نوبت برجام اقتصادی رسید
از گذر همين اشتياق به سرنوشت مذاكرات، فهم كليدواژه «مداليته» علي لاريجاني يا «راستيآزمايي» دوران جليلي برايشان سخت نبود و ميدانستند «برجام» اختصار «برنامه جامع اقدام مشترك» بين ايران و 1+5است كه قرار است براساس آن طرفين مذاكره تعهداتي را طي 15سال انجام دهند. مردم خط مذاكره را گم نميكردند چون دندههاي تحريمها در چرخ اقتصادشان گير كرده بود. در چنين اوضاعي اگر كسي پيدا شود و بگويد چرخ سانتريفيوژها بايد بچرخد و چرخ كارخانهها هم بايد همزمان بچرخد، طبيعي است با استقبال همراه شود. اين شعار اما در دل خود آفتي ميتوانست داشته باشد كه بايد برايش تدبير ميشد و آن اتكاي بيش از حد به اقتصاد مذاكراتي و غفلت از اقتصاد درونزا و مديريت داخلي بود.
رويكردي كه به تحريمها نقش صفر و صدي داده و گاه آن را كاغذ پاره و گاه عامل همه مشكلات داخلي كشور دانسته بود، نبايد دوباره تكرار ميشد. در همان سالها وقتي رئيس دولت وقت تمامي مشكلات داخلي كشور را ناشي از تحريمها دانسته بود مسئولان بلندپايه وعقلاي كشور يادآوري كرده بودند كه تورم سرسام آور، افسارگسيختگي سكه، چموشي ارز و نابساماني اقتصاد نهتنها ريشه در تحريمها ندارند بلكه مديريت نامطلوب داخلي عامل اصلي اين دشواريهاي اقتصادي بوده است. چنين بود كه وقتي تيرماه 94 «برجام» امضا شد، برخي مسئولان كشور، مارگزيده از گذشته، هشدار دادند حالا وقت تدوين برجامي است براي اقتصاد كشور. و از گذر همين تذكرها بود كه يكي از همان كليدواژهها و اصطلاحات مذاكراتي در كنار «پسابرجام»، «پساتحريم» و... باب شد و به ادبيات سياسي مردم راه يافت. اين واژه همان «برجام اقتصادي» يا «برجام2» بود. برجام اقتصادي يعني همچنان كه تحريمها عامل اصلي همه مشكلات اقتصادي كشور در 8سال گذشته نبود، لغو تحريمها حلال همه مشكلات اقتصادي درون كشور نيست.
جاي خالي برجام اقتصادي
اولين بار محمدباقر قاليباف شهردار تهران آبانماه 94و در حاشيه مراسم عزاداري عاشوراي حسيني در جمع خبرنگاران اصطلاح برجام اقتصادي را بهكار برد و گفت اكنون كه توافق هستهاي به مرحله سرنوشتساز خود رسيده و بالاخره برجام با همه فراز و نشيبها با الزاماتي از سوي رهبري تأييد شده، وقت آن است كه مسئولان اجرايي براي مردم، «برنامه جامع اقدام حوزه اقتصاد كشور» را ارائه كنند. به گفته او برجام اقتصادي برنامهاي بود كه مانند برجام هستهاي وضعيت مشخصي از رشد اقتصاد كشور در مقاطع زماني معين ارائه كند تا از سوي كارشناسان و مردم قابليت ارزيابي و اندازهگيري داشته باشد. وي گفت: معتقدم برجام اقتصادي و برنامه رهايي از اقتصاد نفتي و دولتي به برجام هستهاي وابسته نبوده است اما اگر با شعار چرخ سانتريفيوژ و چرخ زندگي هم به وضعيت كنوني نگاه كنيم قاعدتا مانع مدنظر دولت برطرف شده و گردش چرخ زندگي مردم بايد سرعت بگيرد.
قاليباف گفت: لازم است براي تحقق اين مطالبه بحق مردم يك برنامه دقيق و قابل اندارهگيري ارائه شود. در اين مسير همه بايد تلاش كنيم و با همدلي به دولت كمك كنيم تا اين اتفاق به نتيجه برسد. اين درخواست همدلي در مراسم رونمايي از دستاوردهاي فناوري فضايي كشور به زبان رئيسجمهور آمد و ضمن استفاده از لفظ برجام2 گفت اكنون زمان اجراي برجام 2 (برنامه جامع اقدام مشترك ملي) است و همه بايد با همدلي و وحدت، براي اجراي برجام 2به صحنه بيايند. روحاني 24بهمنماه در مجمع سالانه بانك مركزي بار ديگر از برجام 2صحبت كرد و با تأكيد بر استفاده از نظر اقتصاددانان گفت اكنون كه از دوران تحريم عبور كرده و وارد دوران پسابرجام شدهايم بايد برجام 2يعني برنامه جامع اقدام مشترك ملي را تدوين كنيم.
نظام اداري ما دچار مشكل است
محمدباقر قاليباف يكبار ديگر و بعد از آنكه برجام وارد مرحله اجرا شده بود، در جمع فعالان سياسي- اجتماعي در تشريح ويژگيهاي برجام اقتصادي، بر ضرورت تحول در ساختار اداري و اجرايي و شيوه مديريت در كشور تأكيد كرد و گفت: با برجام هستهاي فرجي در مسائل اقتصادي ما حاصل نميشود چراكه نظام اداري و اجرايي و نظام مديريتي ما در كشور دچار ضعفهاي جدي است كه بسياري از ظرفيتهاي داخلي بهدرستي در مسير خودش قرار نميگيرد.
او 22بهمنماه 94 هم بار ديگر گفت: بايد بدانيم كه مسئله بيكاري، بيعدالتي، فقر در جامعه، نابرابريها و ساير عواملي كه باعث ايجاد مشكلات ميشوند يك بستر را براي تحقق بخشيدن به خواستههاي دشمن فراهم ميكنند. شهردار تهران گفته بود: آنگونه كه براي مسائل هستهاي برجام صورت گرفت، اينك بايد برجام اقتصادي براساس ظرفيتهاي داخلي كشور تهيه و تدوين شود تا مشكلات به بستري براي خواستههاي دشمنان تبديل نشود.
حسن روحاني هم 13بهمنماه در گفتوگوي تلويزيوني در پاسخ به سؤال مجري كه پرسيد بعد از اجراي برجام مردم اميدوار شدند موضوع بيكاري و اشتغال حل شود و چرخهاي صنعت بچرخد و آيا ميتوانيد زماني را به مردم اعلام كنيد كه نخستين آثار اجراي برجام را در زندگي خود ببينند، گفت: همانطور كه رهبر معظم انقلاب اسلامي فرمودند40درصد مشكلات كشور ناشي از تحريمها بوده و 60درصد مابقي مشكلات مربوط به تحريم نيست بلكه مربوط به مسائل داخلي خودمان است و بايد براي رفع آنها همه تلاش كنند.
او با اشاره به اينكه ما براي واردات و صادرات نيازمند تعامل با جهان هستيم، تصريح كرد: البته اين بدان معنا نيست كه مشكلات كشور با تعاملات با جهان رفع ميشود. اساس كار، فعاليت و تلاش نيروهاي داخلي است. مردم و كار آفرينان بايد فعال شوند و دولت بايد موانع را برطرف كند.
با اين حال و با وجود پايان سال 94، برنامه جامعي درباره اقتصاد منتشر نشد. شايد در سال جديد كه آخرين سال خدمتگزاري دولت يازدهم هم هست، فرصتي براي تدوين برنامه جامع اقتصادي يا همان برجام 2براي دولت فراهم شود.
