کار درتاریکی با شما چه می کند؟
عقربههاي ساعت كه به 12 شب ميرسد، شهر به سمت يك تاريكي مطلق حركت ميكند و تعداد زيادي از افراد جامعه خواب شبانه را براي آغاز يك روز پرنشاط آغاز ميكنند. بنا به هر دليلي يكي دو ساعت كه اين خواب شبانه دير ميشود، خلق مان زير و رو ميشود و تاب و تحمل شرايط سخت ميشود، اما همين زمان كه شهر در خواب شيرينش غوطه ميخورد تعداد زيادي از افراد بايد بيدار بمانند تا شهر بتواند فرداي آرامي را آغاز كند. اگر اين افراد بيدار نمانند به احتمال زياد بسياري كارها زمين خواهند ماند و حتي جان عدهاي از افراد جامعه به خطر ميافتد. اين افراد همان كساني هستند كه به شبكارها معروفند و شغلشان ايجاب ميكند شبها بيدار بمانند. شبكارها به دو دسته تقسيم ميشوند؛ دسته اول كساني كه شرايط شغليشان به صورتي است كه بايد هميشه شبكاري كنند و دسته ديگر كساني هستند كه شبكاري آنها به صورت شيفتي است. اما شبكاري چندان هم كار راحتي نيست و با خود عواقب بسياري دارد كه گاهي حتي ممكن است زندگي فرد را به مخاطره بيندازد.
صدمات شبكاري
مديران شبكه اينترنت، خبرنگاران و گزارشگران رسانه، فعالان حوزه بهداشت و درمان مانند پرستارها و پزشكان، رانندههاي آژانس و راننده كاميون ها، خلبانان، كارگران كارخانه و كارمندان نيروي انتظامي تنها تعدادي از افرادی هستند كه شبكاري به بخش اجباري زندگي شان تبديل شده است. طبق آمار نزديك به 20 تا 30 درصد شاغلان كشورهاي توسعه يافته، به صورت شيفتي كار ميكنند و اين در حالي است كه سازمان ملل، استرسهاي شغلي مانند آنچه در كارهاي شيفتي وجود دارد را بيماري قرن بيستم اعلام كرده است. نتايج پژوهشها نشان ميدهد ساعت 11 شب تا 9 صبح بهترين زمان براي خواب است كه طي آن سمها و مواد غيرضروری بدن از بين ميروند. زماني كه فرد اين زمان حياتي را بيدار بماند صدمات مختلفی از نظر جسمي و روحي خواهد خورد. تغيير الگوي خواب، تغيير خلق، تحريكپذيري، عصبانيت، مشكل در تعامل با محيط، فراموشي، افسردگي، اضطراب، اختلال هوشياري و ايجاد مشكلات جسمي مانند دردهاي مبهم گوارشي و عضلاني، مشكلات هورموني، حالت كوفتگي، سرگيجه و بروز برخي دردهاي عصبي مثل سردرد تنها بخشي از مشكلاتي است كه شبكاري براي افراد ايجاد ميكند. از سوي ديگر شبكاري ميتواند در روابط افراد با خانواده و نزديكانشان هم اختلال ايجاد كند. نتايج پژوهشهاي مختلف بارها و بارها صدمات شبكاري را به اثبات رساندهاند. براي نمونه سازمان جهاني بهداشت در سال 2007 اعلام كرد كه كار در شيفت شب يكي از عوامل احتمالي سرطان است. همچنين نتايج مطالعات متعدد در كشورهاي اروپايي نشان ميدهد كه افراد شبكار دستكم پنج سال نسبت به همكاران روز كار خود كمتر عمر ميكنند، طلاق در ميان خانواده آنان سه برابر بيش از افراد روز كار است و علاوه بر آن، 40 درصد بيش از ساير همكارانشان زمينه ابتلا به انواع بيماريهاي رواني، قلبي و گوارشي را دارند.
شبكاريهاي يك پرستار
او به بالا رفتن خطا در اثر شبكاري اشاره ميكند و ميافزايد: : «با توجه به كمبود پرستاري كه در بخشهاي بيمارستاني و به ويژه بخش داخلي وجود دارد، امكان خطا بالا ميرود. شبها تعداد پرستاران هم كمتر است و همين حجم كاري را دو برابر ميكند و امكان خطا را بيشتر.» ميثم پرستاران شبكار را به سربازان تفنگ به دستي تشبيه ميكند كه هميشه بايد آماده باشند و ميگويد: «شبكارها آدمهاي معمولي با زندگي معمولي نيستند و همين موضوع زندگي شخصي و خانوادگي آنها را دچار مشكل ميكند. اوايل خانوادهام با شبكاريهايم كنار نميآمدند و من را درك نميكردند، صبحها كه شيفت تمام ميشد و من براي خواب به خانه بازميگشتم سر و صداي خانواده امكان يك خواب راحت را از من ميگرفت و همين باعث ميشد نتوانم استراحت كافي داشته باشم.» او مشكلات همكاران خانمش را چندين برابر ميداند: «بعضي خانمهاي متاهل به هيچوجه شيفت شب قبول نميكنند و آنهايي هم كه كار در شيفت شب را قبول ميكنند مشكلات زيادي دارند، براي نمونه يكي از همكارانمان كه بچه شيرخواره دارد بايد بچه را تا پاسي از شب نزد خود نگه دارد و بعد از خواب او را به خانه بفرستد، اختلافات خانوادگي آنها با همسرانشان سر شبكاري گاهي خيلي جدي ميشود و همين باعث ميشود كه فشار وارده بر آنها چندين برابر پرستاران مرد باشد.» مشكل پيدا كردن در روابط خانوادگي و اجتماعي يكي از صدمات شبكاري بهطور مداوم است كه باعث ميشود مشكلات شبكارها از چيزي هم كه هستند بيشتر شود.
شبكاريهاي يك خبرنگار
«خبرنگاران شيفت شب ديدهبانان جامعه هستند كه تلاش براي اطلاعرساني درست در شرايطي كه همه خواب هستند، حس خوبي را به آنها ميدهد.» اين را محمدجواد 29 ساله كه خبرنگار يك خبرگزاري است به «آرمان» ميگويد: «اينكه احساس كني زماني كه تو بيدار هستي بقيه خوابند، باعث استرس ميشود. اما با اين وجود مجبوريم كه با شبكاري كنار بياييم.» او ادامه ميدهد: «شبكاري زماني كه يك شغل استراتژيك و حياتي داشته باشي كه با سرنوشت و زندگي افراد جامعه سر و كار داشته باشد باعث مباهات ميشود. براي خبرنگاران هم به همين صورت است. خبرنگاري كه شبها بيدار ميماند تا اخبار به موقع و درست را به دست افراد جامعه برساند احساس تأثيرگذار بودن به او دست ميدهد. همانگونه كه خدمات يك پزشك شبكار براي سلامت جسمي افراد جامعه لازم است، خدمات خبرنگار شبكار هم براي سلامت در اطلاع رساني به افراد جامعه ضروري است.»
حقوقي كه از پايين هم پايينتر است
مطالعاتي كه توسط موسسه آمريكايي هارينگتون انجام شده است، نشان ميدهد فقط 10 درصد افراد شبكار از نوبت كاري خود لذت ميبرند و بقيه به نحوي با آن كنار ميآيند. با اينكه قانون كار در كشور ما از مزاياي بيشتر براي ساعتهاي شبكاري سخن ميگويد اما در بسياري از شغلهاي غيررسمي مانند كار در آژانسها و هتلها شاهد هستيم كه كمترين مزايا به شب كارها پرداخت ميشود. كافي است لغت شبكاري را در موتور جستوجو تايپ كني تا يك فهرست بلند از آگهيهاي استخدام در اين زمينه را بيابي. در يكي از اين آگهيها نوشته شده است: «به يك كارگر ميانسال براي كار در شيفت شب در مسافرخانه در شهرري با حقوق 600 هزار تومان نيازمندیم.» 600 هزار تومان حقوق براي كار از ساعت 8 شب تا 9 صبح پرداخت ميشود. براي 13 ساعت نخوابيدن و شببيداري مبلغي پرداخت ميشود كه حتي با آن نميتوان يك كرايه خانه در مناطق پاييني شهر را پرداخت كرد. اما در اين بين آگهيهاي كار در شيفت شب آژانسها و تاكسي سرويسها هم سرنوشت جالبي دارند. محل تاكسي سرويس حوالي پل حافظ است و ساعت كاري هم از 7 شب تا 7 صبح، اما شما چه حقوقي را براي اين كار پيشبيني ميكنيد؟ به احتمال زياد اگر بگويم فقط 700 هزار تومان حقوق پرداخت ميشود شوكه ميشويد اما صبر كنيد از اين هم بدتر ميتوان شنيد، تاكسي سرويس حوالي ميدان آزادي به يك فرد باتجربه نيازمند است كه از ساعت 7 شب تا 8 صبح كار كند و حقوقش هم تنها 500 هزار تومان باشد. بعضي از آگهيهاي ديگر كه وضعشان كمي بهتر است ساعت كاريشان از 10 شب تا 7 صبح است و به ازاي يك روز در ميان كار كردن 500هزار تومان به آنها پرداخت ميشود. با اين حساب بايد گفت شبكارهايي در اين شهر هستند كه حقوقي كه براي كارشان دريافت ميكنند حتي نميتواند بخش كوچكي از هزينههاي درماني صدماتي را كه در اثر شبكاري به آنها وارد میشود، جبران كند.
آرمان
