گاز داریم اما روی کاغذ
گروه علمی پژوهشی اقتصاد پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام، یازدهمین جلسه راهبرد ایرانی با عنوان "بررسی راهبرد و عملکرد ایران در حوزه تجارت گاز" را در محل پژوهشکده برگزار کرد. در این نشست که با حضور سه تن از اساتید مدعو آقایان حمیدرضا حقبین جهرمی، نصرت الله سیفی، جواد سلیمانپور و با حضور شماری از کارشناسان برگزار شد، کارشناسان به تبادل نظر در خصوص راهبرد ایران در حوزه تجارت گاز و چالشهای آن و نیز عملکرد چند ساله کشور در این حوزه پرداختند.
گاز برروی کاغذ
دراین نشست حقبین جهرمی، مدیر امور بینالملل شرکت ملی گازگفت : برروی کاغذ ایران با توجه به داشتن ذخایر عظیم گازی و موقعیت جغرافیایی مناسب، دارای ظرفیت مناسب برای تجارت گاز معرفی میشود؛ اما باید واقعیات را نیز در نظر گرفت. در حال حاضر تراز گاز کشور گویای آن است که نه تنها گاز مازاد برای صادرات وجود نداشته، بلکه در مقاطعی نیز در تأمین گاز مورد نیاز داخل مشکل بوجود میآید. همچنین باید توجه کرد میادینی که هم اکنون تولید گاز از آنها صورت میگیرد، دچار افت فشار شده و در مواردی تولید از میادین کوچک به میزان یک سوم مقدار اولیه کاهش یافته است.
علاوه بر صادرات در مورد سایر ابعاد تجارت گاز نیز فشارهای خارجی و تحریم نه تنها سبب ایجاد مشکلاتی در صنعت نفت و گاز و تجارت در این زمینه شده است، بلکه کل تجارت کشور را محدود کرده است. لذا شرایط حاکم جهانی سبب عدم تحقق اهداف مورد نظر در تجارت گاز شده است و عملکرد وزارت نفت و شرکتهای تابعه آن در این راستا مناسب بوده است. به عنوان مثال توقف واردات گاز از ترکمنستان بواسطه بدهیهای مالی ناشی از عدم امکان انتقال پول به این کشور به دلیل تحریم بود.
در حوزه تجارت گاز، برنامههای وزارت نفت و شرکتهای تابعه آن طبق راهبردهای مشخص و ترسیم شده در اسناد بالادستی کشور صورت میگیرد که در هر مقطع زمانی بروزرسانی میگردد. برخی از تصمیم ها در این حوزه بدون بررسی کارشناسانه صورت گرفته است؛ به عنوان مثال یک مشکل که وارد است گازرسانی حداکثری داخلی است که مشکلاتی برای تجارت گاز ایجاد کرده است. در حالی که امکان تأمین انرژی در مناطقی به صورتهای دیگر امکان پذیر است. عدم بهره وری گاز نیز بر این مسئله دامن زده و سبب افزایش مصرف داخل و کمبود گاز برای صادرات شده است.
گاز بدون بهره وری
سیفی، مدیرعامل اسبق شرکت ملی صادرات گاز و شرکت بهینه سازی مصرف سوخت نیز دراین نشست گفت :
از لحاظ دارایی گاز ایران همواره اول و یا دوم دنیا بوده است که 50 درصد از اعداد بیان شده به عنوان دارایی گاز ایران، گازهای همراه است. همچنین منطقهای که ایران در آن قرار دارد چه از لحاظ دارندگان گاز و چه از لحاظ متقاضیان گاز ظرفیت بالایی دارد. مزیت دیگر ایران دارایی یکی از پیشرفته ترین شبکه های انتقال گاز با طول 38 هزار کیلومتر است که میتواند به عنوان ابزاری بی نظیر برای سواپ و ترانزیت گاز استفاده شود.
لذا تجارت گاز یکی از ظرفیتهای کشور است که از آن به طور مناسب استفاده نشده است. در راستای استفاده از این حوزه، در سال 87 چندین تفاهمنامه انجام پروژه در حوزههای فروش، خرید، سواپ، ذخیرهسازی و مشارکت در تولید و تجارت منطقهای و جهانی گاز منعقد شده بود. در آن سالها به میزان 1060 میلیون مترمکعب در روز قرارداد و یا MOU وجود داشت. این مذاکرات و قراردادها در راستای اهداف تعیین شده توسط مطالعات شرکت وود مکنزی بود که در سال 1383 به سفارش شرکت ملی صادرات گاز و شرکت ملی صنایع پتروشیمایی انجام گرفته بود. در این راستا هدف فروش و صادرات گاز به میزان 500 میلیون متر مکعب در روز دنبال میشد که در یک چشم انداز 25 ساله 1140 میلیارد دلار درآمد نصیب کشور میکرد. در حال حاضر میزان صادرات گاز به طور متوسط روزانه حدود 50 میلیون متر مکعب است که در دوره 25 ساله درآمد 88 میلیارد دلاری خواهد داشت.
این عقب افتادگی کشور در حوزه تجارت گاز علاوه بر فشارهای خارجی به دلیل عدم توجه جدی به این حوزه در کشور است. برای حضور جدی در بازار گاز دنیا راهبرد مورد نظر باید سه محور داشته باشد تا کارا باشد: احیا مذاکرات در حوزه تجارت گاز، تمرکز اختیارات در این رابطه زیر نظر رئیس جمهور و استفاده از فناوریهای نو در این حوزه.
