خطاهای پزشکی
خطای پزشکی در تمام دنیا اتفاق میافتد. بر اساس نتایج پژوهشی که حدود دو ماه و نیم پیش به چاپ رسید خطاهای پزشکی، پس از بیماریهای قلبی و سرطان، سومین علت مرگ و میر در ایالات متحده است. بر اساس تخمینهای پژوهشگران، سالانه حدود 250،000 نفر در امریکا به دلیل خطاهای پزشکی جان خود را از دست میدهند [1]. همچنین تحقیقهای دیگری پیش از این نشان داده بودند که آمار مرگ و میر یا آسیب جدی ناشی از خطای پزشکی در سایر کشورهای توسعهیافته در وضعیتی مشابه قرار دارد [2].
خطاهای پزشکی ممکن است به دلیل اشتباهات انسانی، خطای سیستمی و یا ترکیبی از هر دو رخ دهند. ارائهدهندگان خدمات درمانی مانند صاحبان دیگر مشاغل، به صرف انسان بودن، فارغ از خطا نیستند. این خطاها ممکن است به دلیل خستگی، فشار کاری بالا و یا بیتوجهی پیش بیایند. از طرف دیگر، خطاهای سیستمی ناشی از اشکالاتی در سیستم ارائهدهنده خدمات درمانی است. برای مثال، کمبود استفاده از فناوریهای اطلاعات برای ضبط و بازخوانی سابقه بیمار، یکپارچه نبودن دستگاههای اندازهگیری مورد استفاده در طی درمان، و یا بهینه نبودن گزارشهای ارائه شده به ارائهکنندگان خدمات درمانی از این دست خطاها هستند [3].
بسیاری معتقدند نظارت و مجازات سنگینتر برای پزشکان خاطی میتواند مشکل خطاهای پزشکی را حل کند. اما مسئله اینجاست که این اهرمها به تنهایی کارایی کافی برای این منظور را ندارند. تحقیقات در زمینه افزایش ایمنی نشان میدهد ترس و نگرانی از مجازات میتواند نتایج جانبی نامطلوبی به همراه داشته باشد [2]. یکی از نگرانیهای پژوهشگران در مورد افزایش حد مجازات برای پزشکان، رواج «طب تدافعی» (defensive medicine) است. در صورتی که پزشکان از امکان محکوم شدن به خاطر تصمیمات حرفهایشان در هراس زیادی باشند، ممکن است از گرفتن تصمیماتی که به نفع بیمار است خودداری کرده و اقداماتی را انجام دهند که باعث حداقل شدن شانس مقصر یافته شدن خودشان میشود. برخی پژوهشها نشان میدهد افزایش مجازاتها برای خطای پزشکی لزوما با بهبود درمان همراه نبوده است [4]. با این حال شفافسازی و نظارت در مورد ارائهدهندگان خدمات درمانی میتواند تا حدی سودمند باشد. بدین منظور باید شاهد تغییر قوانین، وضع مقررات جدید، اعمال مقرارات و نظارت بر نهادهای مربوطه بود. چنین پروسهای ضروری اما طولانی و چند بعدی است و طی شدن آن، همت قوای سه گانه را میطلبد.
از طرف دیگر تمرکز بر رفع دلایل سیستمی رخ دادن خطاهای پزشکی نیز ضروری است. نباید فراموش کرد که پزشکان و پرستاران تنها بخشی از مجموعهی ارائه دهندهی درمان هستند. تلاش برای از بین بردن خطاهای سیستمی هر چند در ابتدا دشوارتر به نظر میآید اما اثرگذاری طولانی مدت و با ثباتتری دارد. تغییرات لازم برای رفع خطاهای سیستمی معمولا با دستور و وضع مقررات امکانپذیر نیست بلکه نیازمند تحقیق برای بهبود دادن تدریجی سیستمها و تکنولوژیهای موجود است.
در این میان، مردم چه نقشی میتوانند بازی کنند؟ تشکیل نهادهای غیر دولتی برای به ثبت رساندن و نشر بهتر اطلاعات در زمینهی خطاهای پزشکی، کمک کردن به نهادهای ارائهدهندهی درمان برای کاهش این خطاها و همچنین ارائهی مشاوره به کسانی که از این خطاها آسیب دیدهاند، قدمی بسیار مفید است. همچنین طراحی، پیادهسازی و تشویق به استفاده از شبکههای اجتماعی مبتنی بر ثبت نظرات مردم در مورد کیفیت سرویسهای درمانی دریافتی از پزشکان و مراکز درمانی مختلف میتواند به شکل گرفتن نوعی نهاد نظارتی عمومی غیر دولتی بر ساختار درمانی کشور کمک کند.
1. Makary, M. A., & Daniel, M. (2016). Medical error—the third leading cause of death in the US. BMJ, 353, i2139.
2. Berwick, D. M., & Leape, L. L. (1999). Reducing errors in medicine. Bmj, 319(7203), 136-137.
3. Edwards, M., & Moczygemba, J. (2004). Reducing medical errors through better documentation. The health care manager, 23(4), 329-333.
4. Kessler, D. P., & McClellan, M. B. (2002). How liability law affects medical productivity. Journal of health economics, 21(6), 931-955.
