در ژرفای ذهن ذهن مستبد روسیه
شاید پاسخ به پرسش بالا مثبت باشد با این حال دلیل اصلی پوتین در حمله به اوکراین، کمتر عملگرایانه و بیشتر هشداردهنده است. اینطور به نظر میرسد که پوتین به دنبال احیای امپراطوری سابق روسیه است و میخواهد “حوزه نفوذ” یکچنین امپراطوری نیز کاملا روشن و مشخص باشد.ولادیمیر پوتین رویای برگزاری کنفرانسی نظیر کنفرانسهای “یالتا” و “پوتسدام” پس از جنگ جهانی دوم را دارد و دوست دارد که همچون آن کنفرانس ها، وی به همراه روسای جمهور آمریکا و چین، جهان را میان خود تقسیم کنند. در یکچنین کنفرانسی، او و متحد جدیدیش یعنی “شی جین پینگ” تمام سعی خود را خواهند کرد تا نفوذ و قدرت غرب در معادلات جهانی را تضعیف کنند و به طور خاص پوتین بر آن خواهد بود تا قدرت روسیه را به نحو فزایندهای گسترش بخشد.
پوتین سال هاست که از تمایل خود به احیای “پادشاهی مسیحی ارتدوکسِ روس” که بنیان تمدن روسیه است، بواسطه ایجاد یک “اتحادیه روسی” که از روسیه، اوکراین، بلاروس، و مناطق روس نشینِ قزاقستان تشکیل شده، پرده برداری کرده و میکند. در پی حمله تمام عیار اخیرِ روسیه به اوکراین، شاهد بوده ایم که دیگر جمهوریهای سابق شوروری که اکنون خود کشورهایی مستقل شده اند، به شدت هراسان گشته اند. در این راستا حتی مشاهده کردیم که ولادیمیر پوتین به “الهام علی اف” رئیس جمهور آذربایجان اطمینان خاطر داد که “روسیه هیچ طرحی برای استقرار مجدد امپراطوری روسیه در چهارچوب مرزهای سنتی امپراطوری اش ندارد”. از منظر پوتین، “این ملت و قومیتِ اسلاو (قومیت اصلی روسیه) است که اکنون تحت کنترل دیگران درآمده است. مسالهای که در نوع خود به شدت نگران کننده است”. این دیدگاه به طور خاص از سوی نویسنده مشهور روسی و برنده جایزه نوبل “الکساندر سولژنیتسین” نیز بارها مطرح شده است.با این همه، رویههای نظامی پوتین تا حد زیادی نوعی واگرایی از این تفکر را نشان میدهند. سولژنیتسین در ارائه تفکرات خود هیچگاه بنیادهای اخلاق گرایی را از دست نداد. در این راستا، اگرچه وی خواستار احیای امپراطوری روسیه میشد با این حال نمیتوان بر اساس دیدگاه وی این را تصور کرد که او با حمله به اوکراین و کشته شدن افراد بیگناه در قالب این جنگ موافق است. این در حالی است که پوتین بارها ابراز کرده و میکند که اوکراین را دوست دارد و آینده این کشور برای وی مهم است با این حال به نحو گستردهای نیز در عرصه عملی آن را بمباران میکند.اینطور به نظر میآید که پوتین فکر میکرد که چین نیز قویا از اقدام آن در حمله به اوکراین حمایت خواهد کرد. پوتین زمانی به اوکراین حمله کرد که تنها چند روز قبل، نوعی توافق برای مشارکت و اتحاد راهبردی را با شی جین پینگ رئیس جمهور چین به امضا رسانده بود. با این حال شاهد بودیم که چینیها اندکی پس از شروع جنگ اوکراین، خواستار “خویشتنداری” مسکو و کیِف شدند.
تردیدی نیست که کتمان حقایق از سوی پوتین در رایزنیهای وی با رئیس جمهور چین شی جین پینگ که نزدیکترین متحد روسیه در به چالش کشیدن نظام بین المللِ غربی است، تبعات سیاسی ناگواری را برای مسکو به دنبال خواهد داشت. البته که این مساله نگران کننده هم است. این بدان معناست که پوتین دیگر قادر به انجام محاسبات لازم، که تصمیماتِ یک رهبر سیاسی مهم را هدایت میکنند، نیست. مسیری که اکنون پوتین در حال گام گذاشتن در آن است، به جای اینکه روسیه را در جایگاه برابر با چین قرار دهد، عملا آن را در عرصه بین المللی به بازیگری ذیلِ پکن تبدیل میکند.حمله به اوکراین همچنین دیگران متحدان و حامیان پوتین را نیز نسبت به او بدگمان و بی اعتماد کرده است. برخی از وفادارترین و نزدیکترین متحدان پوتین در غرب، از رئیس جمهور چک “میلوش زِمان” گرفته تا نخست وزیر مجارستان “ویکتور اوربان”، اقدامات وی را به شدیدترین نحو ممکن محکوم کرده اند. با این حال، باید توجه داشت که پوتین با حمله به اوکراین، عملا سالها تلاش جهت توسعه اقتصادی روسیه و بهبود وضعیت اقتصادی این کشور را نیز تضعیف کرده و امیدهای مردم روسیه نسبت به آینده را نیز نابود کرده است. برخی ناظران و تحلیلگران بر این باورند که روسیه اکنون برای دهه ها، عنوانِ یک دولت شرور و منفور را در عرصه بین المللی یدک خواهد کشید.هنگامی که در چند روز اخیر من با یکی از دوستان در کیِف تماس گرفتم تا بفهمم در این شهر چه میگذرد، وی گفت: “تمامی پناهگاهها باز هستند و مردم همچنین در ایستگاههای زیرزمینی مترو نیز به نحو گستردهای پناه میگیرند”. وی در توصیف وضعیت کنونیِ حاکم بر کیِف به این نکته اشاره کرد که “شرایط کنونی چیزی شبیه به خاطرات و تصوراتی است که از جنگ جهانی دوم نقل میشود و وجود دارد”. در ادامه این فرد سوالی عجیب را از من به عنوان یک شهروند روسیه مطرح کرد: “شما اکنون از من میپرسید که در اوکراین چه میگذرد. این در حالی است که شما مردمِ روسیه این فاشسیت (پوتین) را در قدرت نگه داشته اید”.
