آیا در تهران هم زلزله می آید؟

ساعت 24-تنها چند ساعت پس از هشدار اعضای پارلمان شهری پایتخت درباره لزوم آمادگی در برابر احتمال وقوع زلزله در شهر تهران و آنچه «فاجعه تاریخ» خوانده شد، ساعت ۲۲:۶دقیقه سه‌شنبه زلزله‌یی به قدرت ۶/۴ ریشتر فیروزکوه (حوالی مرز استان‌های تهران و مازندران) را لرزاند.

div align="justify">بهانه هشدارهاي اعضاي شوراي شهر تهران اما زمين‌لرزه ۱/۴ريشتري جوادآباد ورامين (جنوب‌شرق تهران) بود. زمين‌لرزه‌يي كه اواخر مرداد ماه سال جاري به وقوع پيوست. با توجه به وقوع زنجيره‌يي از رشته‌هاي كوچك مقياس در ورامين و فيروزكوه، اينك سوالي مطرح است كه آيا شهر تهران حلقه بعدي زنجيره زلزله است؟ كارشناسان در پاسخ به اين سوال نظرات متفاوتي دارند. برخي زلزله‌هاي اخير را بي‌ارتباط به گسل‌هاي تهران و برخي هم آن را مرتبط به گسل‌هاي تهران مي‌دانند.

مهندس اسماعيل فرزانگان، رييس شبكه شتاب‌نگاري زلزله كشور ديروز در گفت‌وگو با «تعادل» با اشاره به زلزله ۶/۴ ريشتري فيروزكوه از احتمال افزايش تعداد وقوع يافته آن خبر داد و گفت: در حال بازديد حضوري از ايستگاه‌هاي ديگر هستيم تا تعداد دقيق را عنوان كنيم.

شرط ارتباط زلزله‌ها با يكديگر

او در مورد احتمال ارتباط زلزله فيروزكوه با زلزله ورامين و جوادآباد گفت: زلزله فيروزكوه در منطقه‌يي با شرايط و گسل‌هايي خاص همان منطقه با زلزله جوادآباد كه در ناحيه‌يي با مشخصات ديگر بود هيچ ارتباطي ندارد. الزاما اگر يك زلزله ديگر هم هفته‌هاي بعد در منطقه غرب تهران اتفاق افتاد، نمي‌توان گفت با هم ارتباط دارند. زلزله‌ها زماني ممكن است با هم ارتباط داشته باشند كه در يك ناحيه باشند و فاصله مكاني آنها كمتر از ۱۰۰ تا ۱۵۰كيلومتر باشد. ما در زمين‌شناسي اصطلاحي داريم كه بر اساس فرآيند علمي حاكم بر گسل‌ها و ساير ساختارهاي زمين‌شناسي در ناحيه است. مسلما گسل منصوب به زمين‌لرزه سه‌شنبه فيروزكوه با اين تفاسير، هيچ ارتباطي با زلزله جوادآباد ندارد چون از لحاظ زمين‌شناسي آنها در ۲ناحيه زمين ساختي متفاوت هستند. يك زماني است كه به فاصله چند روز در يك منطقه زلزله اتفاق مي‌افتد و مي‌شود اينها را به هم ارتباط داد اما در ۲منطقه متفاوت كاملا غير محتمل است.

فرزانگان افزود: نه تنها در ايران بلكه در هيچ جاي دنيا هم نمي‌شود براساس وقوع يك زمين‌لرزه در يك منطقه حتي پيش‌بيني كرد كه در همان منطقه ممكن است زلزله‌هاي بزرگ‌تري اتفاق بيفتد. اين فقط نشان مي‌دهد كه ناحيه مذكور از لحاظ زلزله‌خيزي منطقه فعالي است. اگر نگاهي به گذشته آن هم بيندازيم اوضاع را مشخص مي‌كند. يكي از ايستگاه‌هايمان كه از سال ۷۵ در فرمانداري فيروزكوه نصب شده است حدود ۷ زمين‌لرزه به بزرگي ۴ يا ۵ ريشتر ثبت كرده است اما اينكه بخواهيم، پيش‌بيني كنيم كه هفته‌هاي بعدي زلزله‌هاي بزرگ‌تر يا كوچك‌تر مي‌آيد را نمي‌توان انجام داد. با اين حال تمام اين زلزله‌ها نشان مي‌دهند كه مناطق پيراموني تهران از لحاظ زلزله‌خيزي در موقعيت حساسي قرار دارند. فرض كنيد اگر زمين‌لرزه‌يي با بزرگي ۶/۴ريشتري باعث وحشت شده باشد اگر بزرگ‌تر باشد، مي‌تواند حتي خسارت‌هاي مالي و جاني داشته باشد. اينها هشدارها و نشانه‌هايي از فعال بودن نواحي از لحاظ لرزه براي مردم و مسوولاني است كه بدانند زلزله در بسياري از مناطق ايران وجود دارد و خيلي نزديك‌تر از آن چيزي است كه فكر مي‌كنيم.

گسل‌هاي پيرامون تهران فعالند

او درباره پيش‌بيني زلزله بعدي نيز توضيح داد: منطقه اطراف و پيرامون تهران گسل‌هاي فعالي براي لرزه داريم كه همه قادر به ايجاد زمين‌لرزه‌هاي متوسط يا بزرگي هستند كه بستگي به طول گسل دارند. اينكه بگوييم زلزله در شرق يا شمال تهران اتفاق مي‌افتد، امكان پيش‌بيني آن وجود ندارد.

رييس شبكه شتاب‌نگاري زلزله كشور با اشاره به اينكه بر اساس اطلاعات زمين‌شناسي تنها مي‌توانيم مكان‌هاي مستعد براي زلزله‌شناسايي را مشخص كنيم، توضيح داد: حساس‌ترين گسل تهران شمال تهران مشا و فشم و بعد از آن گسل شمال تهران را داريم كه مرز بين ارتفاعات شمالي تهران و دشت تهران است. در جنوب تهران گسل‌هايي مثل گسل كهريزك و ايوانكي گسل‌هايي هستند كه در منطقه جنوب و شرق تهران وجود دارند. در كل ايران ناحيه‌يي را نمي‌توانيد، تصور كنيد كه گسل نداشته باشد.

او درباره چگونگي فعاليت ۱۴دستگاه شتاب‌نگاري كه توسط سازمان مديريت بحران شهرداري در تهران نصب شده است، توضيح داد: زلزله وقتي اتفاق مي‌افتد چند دسته امواج از كانون زمين‌لرزه آزاد مي‌شوند نخستين موج‌هاي اوليه هستند كه سرعت آنها بيشتر است و تند‌تر حركت مي‌كنند تا به مركز برسند. موج‌هاي بعدي ثانويه هستند كه كندتر از موج‌هاي اوليه حركت مي‌كنند كه معمولا مخرب‌تر هستند. موج‌هايي كه سريع‌تر مي‌رسند دستگاه‌هاي شتاب‌نگار مي‌توانند آنها را ثبت كنند و بعد با استفاده از اختلاف زماني انتقال داده‌هاي زمين‌لرزه با امواج موج‌هاي اوليه ثبت مي‌شوند. در ادامه نيز با استفاده از اطلاعات و برنامه خاصي كه اين دستگاه‌ها دارند مي‌توانند بزرگي و شتاب زمين‌لرزه را حدس بزنند و قبل از اينكه موج‌هاي مخرب به هدف نهايي سيگنال برسند، هشدار بدهند.

وي افزود: در دنيا به اين دستگاه سامانه‌هاي هشدار سريع زمين‌لرزه مي‌گويند. البته هنوز تا اجرايي شدن كامل اين طرح در مديريت بحران شهرداري تهران فاصله داريم تا همين قابليت را به ظهور برسانند اما جاي اميدواري دارد كه چنين كاري انجام بشود اما هر قدر تعداد اين دستگاه‌ها بيشتر باشد منطقه‌يي را كه مي‌توان پوشش داد، بيشتر است و از دقت بيشتري برخوردار است.

ارتباط با گسل‌هاي تهران

بهرام عكاشه، پدرعلم ژئوفيزيك و زلزله‌شناسي ايران نيز در گفت‌وگو با «تعادل» با مهم برشمردن زلزله ۴.۶ريشتري سه‌شنبه شب فيروزكوه گفت: زلزله ۲هفته پيش جوادآباد ورامين و زلزله اخير فيروزكوه هشداري براي وقوع زلزله در تهران است و اين زمين لرزه‌ها با هم مرتبط هستند.

بهرام عكاشه افزود: تمامي گسل‌هاي اطراف تهران با گسل‌هاي شهر تهران مرتبط هستند اما چگونگي ارتباط آنها و تاثيرگذاري و تاثيرپذيري آنها از يكديگرمشخص نيست. زلزله‌هاي اخير اطراف تهران نشانگر آن است كه گسل‌هاي البرز مركزي تحت فشار قراردارند و هر زمان امكان وقوع زلزله در اين منطقه وجود دارد ضمن اينكه گسل‌هاي البرز مركزي به علت فشارهاي داخلي زمين سالانه يك تا ۲ ميلي‌متر به سمت بالا حركت مي‌كنند. به گفته اين كارشناس زلزله، اگرچه زلزله‌هاي اخير در اطراف تهران هشداري براي وقوع زلزله در شهر تهران است اما با قطعيت نمي‌توان زمان زلزله در تهران را پيش‌بيني كرد حتي در ژاپن كه در علم زلزله‌شناسي از امريكا و چين پيشي گرفته است چنين امكاني وجود ندارد كه با وقوع چند زمين‌لرزه زمان و قدرت زلزله‌هاي بعدي را پيش‌بيني كرد.

لزوم آمادگي مديريت بحران

عكاشه اظهاركرد: مديريت بحران شهر تهران بايد هميشه در حالت آماده‌باش باشد چون هر لحظه امكان وقوع زلزله در تهران وجود دارد و با وقوع يك زمين‌لرزه ۴ ريشتري در تهران چند صد نفر ازبين مي‌روند، در واقع تهران از شرق تا غرب (فيروزكوه تا قزوين) و از شمال تا جنوب (مازندران و گلستان تا قم) در كمربند زلزله قراردارد.

وي بيان كرد: تمام منطقه جنوب رشته كوه البرز، البرز مركزي، البرز شرقي و غربي زلزله‌خيز است در واقع اگر رشته كوه البرز را به صورت يك U انگليسي درنظربگيريم كه دو سرآن بازشده است تهران در كف آن قراردارد و حدود ۲۰ميليون نفر در جنوب البرز زندگي مي‌كنند كه در صورت وقوع زمين‌لرزه فاجعه‌يي انساني رخ مي‌دهد.

پدرعلم ژئوفيزيك و زلزله‌شناسي ايران، استفاده از ۱۴ شتاب‌نگار در شهرتهران براي پيش‌بيني زمين‌لرزه را اقدام خوبي دانست و گفت:۲ نوع پيش‌بيني درحوزه زلزله وجود دارد، در نوع اول برخي از دستگاه‌هاي لرزه‌نگاري احتمال وقوع زلزله را در سال‌هاي آتي پيش‌بيني مي‌كنند اما در نوع دوم كه ازدستگاه‌هاي شتاب‌نگار استفاده مي‌شود حداكثر ۶۰ تا ۷۰ثانيه قبل از وقوع زلزله به تاسيسات هسته‌يي، كارخانه‌هاي بزرگ و... هشدار داده مي‌شود تا از اين طريق شريان‌هاي گاز، برق و... شهر قطع شود.

عكاشه افزود: در روش دوم دستگاه‌هاي شتاب‌نگار با دريافت موج P (موج اوليه) به تاسيسات مهم و حياتي شهر هشدار مي‌دهند تا قبل از وقوع موج ويرانگر F از مدار خارج شوند.

وي افزود: نصب و راه‌اندازي اين دستگاه‌هاي شتاب‌نگار موجب كاهش خسارت‌هاي جاني و مالي مي‌شود البته در ژاپن اين دستگاه‌ها ارتباط مستقيمي با وسايل ارتباط جمعي ازجمله تلويزيون و راديو دارند و مردم نيز از وقوع زلزله مطلع مي‌شوند اما در ايران چنين سيستمي برنامه‌ريزي نشده است و اين شتاب‌نگارها تنها به تاسيسات مهم متصل بوده و از فعاليت آنها جلوگيري مي‌كنند.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: