عربستان بر سر دوراهی
ساعت 24- تغییر محیط ژئوپلیتیک در خاورمیانه و تداوم کاهش بهای نفت چالشی عمده برای رهبران عربستان سعودی است. این کشور با چالشهای مالی روبرو است که در خلال چند سال آینده به نوعی دگرگونی اقتصادی خواهد انجامید.
به نوشته سایت گلوبال ریسک، صنعت نفت عربستان حدود ۸۰ درصد درآمد دولت را تامین میکند. با کاهش بهای نفت به زیر بشکهای ۵۰ دلار، این کشور با کمبود بودجه روبرو خواهد شد. طی ۶ ماه ذخیره ارزی عربستان که در انتهای سال ۲۰۱۴ حدود ۶۶۴.۵ میلیارد دلار بود، ۵۹.۸ میلیارد دلار کاهش یافت و دولت ناچار شد در تیر ماه برای نخستین بار ظرف ۸ سال گذشته اوراق قرضه بفروشد. حدود یک هفته پیش هم معادل ۵.۳ میلیارد دلار اوراق قرضه جدید فروخته شد. هزینههای فزاینده بر مشکلات مالی عربستان میافزاید. یک دلیل آنکه حکومتی سعودی توانسته است قدرت را حفظ کند، آن است که پرداختهای گشادهدستانهای به برخی اقشار مردم دارد. وقتی ملک سلمان در زمستان سال گذشته به قدرت رسید، پاداشهای چشمگیری به کارمندان دولت داد.
در عین حال، مداخله نظامی عرستان در همسایگی آن پرهزینه بوده است. مناقشه در یمن و سوریه و دیگر تنشهای منطقهای باعث رشد ۱۷ درصد بودجه نظامی کشور در سال ۲۰۱۴ شد. در خلال ۵ سال گذشته، انتظار میرود بودجه نظامی این کشور ۲۷ درصد دیگر افزایش یابد. همزمان با کاهش بهای نفت و افزایش هزینهها، عربستان سعودی دست به پسانداز خواهد برد و در بازارهای بینالمللی، اوراق قرضه منتشر خواهد کرد. با این حال، در دراز مدت، این وضعیت مالی پایدار نخواهد بود. بدون سرمایهگذاری در بخشهای غیرنفتی اقتصاد، اولویتبندی آموزش جوانان و بر پا کردن نظام مالیاتی، اقتصاد عربستان دچار نزول و در دراز مدت با اختلالهای جدی روبرو خواهد شد.
در حالی که عربستان میکوشد با چالشهای کاهش بهای نفت مقابله کند، این کشور همچنین سعی میکند از آثار تغییرهای ژئوپلیتیک در منطقه بر امنیت داخلی بکاهد. حملات افراطگرایان در کشور بیسابقه نیست. در سال ۱۹۷۹، گروهی از مهاجمان به طور موقت مسجدالحرام در مکه را تصرف کردند. در سال ۲۰۰۱ و ۲۰۰۱، اعضای القاعده با نیروهای امنیتی عربستان درگیر شدند و به اهداف غربی در کشور حمله کردند.
اما در ماههای اخیر تهدید جدیدی نسبت به امنیت و ثبات داخلی عربستان بروز کرده است، یعنی داعش. در اردبیهشت، حمله این گروه به مساجد شیعیان در کشور به مرگ ۲۵ نفر انجامید. شیعیان در عربستان اقلیت هستند و اقداماتی از این دست میتواند باعث بالا گرفتن تنشهای فرقهای شود. داعش همچنین مسئولیت تیراندازی به ماموران پلیس را در ریاض، حمله با خودروی بمبگذاری شده به یک زندان و حمله انتحاری حدود دو هفته پیش به مسجد نیروهای امنیتی بر عهده گرفته است. عامل حمله اخیر یک فرد تبعه سعودی بود، امری که باعث نگرانی مقامات کشور درباره تروریسم داخلی و حمایت از داعش به خصوص در میان جوانان سعودی شده است.
مقامات ارشد عربستان اکنون میکوشند واقعیت جدید را در منطقه پشت سر بگذارند. تصمیمگیرندگان سعودی با نگرانی شاهد آن بودند که مقامات آمریکایی و اروپایی با تهران مذاکره کردند. به علاوه اهداف گروههای تحت حمایت ایران و آمریکا در عراق در جنگ با داعش شبیه هم است. عملیات نظامی عربستان برای مانع شدن از پیشرفت حوثیها در یمن تا حدی واکنش ریاض به این تحولات است که نشاندهنده رویکرد مستقیمتر سعودیها برای برآورده کردن اهداف راهبردی و تاکید بر موقعیت خود در منطقه است. عربستان سعودی همچنین میکوشید با استفاده از ابزارهای دیپلماتیک و حمایت از برخی گروههای شورشی بر آینده سوریه تاثیر بگذارد.
حکومت پادشاهی عربستان سعودی بر سر دوراهی است. کاهش بهای نفت باعث تضعیف شدن توان آن برای تامین مالی هزینههای کلان با استفاده از درآمدهای نفتی است. تغییرهای ژئوپلیتیک به بروز تهدیدهای امنیتی در عرصه داخلی و خارجی و تغییر راهبرد سیاست خارجی کشور کمک کرده است.
عربستان سعودی از اساس دولتی شکننده است. خاندان آل سعود بر این شبهجزیره حکم میراند و برای نشان دادن مشروعیت به مردم، بر علما متکی است. اما بیش از هر چیزی ثروت نفتی آن است که به حکمرانان اجازه داده است در خلال سالها از ناآرامی اجتماعی ممانعت و نارضایتی را سرکوب کنند. به علاوه، ضمانتهای امنیتی آمریکا به پادشاهی عربستان این امکان را میداد که جنگافزار غربی بخرد و کمک نظامی مستقیم دریافت کند.
در عین حال، مداخله نظامی عرستان در همسایگی آن پرهزینه بوده است. مناقشه در یمن و سوریه و دیگر تنشهای منطقهای باعث رشد ۱۷ درصد بودجه نظامی کشور در سال ۲۰۱۴ شد. در خلال ۵ سال گذشته، انتظار میرود بودجه نظامی این کشور ۲۷ درصد دیگر افزایش یابد. همزمان با کاهش بهای نفت و افزایش هزینهها، عربستان سعودی دست به پسانداز خواهد برد و در بازارهای بینالمللی، اوراق قرضه منتشر خواهد کرد. با این حال، در دراز مدت، این وضعیت مالی پایدار نخواهد بود. بدون سرمایهگذاری در بخشهای غیرنفتی اقتصاد، اولویتبندی آموزش جوانان و بر پا کردن نظام مالیاتی، اقتصاد عربستان دچار نزول و در دراز مدت با اختلالهای جدی روبرو خواهد شد.
در حالی که عربستان میکوشد با چالشهای کاهش بهای نفت مقابله کند، این کشور همچنین سعی میکند از آثار تغییرهای ژئوپلیتیک در منطقه بر امنیت داخلی بکاهد. حملات افراطگرایان در کشور بیسابقه نیست. در سال ۱۹۷۹، گروهی از مهاجمان به طور موقت مسجدالحرام در مکه را تصرف کردند. در سال ۲۰۰۱ و ۲۰۰۱، اعضای القاعده با نیروهای امنیتی عربستان درگیر شدند و به اهداف غربی در کشور حمله کردند.
اما در ماههای اخیر تهدید جدیدی نسبت به امنیت و ثبات داخلی عربستان بروز کرده است، یعنی داعش. در اردبیهشت، حمله این گروه به مساجد شیعیان در کشور به مرگ ۲۵ نفر انجامید. شیعیان در عربستان اقلیت هستند و اقداماتی از این دست میتواند باعث بالا گرفتن تنشهای فرقهای شود. داعش همچنین مسئولیت تیراندازی به ماموران پلیس را در ریاض، حمله با خودروی بمبگذاری شده به یک زندان و حمله انتحاری حدود دو هفته پیش به مسجد نیروهای امنیتی بر عهده گرفته است. عامل حمله اخیر یک فرد تبعه سعودی بود، امری که باعث نگرانی مقامات کشور درباره تروریسم داخلی و حمایت از داعش به خصوص در میان جوانان سعودی شده است.
مقامات ارشد عربستان اکنون میکوشند واقعیت جدید را در منطقه پشت سر بگذارند. تصمیمگیرندگان سعودی با نگرانی شاهد آن بودند که مقامات آمریکایی و اروپایی با تهران مذاکره کردند. به علاوه اهداف گروههای تحت حمایت ایران و آمریکا در عراق در جنگ با داعش شبیه هم است. عملیات نظامی عربستان برای مانع شدن از پیشرفت حوثیها در یمن تا حدی واکنش ریاض به این تحولات است که نشاندهنده رویکرد مستقیمتر سعودیها برای برآورده کردن اهداف راهبردی و تاکید بر موقعیت خود در منطقه است. عربستان سعودی همچنین میکوشید با استفاده از ابزارهای دیپلماتیک و حمایت از برخی گروههای شورشی بر آینده سوریه تاثیر بگذارد.
حکومت پادشاهی عربستان سعودی بر سر دوراهی است. کاهش بهای نفت باعث تضعیف شدن توان آن برای تامین مالی هزینههای کلان با استفاده از درآمدهای نفتی است. تغییرهای ژئوپلیتیک به بروز تهدیدهای امنیتی در عرصه داخلی و خارجی و تغییر راهبرد سیاست خارجی کشور کمک کرده است.
عربستان سعودی از اساس دولتی شکننده است. خاندان آل سعود بر این شبهجزیره حکم میراند و برای نشان دادن مشروعیت به مردم، بر علما متکی است. اما بیش از هر چیزی ثروت نفتی آن است که به حکمرانان اجازه داده است در خلال سالها از ناآرامی اجتماعی ممانعت و نارضایتی را سرکوب کنند. به علاوه، ضمانتهای امنیتی آمریکا به پادشاهی عربستان این امکان را میداد که جنگافزار غربی بخرد و کمک نظامی مستقیم دریافت کند.
