محسن جلیلوند تحلیلگر و استاد روابط بینالملل
شطرنجبازی با گوریل!
ساعت 24-موفقیت نیروی هوافضای سپاه سبب شد که موازنه جدی در تنش تهران - واشنگتن البته بهنفع ایران شکل بگیرد. دونالد ترامپ برای کمرنگ کردن این اقدام و همچنین مطرح کردن برخی اتهامات مانند نقض قطعنامه 2231 در سایه پرتاب ماهوارهبر قاصد با ایجاد انحراف بیشتر در افکار عمومی و پررنگ کردن تنش لفظی با تهران، با توئیت اخیر خود در رابطه با هدف قرار دادن شناورهای دریایی ایران، سعی کرد قدرت نظامی آمریکا را در پاسخ بههرگونه تهدیدی پررنگتر کند تا موازنه قوای شکل گرفته تغییر کند.
برخی از گروهها و جریانهای تندرو و جنگطلب در آمریکا بهدنبال تحریک دونالد ترامپ در خاورمیانه بهمنظور تقابل با ایران هستند و شاید برخی از شرکتهای اسلحهسازی نیز بیمیل بهایجاد یک درگیری نظامی و مقطعی در خلیجفارس نباشند. اما از طرف دیگر معتقدم اگرچه اکنون بستر شکلگیری یک جنگ نظامی بین ایران و آمریکا در سایه تشکیل تنشهای لفظی میان دو طرف در خلیجفارس افزایش پیدا کرده، اما با بررسی تحرکات نظامی نیروهای دو طرف در خلیجفارس میتوان اینگونه نتیجه گرفت که هر تحرک و اقدامی کاملا هوشمندانه اتخاذ میشود. یعنی شناورها، کشتیهای جنگی و ناوها زمانی که از کنار هم رد میشوند و یا بههم نزدیک میشوند بههمدیگر کدها و پیامهایی را ارسال میکنند. اینگونه نیست که شناورها، کشتیها و یا ناوها بدون اطلاع از همدیگر دست بهاقدامی بزنند. البته باز هم تاکید میکنم امکان وقوع هر خطای محاسباتی برای وقوع جنگ نیز وجود دارد. این نکته را هم باید گفت که حتی اگر این تنشهای لفظی نهایتا به یک درگیری ختم میشود، قطعا این درگیریها مدیریت شده خواهد بود. بههر میزان که تنش بالاتر رود بههمان اندازه مدیریت تنش نیز پررنگتر خواهد شد. مگر آن که تداوم این تنشها بهیک بحران در روابط ایران و آمریکا بینجامد. هم تهران و هم واشنگتن سعی میکنند وارد بحران و نقطه بدون بازگشت نشوند. این تحلیل ناظربر این واقعیت است که هر زمان که ایالاتمتحده آمریکا با یک بحران گسترده اقتصادی و رکود مواجه بوده برای برای گذر از این شرایط، خروج از بحران رکود اقتصادی، همچنین ترمیم شکاف بین ساختار سیاسی با افکار عمومی و از همه مهمتر ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی، گزینه پروژه جنگ نظامی با دیگر کشورها را کلید زده است. بحران اقتصادی سال 2007 و 2008 میلادی نیز سبب برخی تحرکات در منطقه خاورمیانه شد. سپاه ثابت کرده است که توان مدیریت تنش با آمریکا را دارد. کمااینکه بعد از ترور سردار سلیمانی، سپاه در یک اقدام هوشمندانه ضمن گرفتن انتقام با موشک باران پایگاه عینالاسد، توانست شرایط را بهگونهای پیش ببرد که مانع از تداوم تنشها نشود. پس اقدامات و واکنشهای ایران هم پابهپای تنشهای لفظی و یا اقدامات میدانی آمریکاست. یعنی بههر میزان که آمریکاییها دست بهتنش لفظی بزنند، مقامات ایران نیز پاسخ آن را با همان شدت خواهند داد و اگر هم آمریکا دست ماشه بیرد، متوازن با آن، ایران نیز پاسخگو خواهد بود. اما معتقدم که تقابل ایران با آمریکا مانند شطرنجبازی کردن با یک گوریل است. بنابراین امکان دارد این گوریل در حد وسع فکر خود بازیبر مبنا و منطق بازی شطرنج را پیش ببرد، اما این امکان هم وجود دارد که کل بازی را بهم بزند.
