت اجتماعی، عدالت آموزشی است. در این مدت شاهد این بوده ایم که منابع مختلف دانشی و آموزشی بسیار ارزشمند به صورت رایگان در دسترس عموم قرار گرفته اند. متخصصان و افراد تاثیرگذار در هر حرفه و صنفی، گفتگوها و نشست های مجازی رایگان را به وفور برگزار کرده اند. همچنین، مراکز علمی-پژوهشی، برنامه های رسمی آموزشی خود را به صورت مجازی برگزار می کنند. این جنبش، به معنای واقعی منعکس کننده مفهوم «یادگیری مستمر و خودانگیخته در طول عمر هر انسان» است. مدیران سازمان¬ها می توانند از این جریان بهره برده و مقوله آموزش در سازمان خود را به یادگیری تبدیل کرده و به عنوان یک مسئولیت مشترک میان کارفرما و کارکنان به آن بنگرند. سالانه مبالغ بسیاری توسط شرکت ها برای برگزاری دوره¬های آموزشی حضوری پرداخت می شود که بخش عمده ای از آن هزینه ها مربوط به تامین محل برگزاری دوره ها، تهیه اقلام آموزشی فیزیکی، ایاب و ذهاب اساتید و ایاب و ذهاب کارکنان به محل برگزاری آموزش/سمینار می¬گردد. در بعد اقتصادی، تداوم برنامه¬های آموزشی مجازی می¬تواند باعث صرفه جویی های مالی برای شرکت ها شود. چنین صرفه جویی های مالی معناداری می تواند امکان افزایش برنامه های آموزشی سازمان و شمول تعداد بیشتری از کارکنان در آن ها را فراهم کند. تمرکز بر ایجاد فرصت های برابر رشد و توسعه فردی و سازمانی برای کلیه کارکنان، یکی از موضوعات مهم در حوزه مسئولیت اجتماعی شرکتی در جنبه کارکنان و محیط کار محسوب می شود.
بهره¬گیری از امکانات و فرصت¬های رو به رشد آموزش مجازی در توانمندسازی کارکنان را می¬توان یکی از مصادیق عمل به مسئولیت اجتماعی در توسعه صنعتی و اقتصادی کشور دانست. بدون تردید، نیروی کار نیازمند به¬روزرسانی دانش و ارتقای مهارت¬های خود است تا بتواند به صورت بهره¬ور و موثر مسئولیت¬های خود را انجام دهد. از سوی دیگر، با افزایش سریع تغییرات در فضای کسب¬وکار در جهان معاصر، حفظ قابلیت اشتغال¬پذیری نیروی کار در هر جامعه¬ای از جمله شاخص¬های مهم مولد بودن نیروی کار محسوب می¬گردد. بنابراین، در صورتی که شرکت¬ها از بستر آموزش مجازی بهره برده و فرهنگ یادگیری خودانگیخته را در سازمان خود ترویج کنند، هم¬زمان باعث ارتقای مهارت¬ها و قابلیت¬های نیروی کار مولد در کشور در سطحی گسترده¬تر می¬شوند.
فروش مجازی و غیرحضوری
در چند سال اخیر، فعالیت کسب وکارهای مجازی به ویژه در شاخه خرده فروشی آن لاین در کشور بیشتر شده و مورد اقبال عمومی قرار گرفته است. با این حال، به دلیل سرمایه¬گذاری بالا در توسعه فروشگاه های فیزیکی و فروش حضوری محصولات، فروشگاه های اینترنتی محصولات از پشتوانه قوی برای تامین گسترده تر کالا و گسترش سیستم توزیع و تحویل سفارشات برخوردار نبوده اند. حتی هنوز هم برخی از فروشگاه های زنجیره ای به نام، یا فاقد سیستم فروش اینترنتی هستند یا سایت اپلیکشین ارائه شده توسط آن ها ضعیف عمل می کند. در شرایط فعلی بحران شیوع بیماری کرونا، اقبال به خرید از فروشگاه های اینترنتی به جهت امکان خرید غیرحضوری، رعایت اصل فاصله-گذاری اجتماعی و رعایت اصول بهداشتی، دو چندان شده است. از طرف دیگر، کسب وکارهای فعال در صنایعی مانند گردشگری، رستوران-داری، باشگاه ورزشی، آرایشگری، تاکسی سرویس و غیره، با رکورد و حتی تعطیلی مواجه شده و به اجبار یا نیروهای خود را تعدیل کرده یا موقتا قابل به پرداخت حقوق و مزایای ایشان نیستند. در چنین شرایطی، فروشگاه های خرده فروشی اینترنتی می توانند به منظور پاسخ گویی موثرتر به سفارشات و تماس های مشتریان، نسبت به استخدام نیروی کار جدید در بخش¬های پشتیبانی فروش و تحویل سفارشات اقدام کنند. حتی این استخدام ها می تواند از میان کسانی باشد که شغل قبلی خود را به دلیل شرایط بحرانی فعلی از دست داده¬اند. بدین ترتیب، این شرکت¬ها علاوه بر این که به توسعه بازار و حفظ مشتریان خود پرداخته¬اند، در کاهش بیکاری در جامعه به عنوان یکی از مصادیق مهم ایفای مسئولیت¬های اجتماعی شرکتی عمل کرده اند.
مرتبط با همین رویکرد، کلیه شرکت¬های تولیدی نیز می توانند راهبردهای فروش خود را به سمت فروش مجازی یا فروش غیرحضوری (مانند فروش تلفنی) سوق دهند. در این حالت، فرصت حفظ منابع انسانی و جابجایی ایشان به سمت حوزه های فروش و بازاریابی، می¬تواند به عنوان گزینه مهم جایگزین برای تعدیل کارکنان در شرایط بحران اقتصادی باشد. از طرف دیگر، همکاری با فروشگاه¬های اینترنتی فعال و معتبر می تواند به عنوان یک راهبرد فروش موثر مورد توجه و بررسی قرار گیرد؛ که این اقدام به نوبه خود منجر به تقویت فعالیت آن ها شده و از تلاش¬های آن¬ها برای توسعه کسب وکار و استخدام نیروی کار جدید حمایت می شود.
در کنار نگاه به تاثیرات اقتصادی، می توان از تقویت روش¬های فروش مجازی و غیرحضوری به عنوان رویکردی موثر در حفظ سلامت اجتماعی، کاهش حمل و نقل در سطح جامعه، کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و آلودگی هوا و کاهش مصرف سوخت، که همگی مصادیقی از توجه به مسئولیت های شرکت در قبال جامعه و محیط زیست محسوب می ¬شوند، اشاره کرد
همه ما سوار بر یک کشتی هستیم!
منطق اصلی اتخاذ رویکرد مسئولیت پذیری اجتماعی و محیط زیستی در کنار مسئولیت های اقتصادی در مدیریت کسب وکارها چنین است که یک سازمان هم عضوی از جامعه محل فعالیت خود است. در واقع می توان عموم مردم، کسب وکارها، دولت، انجمن های صنفی و حرفه ای، سازمان های مردم نهاد و رسانه ها را به عنوان اعضای حقیقی و حقوقی یک جامعه در نظر گرفت. در نگاهی جامع نگر و سیستمی، فعالیت هر یک از اعضای یک جامعه بر کیفیت زندگی و فعالیت سایر اعضای آن تاثیر گذار است. عقل سلیم چنین حکم می کند که تا حد توان نسبت به تقویت تعاملات سازنده و مثبت در یک جامعه بیافزاییم و درصدد کاهش تاثیرات منفی فعالیت های مان برآییم. در این صورت است که می توان به آبادانی این دیار و سرزمین امید داشته و حفظ سرمایه های اجتماعی و طبیعی را به عنوان دارایی های ارزشمند ملی دنبال کند.
اگرچه بحران شیوع بیماری کرونا دارای تبعات اقتصادی و اجتماعی غیرقابل انکاری در تمام جوامع میباشد؛ اما می توان تلاش کرد که با چابکی و باز کردن زاویه دید برای یافتن فرصت¬های بهبود و انطباق¬پذیری در این شرایط، تمرین واقعی مسئولیت اجتماعی شرکتی را مجدانه دنبال کرد. بدین ترتیب می¬توان به تحقق تاثیرات مثبت آن بر عملکرد سازمانی همراه با ایفای مسئولیت در قبال جامعه و محیط زیست، امید داشت.
طاهره خارستانی -رییس کمیته مسئولیت اجتماعی کمیسیون مسئولیت اجتماعی و حاکمیت شرکتی اتاق ایران
