جدایی نفت از زندگی ایرانیان
محمدصادق جنانصفت
درآمد هنگفت و كمزحمت حاصل از صادرات نفتخام از يك قرن پيش تا امروز، زندگي ايرانيان را شكل و ماهيت تازهيي بخشيده است. اخلاق عمومي جامعه، رفتار سياستمداران و رهبران احزاب، مسوولان ارشد دولتها و مديران صدها سازمان، دستگاه و موسسه دولتي و حتي شهروندان عادي ايران در دهههاي اخير از اين متغير اساسي تاثير پذيرفته است. جدايي دولت از مردم، آسان پنداشتن كار و سبك درآمد ازسوي شهروندان، رفتار مصرفي مسرفانه و طلبكارانه مردم و... پيامدهاي استفاده بيحساب و كتاب از درآمد نفت بوده و هست. اقتصاد ايران در سياست خارجي نيز تحتتاثير درآمد يادشده بوده و هست. در همه دهههاي اخير ايران و برخي ديگر از كشورهاي صادركننده نفت بهويژه كشورهاي حاشيه خليجفارس در شرايط ويژه از سلاح نفت استفاده كرده يا استفاده از آن را بهمثابه يك تهديد دردستور كار قرار داشتهاند. افزايش چشمگير قيمت هر بشكه نفت در بازارهاي جهاني از اوايل دهه۱۳۸۰ تا همين چند ماه پيش اما راه را براي كالاي جانشيني نفت فعلي هموار كرد. بازيگران تازه و سرمايهگذاران ريسكپذير امريكايي تلاش براي استخراج نفت شيل را در همين دوره پايهگذاري و آن را در برابر نفت اوپك قرار دادند.
اين مساله موجب شد كه عربستانسعودي بهمثابه بزرگترين صادركننده نفت نبرد عليه شيل را دردستور كار قرار دهد. اگرچه نتايج نهايي اين نبرد معلوم نيست، اما تا همين امروز، ايران، روسيه و ونزوئلا بيشترين آسيب را از سقوط قيمت نفت ديدهاند.
وضع ايران از اين نظر كه در شرايط تحريم نفتي و ارزي قرار دارد، شايد استثنايي و دوگانه باشد. اكنون جامعه ايراني بهويژه مديران ارشد دولت و نهادهاي حكومتي بهوضوح ميبينند كه شير نفت ديگر چكهچكه ميآيد و نميتوان چندان به آينده پايدار آن اميد بست. اين يك رويداد بزرگ است كه شرايط جهاني موجب شده تا جدايي نفت از زندگي و كسبوكار ايرانيان بدون اراده و خواست جامعه سياسي شروع شود. تا رسيدن به نقطه عطف كه در آن درآمد نفت ديگر به اندازهيي نخواهد بود كه بتوان با آن بودجه كل، بودجه عمومي و بودجه شركتهاي دولتي را چاق و چله كرد، چند قدم ديگر باقي نمانده است. اين خوشبختي از راه رسيده، شايد روزگار كوتاه سختي براي ايرانيان باشد، اما در بلندمدت حتما سعادتآفرين خواهد بود.
اين مساله موجب شد كه عربستانسعودي بهمثابه بزرگترين صادركننده نفت نبرد عليه شيل را دردستور كار قرار دهد. اگرچه نتايج نهايي اين نبرد معلوم نيست، اما تا همين امروز، ايران، روسيه و ونزوئلا بيشترين آسيب را از سقوط قيمت نفت ديدهاند.
وضع ايران از اين نظر كه در شرايط تحريم نفتي و ارزي قرار دارد، شايد استثنايي و دوگانه باشد. اكنون جامعه ايراني بهويژه مديران ارشد دولت و نهادهاي حكومتي بهوضوح ميبينند كه شير نفت ديگر چكهچكه ميآيد و نميتوان چندان به آينده پايدار آن اميد بست. اين يك رويداد بزرگ است كه شرايط جهاني موجب شده تا جدايي نفت از زندگي و كسبوكار ايرانيان بدون اراده و خواست جامعه سياسي شروع شود. تا رسيدن به نقطه عطف كه در آن درآمد نفت ديگر به اندازهيي نخواهد بود كه بتوان با آن بودجه كل، بودجه عمومي و بودجه شركتهاي دولتي را چاق و چله كرد، چند قدم ديگر باقي نمانده است. اين خوشبختي از راه رسيده، شايد روزگار كوتاه سختي براي ايرانيان باشد، اما در بلندمدت حتما سعادتآفرين خواهد بود.
