در گفتوگو با دبير و نايب رييس انجمن بررسي و مطالعات درد ايران مطرح شد
درد بزرگ ایرانیان
ساعت 24- تجربه مشترک جامعههای انسانی پیرامون یک موضوع ویژه و عجیب مثل «درد» جذاب است. مفهوم درد و تلاش برای کاهش آن برای انسان پدیدهای است که در جهان به مثابه یک نقطه مشترک پدیدار شده است. جمعی از پزشکان ایرانی نیز در مسیر قرار گرفتن با تجربههای جهانی انجمن بررسی و مطالعات درد ایران را دو دهه پیش تاسیس کردهاند و تلاش میکنند ضمن اینکه پزشکان گوناگون را ذیل این مفهوم متحد سازند و وحدت رویه ایجاد کنند، این مفهوم را به میان مردم عادی نیز ببرند. با دکتر جلال زرینقلم دبیر و نایب رییس این نهاد اجتماعی گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید:
trong>* فلسفه تاسيس انجمن «درد» در جهان چيست؟ تفاوت فلسفه اين نوع انجمنها با جامعه پزشكي كه آنها نيز درد را درمان ميكند چيست؟
درد موضوعي است كه فقط مربوط به يك شاخه مشخص پزشكي نميشود. يعني در حقيقت نميتوان گفت، كنترل درد وظيفه خاص پزشكان متخصص مغز و اعصاب، جراح ارتوپد، جراح عمومي، پزشك زنان، روانشناسان و روانپزشكان، پرستاران و ماماها يا دندانپزشكان است. هر كدام از اين رشتههاي پزشكي در مسير فعاليت خود با درد سروكار دارند و هر كدام براي تسكين درد كار ميكنند. بنابراين انجمن جهاني درد كه تحت عنوان: (International association for study of Pain)يا به طورمختصر (IASP) ناميده ميشود، بحث: (Multiple disciplines) عوامل مختلف در ايجاد درد را مطرح ميكند. يك پزشك براي تسكين درد نميتواند به تنهايي وارد عمل شود و گروههاي ديگر را ناديده بگيرد چون وقتي بحث درد مطرح است ممكن است فرد از نقطهنظرهاي مختلف مشكل داشته باشد مثلا فرد علامتهاي درد را دارد ولي نميتوان گفت كه درد به دليل آسيبي است كه وجود دارد يا به دليل مشكلات عصبي است يا حتي شايد فرد فكر ميكند كه درد دارد اما هيچ مشكلي ندارد پس گروههاي مختلف كنار يكديگر قرار گرفتند و باعث شد يكي از انجمنهاي بزرگ جهان تشكيل شود. يعني اعضاي اين انجمنها ۸-۷ هزار نفر در كل دنيا است و افراد گوناگوني در اين موضوع فعاليت دارند در سال ۱۹۹۴ در ايران اقاي دكتر محمد شريفي براي ارتباط با اين انجمن اقدام كرد. و شاخهاي از آن را تحت عنوان «انجمن بررسي و مطالعه درد ايران» با كمك همكاران مختلف از جمله همكاران علوم پايه و اساتيدي از جمله خانم دكتر مناهجي، خانم دكتر بهزادي، آقاي دكتر احمدياني، اقاي دكتر سمنانيان و ساير همكاران بنا نهادند.
هدف اين بود كه كار انجمن جهاني را در ايران ادامه دهند انجمن جهاني هر سال را با شعاري شروع ميكند مثلا سال عليه دردهاي زنان، درد كودكان، درد سالمندان ، براي اين منظور كنگرههاي مختلفي را برگزار ميكند و اين يكي از كارهايي است كه در كنار كارهاي عمومي به اين كارها توجه بيشتري ميشود. انجمن جهاني درد هر دو سال يك بار كنگره جهاني برگزار ميكنند كه ما هم چون انجمن ايراني هستيم شركت ميكنيم. در داخل كشور هم دقيقا همان برنامههايي كه انجمن جهاني اجرا ميكند ما نيز اجرا ميكنيم. در مورد اطلاعرساني گروههاي مختلف دخيل در بحث درد، ترجمه كتابهاي مختلف مرتبط با انجمن جهاني و به طور رايگان به گروههاي مختلف ، و به بيمارستانها ارسال ميكنيم كلاسهاي آموزشي تخصصي برگزار ميكنيم. متاسفانه بيشتر كار ما آمورش گروههاي تخصصي بوده است. البته يكي از آموزشهايي كه امسال در نظر گرفته شده، بحث آموزش مردم عادي است.
* آقاي دكتر گفتيد كه انجمن جهاني هر ساله نام دردي را به عنوان شعار سال مطرح ميكنند اگر شما براي ايران بخواهيد شعار سال اعلام كنيد بزرگترين درد در ايرانيان چيست؟
بدون اطلاع قبلي نميتوان صحبت كرد. بسته به شيوع بيماريهاي مختلف در داخل كشور ميتوان دردهاي آنها را در نظر گرفت. مانند دردهاي سرطاني كه ظاهرا بيماريهاي سرطاني رو به رشد هستند و به نظر ميآيد افرادي كه دچار اين بيماريها هستند ميتوانند دردهاي مختلفي را تجربه كنند. يكي از بحثهاي مهم درباره كنترل درد و توصيه انجمن جهاني، كنترل دردهاي سرطاني است. متاسفانه برخي از پزشكان براي تسكين درد افراد سرطاني توجه خيلي كمي نشان ميدهند و فكر ميكنند كسي كه سرطان دارد ديگر كاري نميتوان براي او انجام داد ولي توصيه ميشود كه تا آخرين دقيقه مجاز هستيم كه مريض را از نظر دردهايش درمان كنيم اين قانون ما است. هيچ بيماري نبايد درد بكشد و بايد تلاش كنيم كه او را درمان كنيم.
* در اهداف و چشمانداز انجمن شما آمده است كه قصد داريد وحدت رويه فكري در زمينه علم دردشناسي در ميان اعضا ايجاد كنيد. چند سوال مطرح ميشود آيا الان وحدت رويه فكري در ميان اعضا وجود ندارد؟
اگر با سالهاي گذشته مقايسه كنيم افزايش وحدت روش را ميتوان ديد براي همين منظور انجمن گروههايي تشكيل ميدهد و دورههايي برگزار ميكند. دوازدهمين گردهمايي انجمن براي ايجاد روش متحد در ارديبهشت ماه ۱۳۹۴ خواهد بود. در همين باره است كه وحدت رويه افزايش يابد اما به نقطه مطلوب نرسيدهايم.
* نداشتن وحدت مطلوب بين اعضا چه مشكلاتي را در پي دارد؟
در درجه اول اينكه درمانهايي كه برخي اوقات براي بيماران تجويز ميشود به دليل تعدد درماني ميتواند براي مريض خستهكننده و شايد برخي اوقات هم مفيد نباشد. درمانهاي مختلفي كه بدون همكاري گروهي صورت ميگيرد –البته حالا اين همكاري گروهي بيشتر شده – اما درمانهاي مختلف ميتواند اين روند را دچار اختلال بكند. از طرفي ديگر اگر اين وحدت رويه وجود نداشته باشد نميتوانيم از نتايج تحقيقات اخير يكديگر مطلع شويم و اين هم ميتواند سبب دورتر شدن ما از روشهاي مطرح شده نو و تازه باشد.
*آقاي دكتر زرين قلم اعضاي انجمن شما بايد از كدام اقشار يا پزشكان باشند؟
ما محدوديتي براي عضويت در انجمن تعريف نكردهايم تمام گروههاي پزشكي از گروههاي متخصص پزشكي تا پزشكان عمومي تا پرستاران، ماماها، فيزيوتراپها همه آنهايي كه با درد سروكار دارند مخاطبان ما هستند. نميتوانيم بگوييم گروهي بر گروه ديگر برتري دارد. متاسفانه اين تصور اشتباهي است كه در جامعه جا افتاده است كه گروهي بر گروه ديگر ممكن است برتري داشته باشد و اين انجمن متعلق به گروه خاصي نيست، گروههاي علوم پايه چون تحقيق دارند حضور دارند گروههايي كه در بحثهاي طب كار فعاليت ميكنند و فيزيوتراپي كار ميكنند همه با درد سروكار دارند و گروههاي مختلف ميتوانند عضو شوند.
*آيا دردشناسي علم تازهاي است يا زيرشاخه پزشكي است چون هر بيماري به هر حال درد دارد و پزشكان آنها را درمان ميكنند؟
پزشكان همگي اطلاعاتي را نسبت به اين موضوع دارند اما اينكه اينها را در يك بسته تعريف كنيم و يا واحدهاي درسي برايشان داشته باشيم كه اينها را كنار هم داشته باشند نداريم. اما وزارتخانهها و دانشگاهها گروهي را به عنوان «فوق تخصصان درد» تعريف كرده است. اين افراد روي بحث درد ميتوانند به صورت اختصاصي وارد شوند. گروههايي نيز هستند كه به صورت تخصصي وارد اين موضوع ميشوند، اما همه پزشكان در طول تحصيل خود به پيروي از رشتهاي كه ميخوانند مرتبط با آن رشته خود با دردها آشنا ميشوند، يعني همه اين درسها را ميخوانند، اما اينكه به طور جامع جداگانه درسي داشته باشيم، در ابتدا چيزي براي آن تعريف نكردهايم. يكي از كارهايي كه انجمن در تلاش براي انجام آن است اين است كه دانشجويان دوران پزشكي يك تعدادي واحد درسي را به عنوان اين موضوع داشته باشند. در رابطه با مكانيسمهاي مختلف دوره، روشهاي پيشنهادي براي تشخيص درد را دانشجويان ميتوانند به صورت درس داشته باشند. تلاش ميكنيم اگر بتوانيم نتيجه بگيريم كاري انجام دهيم. مثلا فردي كه متخصص جراحي مغز و اعضا است ميداند اگر درد در ناحيه كمر است مثلا با تحت فشار قرار گرفتن فيبر عصب سياتيك مرتبط است. خوب اين پزشك درباره اين موضوع ميتواند كار كند اما او نميتواند كليات درد را براي ما تشريح كند كه آيا همه دردهاي آن ناحيه مربوط به اين قضيه است. شايد بحثهاي ديگر هم وجود داشته باشد كه در تخصص پزشك ديگري است. انجمن ما به عنوان يك زيرمجموعه انجمن جهاني قصد دارد اين بسته تعريف شده درد را بين گروههاي مختلف جا بياندازد. يعني فردي كه به من مراجعه كرده و سردرد دارد حتما نگويم كه مربوط به فلان موضوع است، بايد سعي كنيم نگرش گستردهتري داشته باشيم و همه چيز را خوب ببينيم. همكاران كلينيك درد را براي همين تشكيل ميدهند. در كلينيك درد مجموعهاي از همكاران كنار يكديگر قرار ميگيرند.
* مفاهيم اساسي حوزه درد كدامند؟
درد عبارت است از يك احساس هيجاني با تجربهاي ناخوشايند به دنبال آسيب بالفعل و بالقوه بافتي. بر اساس اين تعريف درد همه چيز را شامل ميشود. شما اين احساس درد را ميتوانيد همه جا داشته باشيد پس يك محل و يا حوزه مشخصي را نميتوان تعريف كرد. اگر تقسيمبندي در مورد درد داشته باشيم درد را در دو قسمت تقسيم ميكنيم يكي تعداد دردها علت و آسيبرسان مشخص دارند ضايعهاي ايجاد شده، چه دروني و چه بيروني زماني هم ضايعهاي نداريم اما دردهايي داريم كه درمان جسمي و فيزيكي براي آنها نداريم.
* انجمن شما از سال ۱۳۷۴ تا امروز چه اقدامهايي كرده است؟
ما اولين كاري كه كردهايم اين انجمن را زير نظر وزارت بهداشت ثبت كرديم و الان اين انجمن وابسته به وزارت بهداشت است. همزمان كلاسهاي آموزشي براي گروههاي مختلف شروع كرديم اما متاسفانه گروهي كه در اين بين فراموش شد البته نگوييم فراموش شد، كم توجه بوديم، مردم عادي بودند كه بايد بيشتر به آنها توجه ميشد. با توجه به اينكه فرصت حضور ما كمتر بود يا مردم عادي فكر كردند كه كار ما بسيار تخصصي است. كمتر به حضور در اين انجمن توجه كردند. در عمل نيز ارتباط ما با آنها كمتر شد اما ميخواهيم با كمك همكاران متخصص اين قضيه را رونق دهيم. كار بعدي كه انجام شد برگزاري كنگرههاي مختلف بود در بيمارستانها، سمينارهاي يك روزه، آموزشهاي مختلف در مباحث مختلف تخصصي و غيرتخصصي، ترجمه كتب، ارتباط با كشورهاي خارج براي اعزام دانشجو بود. اما واقعيت اين است كه ما محدوديت مالي داريم.
* افراد دانشجو بر چه اساسي انتخاب و به خارج اعزام ميشوند و طول مدت دوره آنها چقدر است و هزينه آن چگونه تامين ميشود؟
بر اساس سابقه آموزشي كه در چه سطحي هستند كه ميخواهند دورههايي را بگذرانند دورههاي ۱۵ روزه و يك ماهه يا سه ماهه را بگذرانند يا يك سري ارتباطهايي را با كمك همكاران ايجاد كرديم و عملا آنها گروههاي تخصص هستند نه گروههاي عام. پزشكان دورهديده و يا پزشكان متخصص هستند كه دورههاي كوتاهي را ميخواهند بگذرانند. ما فقط اين كمك را در ايجاد ارتباط انجام ميدهيم اما متاسفانه هيچگونه هزينهاي را نميتوانيم تامين كنيم. زيرا بودجهاي كه وزارتخانه به ما ميدهد براي اداره يك انجمن نزديك به صفر است. يعني سالانه ۳ تا ۴ ميليون تومان آن هم اگر واقعا تعلق بگيرد. اگر هر سال پشت سر هم باشد ما خوشحال ميشويم يعني برخي اوقات براي بعضي از انجمنها يك در ميان است كه البته براي انجمن ما تاكنون آن طور نبوده است.
*برنامه سال آتي شما چيست؟
با توجه به مشكل بودجهاي كه داشتيم و نتوانستيم به صورت يك ساله يا يك سال در ميان كنگره را برگزار كنيم كنگره دوازدهم ارديبهشت را با همكاري همكاران دانشگاهي برگزار خواهيم كرد. و حضور بيشتر در فرهنگسراها براي آموزش عموم خواهد بود و همچنين ايجاد تعامل بيشتر با انجمن جهاني براي جذب بودجه تحقيقاتي اگر بتوانيم و كار ديگري كه به دنبال آن هستيم كه ارتباط بين گروههاي مختلف را بيشتر كنيم تا جلوي دوباره كاريهاي تحقيقاتي در زمينه درد را بگيريم كه باعث از دست دادن بودجه نشود و در نظر گرفتن جوايز دانشجويي، با توجه به توان مالي انجمن، براي دانشجوياني كه پاياننامه آنها مرتبط با درد باشد.
*ارتباط شما با مردم از چه مسيري برگزار ميشود چون سرانجام ميخواهيد درد دردداران را درمان كنيد؟
قطعا رسانهها موثر هستند و رسانههاي عمومي ميتوانند كمك كنند و همچنين از طريق سايت انجمن هم ميتوانيم اطلاعرساني داشته باشيم. سايت ما سايت بسيار قديمي بود و امسال آن را به روز كرديم كه بنده مسووليت سايت را به عهده گرفتهام و اطلاعات و اخبار آن را به روز كردهايم. در نظر داريم از كمكهاي دانشجويي استفاده كنيم. دانشجويان را بيشتر در اين بحث مشاركت دهيم. دانشجويان پتانسيل خيلي بزرگي از نظر علمي و گسترش دارند ميتوانيم از آنها نيز كمك بگيريم و خبرنامهاي را تصميم داريم شكل بدهيم.
* آيا شما توصيه و صحبت خاصي داريد؟
تاكيد من بر روي كار گروهي در مبحث درد است و عدم دخالتهاي نابجا در بحث درمان است پيشنهاد ميكنم همكاران با قرار گرفتن در كنار يكديگر بتوانند مبحث درد را در مورد بيماران به نحو احسن ورود پيدا بكنند. اينكه اين مبحث مربوط به گروه خواص نيست يعني هدف ما اين است كه با تشكيل انجمن و قرار گرفتن همكاران در كنار يكديگر بتوانيم گامي در جهت بهبود و يا ترميم آلام مردم برداريم. در اينجا كتابخانهاي داريم كه بسيار غني است و اميدواريم عموم مردم به ويژه گروههاي متخصص مرتبط مراجعه كنند و استفاده كنند. كتابخانه ما يك كتابخانه تخصصي است. ما براي اينكه هزينه انجمن را پايين بياوريم د ر دانشكده مستقر هستيم قبلا نظام پزشكي محلي را در نظر گرفته بود عملا آنجا را از ما گرفتند اتاقي را براي انجمنها در نظر گرفته بودند اتاق را تخليه كرديم انجمنها جايي را ندارند كه مستقر بشوند چون بودجهاي هم نداشتند عملا نتوانستند فعاليت خود را خوب انجام دهند.
* در حال حاضر گردهمايي شما كجا برگزار ميشود؟
اعضاي انجمن در كلاسهايي كه در گروه داريم دور هم جمع ميشوند. ما به عنوان هيات علمي دانشگاه اين شرايط را در اينجا فراهم ميكنيم كه بتوانيم دور هم جمع شويم اما بايد ساختمان جدايي داشته باشيم بودجه كافي براي اين قضيه در نظر گرفته نشده است.
درد موضوعي است كه فقط مربوط به يك شاخه مشخص پزشكي نميشود. يعني در حقيقت نميتوان گفت، كنترل درد وظيفه خاص پزشكان متخصص مغز و اعصاب، جراح ارتوپد، جراح عمومي، پزشك زنان، روانشناسان و روانپزشكان، پرستاران و ماماها يا دندانپزشكان است. هر كدام از اين رشتههاي پزشكي در مسير فعاليت خود با درد سروكار دارند و هر كدام براي تسكين درد كار ميكنند. بنابراين انجمن جهاني درد كه تحت عنوان: (International association for study of Pain)يا به طورمختصر (IASP) ناميده ميشود، بحث: (Multiple disciplines) عوامل مختلف در ايجاد درد را مطرح ميكند. يك پزشك براي تسكين درد نميتواند به تنهايي وارد عمل شود و گروههاي ديگر را ناديده بگيرد چون وقتي بحث درد مطرح است ممكن است فرد از نقطهنظرهاي مختلف مشكل داشته باشد مثلا فرد علامتهاي درد را دارد ولي نميتوان گفت كه درد به دليل آسيبي است كه وجود دارد يا به دليل مشكلات عصبي است يا حتي شايد فرد فكر ميكند كه درد دارد اما هيچ مشكلي ندارد پس گروههاي مختلف كنار يكديگر قرار گرفتند و باعث شد يكي از انجمنهاي بزرگ جهان تشكيل شود. يعني اعضاي اين انجمنها ۸-۷ هزار نفر در كل دنيا است و افراد گوناگوني در اين موضوع فعاليت دارند در سال ۱۹۹۴ در ايران اقاي دكتر محمد شريفي براي ارتباط با اين انجمن اقدام كرد. و شاخهاي از آن را تحت عنوان «انجمن بررسي و مطالعه درد ايران» با كمك همكاران مختلف از جمله همكاران علوم پايه و اساتيدي از جمله خانم دكتر مناهجي، خانم دكتر بهزادي، آقاي دكتر احمدياني، اقاي دكتر سمنانيان و ساير همكاران بنا نهادند.
هدف اين بود كه كار انجمن جهاني را در ايران ادامه دهند انجمن جهاني هر سال را با شعاري شروع ميكند مثلا سال عليه دردهاي زنان، درد كودكان، درد سالمندان ، براي اين منظور كنگرههاي مختلفي را برگزار ميكند و اين يكي از كارهايي است كه در كنار كارهاي عمومي به اين كارها توجه بيشتري ميشود. انجمن جهاني درد هر دو سال يك بار كنگره جهاني برگزار ميكنند كه ما هم چون انجمن ايراني هستيم شركت ميكنيم. در داخل كشور هم دقيقا همان برنامههايي كه انجمن جهاني اجرا ميكند ما نيز اجرا ميكنيم. در مورد اطلاعرساني گروههاي مختلف دخيل در بحث درد، ترجمه كتابهاي مختلف مرتبط با انجمن جهاني و به طور رايگان به گروههاي مختلف ، و به بيمارستانها ارسال ميكنيم كلاسهاي آموزشي تخصصي برگزار ميكنيم. متاسفانه بيشتر كار ما آمورش گروههاي تخصصي بوده است. البته يكي از آموزشهايي كه امسال در نظر گرفته شده، بحث آموزش مردم عادي است.
* آقاي دكتر گفتيد كه انجمن جهاني هر ساله نام دردي را به عنوان شعار سال مطرح ميكنند اگر شما براي ايران بخواهيد شعار سال اعلام كنيد بزرگترين درد در ايرانيان چيست؟
بدون اطلاع قبلي نميتوان صحبت كرد. بسته به شيوع بيماريهاي مختلف در داخل كشور ميتوان دردهاي آنها را در نظر گرفت. مانند دردهاي سرطاني كه ظاهرا بيماريهاي سرطاني رو به رشد هستند و به نظر ميآيد افرادي كه دچار اين بيماريها هستند ميتوانند دردهاي مختلفي را تجربه كنند. يكي از بحثهاي مهم درباره كنترل درد و توصيه انجمن جهاني، كنترل دردهاي سرطاني است. متاسفانه برخي از پزشكان براي تسكين درد افراد سرطاني توجه خيلي كمي نشان ميدهند و فكر ميكنند كسي كه سرطان دارد ديگر كاري نميتوان براي او انجام داد ولي توصيه ميشود كه تا آخرين دقيقه مجاز هستيم كه مريض را از نظر دردهايش درمان كنيم اين قانون ما است. هيچ بيماري نبايد درد بكشد و بايد تلاش كنيم كه او را درمان كنيم.
* در اهداف و چشمانداز انجمن شما آمده است كه قصد داريد وحدت رويه فكري در زمينه علم دردشناسي در ميان اعضا ايجاد كنيد. چند سوال مطرح ميشود آيا الان وحدت رويه فكري در ميان اعضا وجود ندارد؟
اگر با سالهاي گذشته مقايسه كنيم افزايش وحدت روش را ميتوان ديد براي همين منظور انجمن گروههايي تشكيل ميدهد و دورههايي برگزار ميكند. دوازدهمين گردهمايي انجمن براي ايجاد روش متحد در ارديبهشت ماه ۱۳۹۴ خواهد بود. در همين باره است كه وحدت رويه افزايش يابد اما به نقطه مطلوب نرسيدهايم.
* نداشتن وحدت مطلوب بين اعضا چه مشكلاتي را در پي دارد؟
در درجه اول اينكه درمانهايي كه برخي اوقات براي بيماران تجويز ميشود به دليل تعدد درماني ميتواند براي مريض خستهكننده و شايد برخي اوقات هم مفيد نباشد. درمانهاي مختلفي كه بدون همكاري گروهي صورت ميگيرد –البته حالا اين همكاري گروهي بيشتر شده – اما درمانهاي مختلف ميتواند اين روند را دچار اختلال بكند. از طرفي ديگر اگر اين وحدت رويه وجود نداشته باشد نميتوانيم از نتايج تحقيقات اخير يكديگر مطلع شويم و اين هم ميتواند سبب دورتر شدن ما از روشهاي مطرح شده نو و تازه باشد.
*آقاي دكتر زرين قلم اعضاي انجمن شما بايد از كدام اقشار يا پزشكان باشند؟
ما محدوديتي براي عضويت در انجمن تعريف نكردهايم تمام گروههاي پزشكي از گروههاي متخصص پزشكي تا پزشكان عمومي تا پرستاران، ماماها، فيزيوتراپها همه آنهايي كه با درد سروكار دارند مخاطبان ما هستند. نميتوانيم بگوييم گروهي بر گروه ديگر برتري دارد. متاسفانه اين تصور اشتباهي است كه در جامعه جا افتاده است كه گروهي بر گروه ديگر ممكن است برتري داشته باشد و اين انجمن متعلق به گروه خاصي نيست، گروههاي علوم پايه چون تحقيق دارند حضور دارند گروههايي كه در بحثهاي طب كار فعاليت ميكنند و فيزيوتراپي كار ميكنند همه با درد سروكار دارند و گروههاي مختلف ميتوانند عضو شوند.
*آيا دردشناسي علم تازهاي است يا زيرشاخه پزشكي است چون هر بيماري به هر حال درد دارد و پزشكان آنها را درمان ميكنند؟
پزشكان همگي اطلاعاتي را نسبت به اين موضوع دارند اما اينكه اينها را در يك بسته تعريف كنيم و يا واحدهاي درسي برايشان داشته باشيم كه اينها را كنار هم داشته باشند نداريم. اما وزارتخانهها و دانشگاهها گروهي را به عنوان «فوق تخصصان درد» تعريف كرده است. اين افراد روي بحث درد ميتوانند به صورت اختصاصي وارد شوند. گروههايي نيز هستند كه به صورت تخصصي وارد اين موضوع ميشوند، اما همه پزشكان در طول تحصيل خود به پيروي از رشتهاي كه ميخوانند مرتبط با آن رشته خود با دردها آشنا ميشوند، يعني همه اين درسها را ميخوانند، اما اينكه به طور جامع جداگانه درسي داشته باشيم، در ابتدا چيزي براي آن تعريف نكردهايم. يكي از كارهايي كه انجمن در تلاش براي انجام آن است اين است كه دانشجويان دوران پزشكي يك تعدادي واحد درسي را به عنوان اين موضوع داشته باشند. در رابطه با مكانيسمهاي مختلف دوره، روشهاي پيشنهادي براي تشخيص درد را دانشجويان ميتوانند به صورت درس داشته باشند. تلاش ميكنيم اگر بتوانيم نتيجه بگيريم كاري انجام دهيم. مثلا فردي كه متخصص جراحي مغز و اعضا است ميداند اگر درد در ناحيه كمر است مثلا با تحت فشار قرار گرفتن فيبر عصب سياتيك مرتبط است. خوب اين پزشك درباره اين موضوع ميتواند كار كند اما او نميتواند كليات درد را براي ما تشريح كند كه آيا همه دردهاي آن ناحيه مربوط به اين قضيه است. شايد بحثهاي ديگر هم وجود داشته باشد كه در تخصص پزشك ديگري است. انجمن ما به عنوان يك زيرمجموعه انجمن جهاني قصد دارد اين بسته تعريف شده درد را بين گروههاي مختلف جا بياندازد. يعني فردي كه به من مراجعه كرده و سردرد دارد حتما نگويم كه مربوط به فلان موضوع است، بايد سعي كنيم نگرش گستردهتري داشته باشيم و همه چيز را خوب ببينيم. همكاران كلينيك درد را براي همين تشكيل ميدهند. در كلينيك درد مجموعهاي از همكاران كنار يكديگر قرار ميگيرند.
* مفاهيم اساسي حوزه درد كدامند؟
درد عبارت است از يك احساس هيجاني با تجربهاي ناخوشايند به دنبال آسيب بالفعل و بالقوه بافتي. بر اساس اين تعريف درد همه چيز را شامل ميشود. شما اين احساس درد را ميتوانيد همه جا داشته باشيد پس يك محل و يا حوزه مشخصي را نميتوان تعريف كرد. اگر تقسيمبندي در مورد درد داشته باشيم درد را در دو قسمت تقسيم ميكنيم يكي تعداد دردها علت و آسيبرسان مشخص دارند ضايعهاي ايجاد شده، چه دروني و چه بيروني زماني هم ضايعهاي نداريم اما دردهايي داريم كه درمان جسمي و فيزيكي براي آنها نداريم.
* انجمن شما از سال ۱۳۷۴ تا امروز چه اقدامهايي كرده است؟
ما اولين كاري كه كردهايم اين انجمن را زير نظر وزارت بهداشت ثبت كرديم و الان اين انجمن وابسته به وزارت بهداشت است. همزمان كلاسهاي آموزشي براي گروههاي مختلف شروع كرديم اما متاسفانه گروهي كه در اين بين فراموش شد البته نگوييم فراموش شد، كم توجه بوديم، مردم عادي بودند كه بايد بيشتر به آنها توجه ميشد. با توجه به اينكه فرصت حضور ما كمتر بود يا مردم عادي فكر كردند كه كار ما بسيار تخصصي است. كمتر به حضور در اين انجمن توجه كردند. در عمل نيز ارتباط ما با آنها كمتر شد اما ميخواهيم با كمك همكاران متخصص اين قضيه را رونق دهيم. كار بعدي كه انجام شد برگزاري كنگرههاي مختلف بود در بيمارستانها، سمينارهاي يك روزه، آموزشهاي مختلف در مباحث مختلف تخصصي و غيرتخصصي، ترجمه كتب، ارتباط با كشورهاي خارج براي اعزام دانشجو بود. اما واقعيت اين است كه ما محدوديت مالي داريم.
* افراد دانشجو بر چه اساسي انتخاب و به خارج اعزام ميشوند و طول مدت دوره آنها چقدر است و هزينه آن چگونه تامين ميشود؟
بر اساس سابقه آموزشي كه در چه سطحي هستند كه ميخواهند دورههايي را بگذرانند دورههاي ۱۵ روزه و يك ماهه يا سه ماهه را بگذرانند يا يك سري ارتباطهايي را با كمك همكاران ايجاد كرديم و عملا آنها گروههاي تخصص هستند نه گروههاي عام. پزشكان دورهديده و يا پزشكان متخصص هستند كه دورههاي كوتاهي را ميخواهند بگذرانند. ما فقط اين كمك را در ايجاد ارتباط انجام ميدهيم اما متاسفانه هيچگونه هزينهاي را نميتوانيم تامين كنيم. زيرا بودجهاي كه وزارتخانه به ما ميدهد براي اداره يك انجمن نزديك به صفر است. يعني سالانه ۳ تا ۴ ميليون تومان آن هم اگر واقعا تعلق بگيرد. اگر هر سال پشت سر هم باشد ما خوشحال ميشويم يعني برخي اوقات براي بعضي از انجمنها يك در ميان است كه البته براي انجمن ما تاكنون آن طور نبوده است.
*برنامه سال آتي شما چيست؟
با توجه به مشكل بودجهاي كه داشتيم و نتوانستيم به صورت يك ساله يا يك سال در ميان كنگره را برگزار كنيم كنگره دوازدهم ارديبهشت را با همكاري همكاران دانشگاهي برگزار خواهيم كرد. و حضور بيشتر در فرهنگسراها براي آموزش عموم خواهد بود و همچنين ايجاد تعامل بيشتر با انجمن جهاني براي جذب بودجه تحقيقاتي اگر بتوانيم و كار ديگري كه به دنبال آن هستيم كه ارتباط بين گروههاي مختلف را بيشتر كنيم تا جلوي دوباره كاريهاي تحقيقاتي در زمينه درد را بگيريم كه باعث از دست دادن بودجه نشود و در نظر گرفتن جوايز دانشجويي، با توجه به توان مالي انجمن، براي دانشجوياني كه پاياننامه آنها مرتبط با درد باشد.
*ارتباط شما با مردم از چه مسيري برگزار ميشود چون سرانجام ميخواهيد درد دردداران را درمان كنيد؟
قطعا رسانهها موثر هستند و رسانههاي عمومي ميتوانند كمك كنند و همچنين از طريق سايت انجمن هم ميتوانيم اطلاعرساني داشته باشيم. سايت ما سايت بسيار قديمي بود و امسال آن را به روز كرديم كه بنده مسووليت سايت را به عهده گرفتهام و اطلاعات و اخبار آن را به روز كردهايم. در نظر داريم از كمكهاي دانشجويي استفاده كنيم. دانشجويان را بيشتر در اين بحث مشاركت دهيم. دانشجويان پتانسيل خيلي بزرگي از نظر علمي و گسترش دارند ميتوانيم از آنها نيز كمك بگيريم و خبرنامهاي را تصميم داريم شكل بدهيم.
* آيا شما توصيه و صحبت خاصي داريد؟
تاكيد من بر روي كار گروهي در مبحث درد است و عدم دخالتهاي نابجا در بحث درمان است پيشنهاد ميكنم همكاران با قرار گرفتن در كنار يكديگر بتوانند مبحث درد را در مورد بيماران به نحو احسن ورود پيدا بكنند. اينكه اين مبحث مربوط به گروه خواص نيست يعني هدف ما اين است كه با تشكيل انجمن و قرار گرفتن همكاران در كنار يكديگر بتوانيم گامي در جهت بهبود و يا ترميم آلام مردم برداريم. در اينجا كتابخانهاي داريم كه بسيار غني است و اميدواريم عموم مردم به ويژه گروههاي متخصص مرتبط مراجعه كنند و استفاده كنند. كتابخانه ما يك كتابخانه تخصصي است. ما براي اينكه هزينه انجمن را پايين بياوريم د ر دانشكده مستقر هستيم قبلا نظام پزشكي محلي را در نظر گرفته بود عملا آنجا را از ما گرفتند اتاقي را براي انجمنها در نظر گرفته بودند اتاق را تخليه كرديم انجمنها جايي را ندارند كه مستقر بشوند چون بودجهاي هم نداشتند عملا نتوانستند فعاليت خود را خوب انجام دهند.
* در حال حاضر گردهمايي شما كجا برگزار ميشود؟
اعضاي انجمن در كلاسهايي كه در گروه داريم دور هم جمع ميشوند. ما به عنوان هيات علمي دانشگاه اين شرايط را در اينجا فراهم ميكنيم كه بتوانيم دور هم جمع شويم اما بايد ساختمان جدايي داشته باشيم بودجه كافي براي اين قضيه در نظر گرفته نشده است.
