بررسی حادثه انفجار در مجتمع مسکونی خیابان پانزدهم غربی کیانپارس اهواز
ایمنی در خانه
ساعت 24-پیش از ظهر جمعه دوازدهم دی سال جاری شنیده شدن صدای آژیر چندین دستگاه ماشین آتشنشانی و آمبولانس در منطقه کیانپارس اهواز خبر از وقوع حادثهای داد. افزایش تعداد این ماشینها که از چند ایستگاه راهی محل حادثه میشدند، نشان از بزرگی حادثه بود. طبق معمول نخستین خبرها و تصاویر که توسط همسایگان تهیه و در شبکههای مجازی منتشر شد، حکایت از انفجار گاز در یک مجتمع مسکونی 6 طبقه 12 واحدی واقع در فاز دوم خیابان پانزدهم غربی کیانپارس داشت.
به تدریج با انتشار خبرها و تصاویر بیشتر و دقیقتر، ابعاد حادثه مشخصتر میشد. طبق آخرین اخبار تاکنون 3 کشته و 12 مجروح و مصدوم، ویرانی مجتمع، انهدام چندین دستگاه خودروی شخصی، خرابی ساختمانهای اطراف و... نتیجه این حادثه بوده. در بازدیدی که چند روز پیش از محل حادثه داشتم، ساختمان چنان منهدم و متروکه بود که گویی هرگز اینجا زندگی جریان نداشته و صدای شادی کودکان در آن شنیده نمیشده. صدای شادی «جشن تولد» شب قبل از حادثه.
به طور معمول ما خانه را جای امنی برای زندگی و داشتن آرامش میدانیم. معمولا عادت کردهایم که حوادث را بیرون از خانه و در جادهها یا محلهای کار مشاهده کنیم در حالی که خانه هم مخاطرات و خطرات خاص خود را دارد، از مخاطراتی که در تاسیسات آب، برق، گاز، سیستمهای سرمایشی و گرمایشی، مواد قابل احتراق و... وجود دارد گرفته تا خطراتی که کودکان را تهدید میکند تا خطر سرقت اموال و نحوه قفل کردن و محافظت از دربهای ورود و خروج و پنجرهها. اما در حوادثی مشابه انفجار در واحدهای مسکونی پرسش اساسی اینجاست که: چه راههایی وجود دارد که ما قربانی بیاحتیاطی دیگر همسایهها نشویم؟ زمانی که سوار خودرو هستیم با رعایت دستورالعملها و قوانین راهنمایی و رانندگی یا استفاده از خودروهای ایمن تا اندازه زیادی از خودمان محافظت میکنیم اما در خانه چطور و چگونه از خود محافظت کنیم؟ آپارتماننشینی شیوه سکونتی است که ریشه در فرهنگ ما ندارد. اکنون که به اجبار و به شکل گستردهای از این شیوه سکونت استفاده میکنیم از 6 جهت (بالای سر، پایین پا، شمال و جنوب و شرق و غرب) با دیگران دیوار به دیوار و همسایه هستیم و در معرض خطراتی قرار داریم که دیگران برای ما ایجاد میکنند، چه باید کرد؟ چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی. در یک نظرسنجی که مرکز افکارسنجی دانشجویان ایسپا (ISPA) و به درخواست «دفتر مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران» آبان امسال انجام داده 4 پرسش از شهروندان تهرانی پرسیده شده، پرسشها و پاسخها به شرح زیر است:
1- در ساختمانی که زندگی میکنید، عدم رعایت کدام عامل باعث آزار و اذیت شما شده است؟
34 درصد ناآگاهی از قوانین آپارتماننشینی را عامل آزار خود دانستهاند.
2- در ساختمان شما هر چند وقت یک بار برای رسیدگی به مشکلات ساختمان جلسهای برگزار میشود؟
35 درصد گفتهاند اصلا جلسهای برگزار نمیشود.
3- آیا تا به حال اصول صحیح فرهنگ آپارتماننشینی را آموزش دیدهاید؟
حدود 88 درصد پاسخ دادهاند که آموزشی ندیدهاند.
4- ارتباط شما با همسایگان و ساکنین چگونه است؟
نزدیک به 70 درصد گفتهاند فقط وقتی همدیگر را میبینیم، سلام میکنیم!
چنانچه این پرسش نیز مطرح میشد که «تا چه اندازه از رعایت اصول ایمنی توسط همسایگان خود اطلاع دارید؟» آن وقت اندازه بیخبری و غفلت از خطراتی که ما را تهدید میکنند، نمایانتر میشد. تازه این مربوط به ساکنان یک مجتمع است و از مجتمعهای همسایه که دیگر هیچ توقعی نباید داشت. مقایسه کنید با خانههای ویلایی قدیمی که از این سر تا آن سر خیابان همدیگر را میشناختند.
اندیشمندان حوزههای اجتماعی و قانونگذاران سعی کردهاند با تدوین قوانین و مقررات تا اندازه زیادی زندگی در آپارتمان را ایمن کنند از جمله 23 مبحث در قالب مقررات ملی ساختمان که مجموعهای از ضوابط فنی، اجرایی و حقوقی است و لازم است در طول طراحی، نظارت و اجرای عملیات ساختمانی اعم از تخریب، نوسازی، توسعه بنا، تعمیرات اساسی و تغییر کاربری رعایت شود که توسط وزارت مسکن و شهرسازی تدوین شده و سازمان نظام مهندسی که در جهت اجرای «قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمانها در سال 1374» تشکیل شده با مسوولیت واحد نظارت دفاتر فنی شهرداریها بر کار ساخت ایمن ساختمانها نظارت میکند. از جمله وظایف اصلی سازمان نظام مهندسی «مراقبت از ایمنی محیطهای مسکونی» است. از سوی دیگر ماده 14 «قانون تملک آپارتمانها» مدیر یا مدیران ساختمانها را موظف میکند تمام بنا را به عنوان یک واحد مستقل در مقابل آتشسوزی بیمه کنند و در صورت عدم اقدام، مدیر مقصر شناخته میشود. البته آیا این ماده قانونی شامل سایر حوادث در ساختمان نیز بشود، جای سوال دارد. حال با توجه به این مقدمه برگردیم به موضوع انفجار در مجتمع مسکونی خیابان پانزدهم غربی کیانپارس اهواز. از دوازدهم دی ماه تا به امروز منتظر جمعبندی و گزارش فنی حادثه از طرف سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی اهواز هستیم. براساس ماده 2 بند دوم قانون دسترسی آزاد به اطلاعات که به هر شخص ایرانی این حق را میدهد تا به اطلاعات عمومی دسترسی داشته باشد همچنین بند 3 ماده 5 و تبصره همان ماده، موسسات عمومی وظیفه دارند اطلاعات را در دسترس مردم قرار دهند و اطلاعاتی که متضمن حق برای مردم است را از طریق انتشار در رسانههای همگانی به آگاهی مردم برسانند تا همگان دریابند نادیده گرفتن قوانین و مقررات و رعایت نکردن دستورالعملهایی که حاصل خرد جمعی و تلاش اندیشمندان و قانونگذاران است چه پیامدهای تلخ و سنگینی به جا میگذارد. انتظار میرود سازمان مذکور در گزارش خود به موارد زیر اشاره داشته باشد:
1- بیان علت دقیق حادثه به منظور افزایش آگاهی مردم و پیشگیری از حوادث مشابه و پایان دادن به شایعات.
2- اعلام تعداد کشتهها و مجروحان و مصدومان، درجه و شدت آسیبدیدگی اعم از آسیبهای جسمی و روانی.
3- میزان و نوع خسارتهای وارد شده به ساکنان و همسایگان چقدر است؟
4- وضعیت تنها کودک بازمانده خانواده حادثه دیده چگونه است؟
5- تعداد زیادی از ساکنان و همسایههای مجتمع دچار تروما و استرس پس از ضربه (PTSD) شدهاند، چه خدماتی به آنان ارایه میشود؟
6- ساکنان مجتمع کجا اسکان داده شدهاند و در چه وضعیتی قرار دارند؟
7- چه فرد یا افرادی جبران خسارتهای جانی و مالی را به عهده دارند و چه مدت زمانی طول میکشد تا این خسارات پرداخت شود؟ (البته بعضی از خسارتها جبرانناپذیرند)
8- آیا نیروی انتظامی تحقیقاتی در این زمینه داشته و به نتیجهای رسیده است؟
9- چنانچه انفجار گاز علت حادثه بوده، آیا شرکت گاز تحقیقاتی انجام داده و نتیجه آن چه بوده؟
10- آیا ماده 14 قانون تملک آپارتمانها شامل این حادثه میشود؟
11- آیا در ساخت این مجتمع مقررات ملی ساختمان رعایت شده است؟ آیا شدت تخریب ربطی به رعایت نشدن مقررات ساختمان دارد؟ مقصر یا مقصران حادثه چه کسانی هستند؟
12- آیا برخی از ساکنان مستاجر بودهاند؟ و اگر باشند در چه وضعیتی قرار دارند؟ قانونگذار راهکاری برای اینگونه موارد اندیشیده است؟
یکی از شایعاتی که در خصوص انفجار مجتمع مسکونی مطرح شده این است که شب قبل در آپارتمانی که حادثه دیده، جشن تولد بوده و بادکنکهای جشن با گاز هلیوم پر شدهاند، هنوز نمیدانیم آیا کپسول گاز هلیوم به خانه آورده شده و نشت گاز از این کپسول باعث انفجار بوده یا خیر؟ ابهامی که بعد از انتشار گزارش حادثه روشن خواهد شد. اما سوال اساسی این یادداشت این است که چه راهکار یا سازوکاری وجود دارد تا از فعالیتهای مخاطرهآمیزی که همسایگان ما انجام میدهند، آگاه شویم؟ بدون اینکه قصد سرک کشیدن در زندگی خصوصی دیگران را داشته باشیم. جامعهشناسان شهری راهحلی دارند؟
به طور معمول ما خانه را جای امنی برای زندگی و داشتن آرامش میدانیم. معمولا عادت کردهایم که حوادث را بیرون از خانه و در جادهها یا محلهای کار مشاهده کنیم در حالی که خانه هم مخاطرات و خطرات خاص خود را دارد، از مخاطراتی که در تاسیسات آب، برق، گاز، سیستمهای سرمایشی و گرمایشی، مواد قابل احتراق و... وجود دارد گرفته تا خطراتی که کودکان را تهدید میکند تا خطر سرقت اموال و نحوه قفل کردن و محافظت از دربهای ورود و خروج و پنجرهها. اما در حوادثی مشابه انفجار در واحدهای مسکونی پرسش اساسی اینجاست که: چه راههایی وجود دارد که ما قربانی بیاحتیاطی دیگر همسایهها نشویم؟ زمانی که سوار خودرو هستیم با رعایت دستورالعملها و قوانین راهنمایی و رانندگی یا استفاده از خودروهای ایمن تا اندازه زیادی از خودمان محافظت میکنیم اما در خانه چطور و چگونه از خود محافظت کنیم؟ آپارتماننشینی شیوه سکونتی است که ریشه در فرهنگ ما ندارد. اکنون که به اجبار و به شکل گستردهای از این شیوه سکونت استفاده میکنیم از 6 جهت (بالای سر، پایین پا، شمال و جنوب و شرق و غرب) با دیگران دیوار به دیوار و همسایه هستیم و در معرض خطراتی قرار داریم که دیگران برای ما ایجاد میکنند، چه باید کرد؟ چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی. در یک نظرسنجی که مرکز افکارسنجی دانشجویان ایسپا (ISPA) و به درخواست «دفتر مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران» آبان امسال انجام داده 4 پرسش از شهروندان تهرانی پرسیده شده، پرسشها و پاسخها به شرح زیر است:
1- در ساختمانی که زندگی میکنید، عدم رعایت کدام عامل باعث آزار و اذیت شما شده است؟
34 درصد ناآگاهی از قوانین آپارتماننشینی را عامل آزار خود دانستهاند.
2- در ساختمان شما هر چند وقت یک بار برای رسیدگی به مشکلات ساختمان جلسهای برگزار میشود؟
35 درصد گفتهاند اصلا جلسهای برگزار نمیشود.
3- آیا تا به حال اصول صحیح فرهنگ آپارتماننشینی را آموزش دیدهاید؟
حدود 88 درصد پاسخ دادهاند که آموزشی ندیدهاند.
4- ارتباط شما با همسایگان و ساکنین چگونه است؟
نزدیک به 70 درصد گفتهاند فقط وقتی همدیگر را میبینیم، سلام میکنیم!
چنانچه این پرسش نیز مطرح میشد که «تا چه اندازه از رعایت اصول ایمنی توسط همسایگان خود اطلاع دارید؟» آن وقت اندازه بیخبری و غفلت از خطراتی که ما را تهدید میکنند، نمایانتر میشد. تازه این مربوط به ساکنان یک مجتمع است و از مجتمعهای همسایه که دیگر هیچ توقعی نباید داشت. مقایسه کنید با خانههای ویلایی قدیمی که از این سر تا آن سر خیابان همدیگر را میشناختند.
اندیشمندان حوزههای اجتماعی و قانونگذاران سعی کردهاند با تدوین قوانین و مقررات تا اندازه زیادی زندگی در آپارتمان را ایمن کنند از جمله 23 مبحث در قالب مقررات ملی ساختمان که مجموعهای از ضوابط فنی، اجرایی و حقوقی است و لازم است در طول طراحی، نظارت و اجرای عملیات ساختمانی اعم از تخریب، نوسازی، توسعه بنا، تعمیرات اساسی و تغییر کاربری رعایت شود که توسط وزارت مسکن و شهرسازی تدوین شده و سازمان نظام مهندسی که در جهت اجرای «قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمانها در سال 1374» تشکیل شده با مسوولیت واحد نظارت دفاتر فنی شهرداریها بر کار ساخت ایمن ساختمانها نظارت میکند. از جمله وظایف اصلی سازمان نظام مهندسی «مراقبت از ایمنی محیطهای مسکونی» است. از سوی دیگر ماده 14 «قانون تملک آپارتمانها» مدیر یا مدیران ساختمانها را موظف میکند تمام بنا را به عنوان یک واحد مستقل در مقابل آتشسوزی بیمه کنند و در صورت عدم اقدام، مدیر مقصر شناخته میشود. البته آیا این ماده قانونی شامل سایر حوادث در ساختمان نیز بشود، جای سوال دارد. حال با توجه به این مقدمه برگردیم به موضوع انفجار در مجتمع مسکونی خیابان پانزدهم غربی کیانپارس اهواز. از دوازدهم دی ماه تا به امروز منتظر جمعبندی و گزارش فنی حادثه از طرف سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی اهواز هستیم. براساس ماده 2 بند دوم قانون دسترسی آزاد به اطلاعات که به هر شخص ایرانی این حق را میدهد تا به اطلاعات عمومی دسترسی داشته باشد همچنین بند 3 ماده 5 و تبصره همان ماده، موسسات عمومی وظیفه دارند اطلاعات را در دسترس مردم قرار دهند و اطلاعاتی که متضمن حق برای مردم است را از طریق انتشار در رسانههای همگانی به آگاهی مردم برسانند تا همگان دریابند نادیده گرفتن قوانین و مقررات و رعایت نکردن دستورالعملهایی که حاصل خرد جمعی و تلاش اندیشمندان و قانونگذاران است چه پیامدهای تلخ و سنگینی به جا میگذارد. انتظار میرود سازمان مذکور در گزارش خود به موارد زیر اشاره داشته باشد:
1- بیان علت دقیق حادثه به منظور افزایش آگاهی مردم و پیشگیری از حوادث مشابه و پایان دادن به شایعات.
2- اعلام تعداد کشتهها و مجروحان و مصدومان، درجه و شدت آسیبدیدگی اعم از آسیبهای جسمی و روانی.
3- میزان و نوع خسارتهای وارد شده به ساکنان و همسایگان چقدر است؟
4- وضعیت تنها کودک بازمانده خانواده حادثه دیده چگونه است؟
5- تعداد زیادی از ساکنان و همسایههای مجتمع دچار تروما و استرس پس از ضربه (PTSD) شدهاند، چه خدماتی به آنان ارایه میشود؟
6- ساکنان مجتمع کجا اسکان داده شدهاند و در چه وضعیتی قرار دارند؟
7- چه فرد یا افرادی جبران خسارتهای جانی و مالی را به عهده دارند و چه مدت زمانی طول میکشد تا این خسارات پرداخت شود؟ (البته بعضی از خسارتها جبرانناپذیرند)
8- آیا نیروی انتظامی تحقیقاتی در این زمینه داشته و به نتیجهای رسیده است؟
9- چنانچه انفجار گاز علت حادثه بوده، آیا شرکت گاز تحقیقاتی انجام داده و نتیجه آن چه بوده؟
10- آیا ماده 14 قانون تملک آپارتمانها شامل این حادثه میشود؟
11- آیا در ساخت این مجتمع مقررات ملی ساختمان رعایت شده است؟ آیا شدت تخریب ربطی به رعایت نشدن مقررات ساختمان دارد؟ مقصر یا مقصران حادثه چه کسانی هستند؟
12- آیا برخی از ساکنان مستاجر بودهاند؟ و اگر باشند در چه وضعیتی قرار دارند؟ قانونگذار راهکاری برای اینگونه موارد اندیشیده است؟
یکی از شایعاتی که در خصوص انفجار مجتمع مسکونی مطرح شده این است که شب قبل در آپارتمانی که حادثه دیده، جشن تولد بوده و بادکنکهای جشن با گاز هلیوم پر شدهاند، هنوز نمیدانیم آیا کپسول گاز هلیوم به خانه آورده شده و نشت گاز از این کپسول باعث انفجار بوده یا خیر؟ ابهامی که بعد از انتشار گزارش حادثه روشن خواهد شد. اما سوال اساسی این یادداشت این است که چه راهکار یا سازوکاری وجود دارد تا از فعالیتهای مخاطرهآمیزی که همسایگان ما انجام میدهند، آگاه شویم؟ بدون اینکه قصد سرک کشیدن در زندگی خصوصی دیگران را داشته باشیم. جامعهشناسان شهری راهحلی دارند؟
