مانور امریکایی در حیاط خلوت مسکو
آنتونی بلینکن، در مقصد آخر سفر دو روزهاش در تاشکند ازبکستان به خبرنگاران گفت که تهاجم روسیه به اوکراین «باعث نگرانی گسترده در سراسر منطقه شده است.» وی تاکید کرد: «وقتی یک کشور قدرتمند سعی میکند تا مرزهای کشور مستقلی در همسایگیاش را با استفاده از زور از بین ببرد، چه چیزی میتواند جلوی این کشور قدرتمند را بگیرد که همین بلا را سر دیگر همسایگان نیاورد؟» وی ادامه داد: «کشورهای سراسر آسیای میانه این را میدانند. ایالاتمتحده و همه متحدانش در سراسر دنیا هم این را میدانند و دقیقا به همین دلیل است که ما نسبت به استقلال، تمامیت ارضی و استقلال نه تنها برای اوکراین، بلکه همه کشورهای آسیای میانه و سراسر جهان متعهد هستیم.» او گفت: «هیچ کشوری، به ویژه کشورهایی که بهطور سنتی در حلقه (نفوذ) مسکو بودهاند، نمیتوانند تهدیدات ناشی از تجاوز روسیه نه تنها به قلمرو خود، بلکه به نظم جهانی مبتنی بر قانون و اقتصاد جهانی را نادیده بگیرند.»
انتظارات واقعگرایانه
مقامهای امریکایی پیش از این سفر تاکید کرده بودند که انتظار ندارند وزیر خارجه امریکا بتواند پنج کشور آسیای مرکزی را کاملا از حوزه نفوذ پکن و مسکو خارج کند. دونالد لو، دستیار وزیر خارجه امریکا در امور آسیای میانه و جنوبی به خبرنگاران گفته است که انتظارات امریکا از این سفر واقعگرایانه است و توقع ندارد که پنج کشور آسیای میانه روابط خود را با روسیه و چین قطع کنند. این دیپلمات ارشد امریکایی گفته بود که بلینکن قصد دارد که مقامهای این پنج کشور را قانع کند که واشنگتن «یک شریک قابل اعتماد» و متفاوت از مسکو و پکن است. دونالد لو به خبرنگاران گفت: «ما در حوزه تعامل اقتصادی چیزی برای عرضه داریم، در عین حال چیزهایی هم در مورد ارزشهاست که روی میز میگذاریم.» هیچ یک از پنج کشوری که در مذاکرات با آنتونی بلینکن حضور داشتند در قطعنامههای مجمع عمومی سازمان ملل متحد درخصوص محکومیت تهاجم نظامی روسیه به اوکراین، تاکنون رای مثبت ندادهاند. در عین حال هیچ یک از این کشورها تاکنون رسما از تهاجم نظامی روسیه به اوکراین حمایت نکردهاند.
جنیفر بریک مورتازاشویلی، کارشناس مسائل آسیای میانه در اندیشکده موقوفه کارنگی برای صلح بینالملل و استاد دانشگاه پیتزبورگ، معتقد است که امریکا برای همکاری در آسیای میانه هیچ محدودیتی ندارد. وی به مسکو تایمز میگوید: «در میان رهبران کشورهای منطقه علاقه زیادی وجود دارد تا از روسیه فاصله بگیرند. به نظرم آنها باور دارند که روسیه تهدیدی برای آنها محسوب میشود، اما جبر جغرافیایی باعث شده است که کاری از دستشان بر نیاید و وضعیت اقتصادی هم باعث میشود که گزینههای زیادی نداشته باشند.» وی میگوید: «درنتیجه من فکر میکنم که فرصتی واقعی برای ایالاتمتحده وجود دارد تا دست به ابتکار بزند و به گونهای با رهبران منطقه تعامل کند که وضعیت آنها را درک کند.»
دونالد لو در این مورد به خبرنگاران گفت: «برای ما واضح است که کشورهای آسیای مرکزی و هند روابط طولانی و پیچیدهای با روسیه داشتهاند.» لو افزود: «من فکر نمیکنم آنها به این زودیها به این روابط پایان دهند، اما ما با آنها در مورد نقشی که میتوانند در این درگیری ایفا کنند، صحبت میکنیم.»
نیویورکتایمز مینویسد که امریکاییها امیدوارند کشورهای آسیای میانه بتوانند در مقابل درخواستهای مسکو برای حمایت بیشتر مقاومت کنند، به خصوص که واشنگتن معتقد است در حال حاضر روسیه در میدان نبرد دچار مشکل است و ارسال سلاحهای سنگینتر به اوکراین میتواند باعث دستاوردهای بیشتر برای اوکراین شود. با این حال دولتهای آسیای میانه درخواستهای مشخصی از امریکا داشتند: نخست اینکه امریکا به شکل قابل توجهی مناسبات تجاری با منطقه را افزایش دهد و دوم اینکه کمکهای اقتصادی به این کشورها را افزایش دهد تا بتواند در مقابل نفوذ چین و روسیه در منطقه توازن ایجاد کند.
بعد از نشست با وزرای خارجه پنج کشور منطقه، آنتونی بلینکن اعلام کرد که دولت امریکا درنظر دارد که علاوه بر ۲۵ میلیون دلار کمک اقتصادی سال گذشته، ۲۰ میلیون دلار دیگر نیز کمک اقتصادی به منطقه ارایه دهد. او همچنین خبر داد که امریکا قصد دارد ۵ میلیون دلار برای اتصال انرژی کشورهای منطقه به یکدیگر کمک بلاعوض ارایه دهد. با این حال به نظر میرسد آماری که وزیر خارجه امریکا در سفر به منطقه اعلام کرد، تناسب چندانی با سرمایهگذاریهای کلان چین در منطقه که در ابعاد صدها میلیارد دلار برآورد میشود، نداشته باشد.
هشدار به چین
آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه امریکا روز سهشنبه بار دیگر به چین هشدار داد که حمایت مادی مرگبار از روسیه در جنگ علیه اوکراین «مشکلاتی جدی» در پی خواهد داشت. طبق گزارش العالم به نقل از سی.ان.ان، آنتونی بلینکن که در قزاقستان حضور داشت، گفت: «چین نمیتواند درخصوص تجاوزگری روسیه در اوکراین دوگانه عمل کند. پکن نمیتواند از یک طرف طرح صلح پیشنهاد دهد درحالی که همزمان شعلههای آتشی را که روسیه برافروخته تقویت کند.» وی در ادامه گفت: «ما به صراحت به چین درباره تبعات و نتایج چنین حمایتی [از روسیه] هشدار دادیم.» رییس دستگاه دیپلماسی امریکا اضافه کرد: «ما برای هدف قرار دادن شرکتها یا افرادی که تحریمهای ما را نقض میکنند یا اینکه از تلاشهای جنگی حمایت میکنند تردیدی به خودمان راه نخواهیم داد.» آنتونی بلینکن که بعد از آسیای میانه برای شرکت در اجلاس وزرای خارجه گروه ۲۰ راهی دهلینو شد، روز چهارشنبه گفت که برنامهای برای دیدار با وزرای خارجه روسیه و چین در جریان نشست گروه ۲۰ در دهلینو ندارد. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه و چین گانگ، وزیر خارجه چین در این نشست حضور خواهند داشت. بلینکن در این خصوص به خبرنگاران در پایتخت ازبکستان گفت: «هیچ برنامهای برای دیدار (وزرای خارجه چین یا روسیه) در گروه ۲۰ وجود ندارد اگرچه گمان میکنم ما مطمئنا در جلسات گروهی به شکلی با هم خواهیم بود.»
تلاش متقابل روسیه
روز سهشنبه، همزمان با آغاز این سفر، مقامهای مسکو حاضر به اظهارنظر رسمی درخصوص این سفر نشدند. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین در واکنش به این سفر از سوی بلینکن به منطقه گفت: «دولت روسیه به دنبال اظهارنظر درباره این سفر نیست، چون بر روابط همکاری با کشورهای حوزه آسیای مرکزی تمرکز دارد.» پسکوف همچنین گفت: «روسیه با کشورهای آسیای میانه روابط دوجانبه خودش را دارد.» دیپلماتها و تحلیلگران معتقدند که رهبران کشورهای آسیای میانه روی مرزی باریکی درخصوص روابط با روسیه حرکت میکنند، آنها از یکسو توافقنامههای امنیتی مشترک با روسیه دارند و از سوی دیگر به شدت از لحاظ اقتصادی به مسکو وابسته هستند.
با این حال نگرانی در بین کشورهای آسیای میانه درخصوص عملکرد آینده روسیه جدی است. برای مثال، قزاقستان که طولانیترین مرزهای زمینی را در بین پنج کشور منطقه با روسیه دارد، جمعیت بزرگ روستبار در کشور خود دارد که ممکن است زمانی برای انضمام بخشی از خاک قزاقستان به روسیه تلاش کنند یا اینکه همانند اوکراین، ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه تصمیم بگیرد برای «حمایت» از روستبارهای قزاقستان مستقیما وارد عمل شود.
امیل جوروئف، پژوهشگر اندیشکده چهارراه آسیای میانه (Crossroads Central Asia) در بیشکک، پایتخت قرقیزستان تاکید میکند که ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه در ماههای گذشته تمام تلاش خود را به کار برده است تا نفوذ مسکو را در منطقه آسیای میانه حفظ کند و دستکم به هر یک از این پنج کشور سفر انجام داده است. جوروئف به نیویورکتایمز میگوید: «این اقدامات پوتین نشان میدهد که او تا حد زیادی مستاصل است.» به اعتقاد این پژوهشگر پوتین قصد دارد در زمانی که کشورهای متعددی به ویژه در اروپا او را به عنوان یک جنایتکار جنگی طرد کردهاند، نشان دهد که هنوز دوستانی دارد. جوروئف میگوید: «پوتین توانایی جادوییاش را از دست داده است، اما همچنان اهرمهای قدرتمندتری در این کشورها [در آسیای میانه] نسبت به ایالاتمتحده امریکا دارد.»
دیدار وزیر خارجه امریکا با رییسجمهور قزاقستان
قاسم جومرت توکایف، رییسجمهور قزاقستان با آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه امریکا که در چارچوب سفری رسمی در آستانه بهسر میبرد، دیدار و گفتوگو کرد. براساس بیانیه ریاستجمهوری قزاقستان، توکایف در این دیدار اعلام کرد که از زمان برقراری روابط دیپلماتیک، همکاریهای خوبی در قالبهای دوجانبه و چندجانبه میان واشنگتن و آستانه ایجاد شده است. وی با تاکید بر اینکه این سفر از نظر تسریع در همکاریهای راهبردی بین دو کشور اهمیت ویژهای دارد، افزود: «ما مشارکتهای بلندمدت بسیار خوب و قابل اعتمادی در زمینههای استراتژیک مانند امنیت، انرژی، تجارت و سرمایهگذاری داریم و آمادهایم این همکاریها را توسعه دهیم.» توکایف همچنین اعلام کرد که امریکا با سرمایهگذاری بیش از 62 میلیارد دلاری یکی از بزرگترین سرمایهگذاران در قزاقستان است.
دیدار وزیر خارجه امریکا با رییسجمهور ازبکستان
آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه امریکا روز چهارشنبه در تاشکند پایتخت ازبکستان با شوکت میرضیایف، رییسجمهور این کشور دیدار و درباره مسائل منطقهای گفتوگو کرد. ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه امریکا روز چهارشنبه به وقت محلی اعلام کرد: «بلینکن در این دیدار بر حمایت امریکا از حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی ازبکستان تاکید کرد.» وی افزود: «بلینکن از میرضیایف به خاطر رهبری ازبکستاندر منطقه1+C5 و افزایش ارتباطات منطقهای و حمایت از احترام به حقوق دختران و زنان در افغانستان قدردانی کرد.» به گفته ند پرایس، دو طرف درخصوص برنامه اصلاحات ازبکستان ازجمله اهمیت توانمندسازی زنان و آزادی رسانهها گفتوگو کردند. بلینکن در این دیدار به حمایت امریکا از رشد اقتصادی ازبکستان تاکید کرد.
اعتماد
