کاغذ کیلویی 32 هزار تومان

ساعت 24 - «کاغذ نیست!»؛ جمله‌ای که بیش از یک ماه است در میان روزنامه‌نگاران شنیده می‌شود. کاغذی که به ‌صورت عادی در بازار کیلویی دوهزارو سیصد تومان بود، همین امروز و در لحظه نشر این گزارش توسط مدیرمسئول روزنامه جهان صنعت کیلویی 32 هزار تومان خریداری شده است.

html>

به گفته محمدرضا سعدی، مدیرمسئول جهان صنعت به «شرق»، کاغذ نیست، اگر هم باشد در آذرماه کمتر از کیلویی 32 هزار تومان در بازار پیدا نشده است. روزنامه‌های بخش خصوصی مانند «شرق»، اعتماد، دنیای اقتصاد و... که در بزنگاه‌های مختلف به سوگیری و گرفتن پول‌های گزاف از نهادهای خاص متهم می‌شوند، در سال‌های اخیر و با تشدید بحران کاغذ از صفحات خود کاسته و عذر بخشی از تحریریه و گروه فنی خود را خواسته‌اند تا بتوانند به حیات نباتی‌ خود ادامه دهند. مسئله به امروز و دیروز هم ختم نمی‌شود. ماجرای کاغذ رنج دیرینه مطبوعات کاغذی است. در دو سال گذشته، این زخم سر باز کرد و مشخص شد سهمیه‌بگیران زیادی هستند که تنها اعلام وصول می‌شوند تا یارانه کاغذی بگیرند و آن را در بازار آزاد به مدیرمسئولی بفروشند که در تلاش است رسانه‌اش را با وجود تمام موانع حفظ کند. در حالی مدیران مسئول و اهالی مطبوعات با گرانی و نبودن کاغذ دست‌وپنجه نرم می‌کنند که در هفته‌های گذشته محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت مطبوعاتی وی فرشاد مهدی‌پور از حل مشکل کاغذ خبر داده بودند. پیش‌تر نیز روغنی، رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا اظهار کرده بود: کاغذ روزنامه داخل کشور تولید نمی‌شود؛ از سویی دیگر نیز حجم مصرف کاغذ روزنامه نسبت به سه تا چهار سال پیش به‌شدت کاهش یافته و از آن طرف نرخ ارز صعودی شده است؛ ازاین‌رو واردات کاغذ روزنامه چندان مقرون‌به‌صرفه نیست. به گفته رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا، درحال‌حاضر عرضه خاصی در حوزه واردات کاغذ روزنامه انجام نمی‌شود و آن مقدار عرضه‌ای هم که داریم بسیار گران است؛ درواقع کاغذ گران‌قیمتی به دست مطبوعات چاپی می‌رسد، ازاین‌رو مسئولان روزنامه‌ها و مطبوعات اعلام کرده‌اند که چاپ به‌صرفه نیست.

یارانه تنها مُسکن است
ایمان شمسایی، مدیرکل مطبوعات داخلی معاونت مطبوعاتی وزارت در گفت‌وگو با «شرق»، با بیان اینکه درصدد رفع مشکل کمبود کاغذ هستیم، گفت: «جلسات زیادی برگزار کردیم تا مسئله کاغذ ریشه‌ای حل شود. ما در تلاشیم که ببینیم چگونه می‌توانیم بحث ارتقای تولید داخلی کاغذ را پیش ببریم. مثلا با مسئولان کارخانه چوب و کاغذ مازندران به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده داخلی کاغذ روزنامه‌ای جلسه برگزار کردیم که در این جلسه معاون‌اول رئیس‌جمهور نیز حضور داشتند و قول مساعدت مبنی بر ارتقای تولید داخلی داده شد. اما این تولید به امسال و حل مشکل کاغذ روزنامه‌داران نمی‌رسد. برای همین با مساعدت معاون رئیس‌جمهور در آینده نزدیک مقدار درخورتوجهی کاغذ حمایتی در بازار توزیع خواهد شد». او در پاسخ به این سؤال که منظور از آینده نزدیک دقیقا چه زمانی است، گفت: «سفارش این کار انجام شده و به ما قول تا آخر آذر یا نهایتا هفته اول دی را داده‌اند و براساس این قول یک بخش اول کاغذ حمایتی در این تاریخ خواهد رسید». شمسایی با بیان اینکه با دستور مساعد رئیس‌جمهور کاغذ حمایتی بسته به نیاز مطبوعات وارد بازار خواهد شد، گفت: «ولی به نیاز تیراژ امروز مطبوعات! در نظر داشته باشید که این کاغذ حمایتی است و با یک‌پنجم قیمت بازار عرضه می‌شود. به تیراژی که امروز روزنامه‌ها منتشر می‌شوند کاغذ حمایتی به آنها تعلق می‌گیرد. یعنی اگر طرف می‌خواهد تیراژش را بیشتر هم بکند، بکند. ممکن است هفته دیگر روزنامه‌ای بخواهد 10 هزار نسخه به تیراژش اضافه کند ولی من به اندازه تیراژ امروزش به او کاغذ می‌دهم». مدیرکل مطبوعات داخلی معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد تصریح کرد: «اتفاقی که می‌افتد این است که وقتی من کاغذ حمایتی به نشریات بدهم، خود به خود قیمت بازار هم پایین می‌آید؛ چون عرضه زیاد می‌شود طبیعتا کاغذی که کیلویی 35 هزار تومان است، تقاضا برایش کم می‌شود». شمسایی با تأکید بر اینکه سازمان تعزیرات حکومتی پیگیر است و انبار احتکار کاغذ نیز کشف شده، گفت: «شاید کاغذ کشف‌شده به میزان نیاز روزنامه‌ها نباشد، اما مکاتبات اداری آن نیز انجام شده و به‌زودی در بازار عرضه خواهد شد. به هر حال ما باید راه اصلی حل بحران کاغذ را پیدا کنیم و این راه‌حل دخالت مداوم ارشاد نیست. این یک مُسکن برای پایین‌آمدن تب است. راه اصلی این است که اولا تولید داخل را بالا ببریم. این واقعا جای سؤال دارد که چطور ممکن است کشوری که موشک تولید می‌کند و انرژی هسته‌ای دارد، نمی‌تواند کاغذ تولید کند؟‌ مسئله بعدی هم این است که تجار واردکننده کاغذ از آلمان و روسیه، مثل همه اقلامی که نیاز کشور است، اقدام به واردات کاغذ با ارز نیمایی بکنند و نهادهای نظارتی و سازمان تعزیرات حکومتی و وزارت صمت به این واردات نظارت کنند». هرچند از سال 96 رسانه‌ها بعد از تشدید تحریم‌ها با بحران کمبود کاغذ مواجه شدند، اما این مسئله از فروردین سال گذشته دوباره اوج گرفت. کرونا، تحریم و همه مصائب سال‌های گذشته باعث کوچک‌شدن مطبوعات، تعدیل‌ها و بی‌رمق‌شدن جان آنها شد. حالا دوچرخه ضمیمه قدیمی روزنامه همشهری بیش از یک ماه است به انتشار کاغذی خود پایان داده، روزنامه سازندگی نیز دیگر به ‌صورت کاغذی منتشر نمی‌شود و اخباری مبنی بر احتمال پایان چاپ کاغذی روزنامه هفت صبح نیز به گوش می‌رسد. علیرضا بختیاری از دنیای اقتصاد و رئیس انجمن مدیران روزنامه‌های غیردولتی در گفت‌وگو با «شرق»، با بیان اینکه روزنامه‌ها شرایط حساسی را سپری می‌کنند، گفت: «الان درباره کاغذ چند اتفاق افتاده؛ اتفاق اول این است که پنج، شش ماه گذشته ارز برای واردات کاغذ تخصیص داده نشده یا اگر تخصیص داده شده بسیار کم بوده است. منظورم از ارز هم ارز نیمایی است. بنابراین یک وقفه در واردات کاغذ اتفاق افتاده که باعث نایاب‌شدن این کالا شده و روزنامه‌ها را با بحران جدی مواجه کرده است». وی افزود: «دوم اینکه تخصیص‌هایی که برای ارز واردات کاغذ قرار بود با نرخ ترجیحی انجام بگیرد، هنوز اتفاق نیفتاده و همین باعث ایجاد خلأ در بازار کاغذ شده و درحال‌حاضر شما با وجود بالارفتن نرخ جهانی کاغذ، اگر کاغذ وارد کنید، باز هم از قیمت فعلی کاغذ موجود در بازار ایران کمتر می‌شود. پیگیری‌های ما به‌عنوان انجمن مدیران روزنامه‌های غیردولتی و همچنین مصرف‌کننده‌ کاغذ در این مدت هنوز به جایی نرسیده است. تلاش کرده‌ایم تا تخصیص ارز ترجیحی زودتر انجام و خلأ ایجادشده پر شود. البته دوستان معاونت مطبوعاتی پیگیری کردند و 40 میلیون دلار جمعا برای کاغذ اختصاص داده شده که 20 میلیون دلار آن کاغذ مطبوعات است و 20 میلیون هم برای نشر کتاب خواهد بود. اما تا این کاغذ به بازار برسد، دست‌کم یک زمان دو، سه‌ماهه را می‌طلبد؛ منتها تعدادی از این تجار که وزارت ارشاد با آنها هماهنگ کرده، به واردات کاغذ اقدام کرده‌اند و به ما گفته‌اند کاغذها تا اوایل دی‌ماه به دست ما خواهد رسید». به گفته بختیاری «این کاغذها با نرخ نیمایی تأمین شده، اما به‌ هر حال بازار متلاطم است و بیشترین فشار به رسانه‌هایی می‌آید که واقعا چاپ می‌شوند و توزیع دارند».
هیچ قولی به ما ندادند
محمدرضا سعدی، مدیرمسئول روزنامه جهان صنعت نیز بیش از یک ماه است که کاغذ را با قیمت نجومی برای چاپ روزنامه‌اش تهیه می‌کند. او به «شرق» می‌گوید: «ما حول‌وحوش یک ماه پیش جلسه‌ای با آقای رئیسی داشتیم و به ما گفتند مسئله کاغذ یک‌هفته‌ای حل می‌شود. الان یک‌ماه‌ونیم گذشته اما ظاهرا فعلا مسئله ارز حل شد؛ تا این ارز تبدیل به کاغذ شود، حداقل یک زمان چهارماهه را می‌طلبد. بخواهیم خوش‌بینانه نگاه کنیم، در اردیبهشت‌ سال آینده اولین کاغذ خرید جدید به دست ما می‌رسد. خریدهایی هم که در راه هستند، با ارز نیمایی انجام شده و بازار هم چون با کاهش و افزایش تقاضا همراه بوده و افزایش قیمت ارز را هم داشتیم، مسلما بر مبنای قیمت نیمایی با ما حساب نمی‌کنند». سعدی در پاسخ به این سؤال که درحال‌حاضر کاغذ را چگونه و از کجا تهیه می‌کنند، گفت: «ما الان هرجا کاغذ پیدا کنیم، می‌خریم. یک رول کاغذ را با نیسان‌بار یا با کامیون پای دستگاه چاپ می‌بریم. امروز کیلویی 32 هزار تومان کاغذ خریداری کردیم. از اول آذر قیمت این است، درحالی‌که در آبان کاغذ کیلویی 22 هزار تومان بود». او در پاسخ به این سؤال که در این شرایط تا چه زمانی مطبوعات می‌توانند این فشار را تحمل کنند، گفت: «نمی‌دانم. ما خودمان امروز را بتوانیم بگذرانیم، خوشحال می‌شویم. من هم امروز پول داده‌ام که بعدازظهر کاغذ به دستم برسد، اما از آمدنش مطمئن نیستم». سعدی در واکنش به قول مساعد وزارت ارشاد برای حل مشکل کاغذ نیز گفت: «مسئولان جدید معاونت مطبوعاتی زحمت زیادی کشیدند و امیدواریم که این مسئله حل شود. این موضوع و مشکل از سال قبل حادث شده است. ما سال قبل پیش آقای جهانگیری رفتیم و خواستیم برای کاغذ ارز حمایتی چهارهزارو 200تومانی بگذارند. آقای جهانگیری هم 20 میلیون دلار را تخصیص داد ولی دوستان مدیریت بازرگانی باید کار را عملیاتی می‌کردند که نکردند. معاون مطبوعاتی درحال‌حاضر در حال پیگیری مشکل است و تازه توانسته‌اند ارز را تأمین کنند و دستور برای خرید صادر شده، اما فرایند واردات این‌طور نیست که تا ارز درست شد کاغذ برسد؛ چون کاغذ باید تولید شود، سفارش داده شود و بعد راهی برای ارسالش به ایران پیدا شود. درحال‌حاضر قیمت حمل‌ونقل افزایش زیادی داشته. درحال‌حاضر قیمت نقل و انتقال کاغذ با کامیون از تنی 10 دلار به تنی صد دلار رسیده و این قیمت‌های گزاف کمر مطبوعات را خم می‌کند». سعدی همچنین با اشاره به قول‌هایی مبنی بر حذف یارانه رسانه‌هایی که صرفا برای اعلام وصول منتشر می‌شوند، گفت: «اگر این کار ادامه پیدا کند و فشارها باعث عقب‌نشینی نشود، کارهای مثبتی خواهد بود. مجلاتی داریم که صرفا برای اعلام وصول و گرفتن یارانه منتشر می‌شوند. انگیزه‌های سوداگری از یک سو و انگیزه‌های خودمطرح‌کردن دولتی‌ها از سوی دیگر باعث انتشار این رسانه‌هاست؛ چون اگر هیئت نظارت بر این همه مجله‌ها نظارت نکند، احتمالا حیاتش زیر سؤال می‌رود. تصور این است که اگر صد مدیرمسئول باشند که قدرتمند کار کنند، نفوذ در میان آنها سخت‌تر از نفوذ در میان دو هزار نیرویی است که کارشان کیفیت ندارد و رسانه‌شان اقتدار ندارد. زمانی به خاطر انتخابات هیئت نظارت، دوستان که خودشان در ارشاد مسئول بودند، مدام مجوز دادند که اختلاف و پراکندگی در دیدگاه مدیران مسئول ایجاد کنند و افراد ضعیف‌تر را مجاب کنند به آنها رأی بدهند. انگیزه‌های فرد و قدرت‌طلبی و اقتدارطلبی باعث شد مطبوعات نه بر مدار کیفیت منتشر شود، بلکه بر مدار کثرت و بی‌کیفیتی پیش برود؛ کثرتی که حتی اشتغال‌زایی هم به همراه نداشت. طرف در خانه نشسته و بیمه هم نمی‌کند و با کپی‌کاری، برای 20 نشریه که تنها طرح جلدشان متفاوت است و چاپ دیجیتالی دارد، 10 اعلام وصول می‌گیرد و در جیبش می‌گذارد».