تهاجم نظامی روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ و درنتیجه اعمال تحریمهای بیسابقه غرب علیه روسیه شرایط را به نحوی تغییر داد که دلارزدایی از اقتصاد روسیه را در مسیر یوآنیشدن جابجا کرده است.مقامات و کسبوکارهای روسی اگرچه از سال ۲۰۱۸ به بعد در راستای دلارزدایی سعی داشتند به معاملات ارز ملی، معاملات پایاپای، پرداختهای نقدی و سایر طرحها روی بیاورند، اما تا سال ۲۰۲۲ موفق نشدند به راهحل جامعی دست یابند[از این رو، پس از تهاجم روسیبه به اوکراین، مسکو که به شدت تحریم و منزوی شده بود، ناگزیر به یافتن جایگزینی برای معاملات دلاری شد. قاعدتا ارز جدید میبایست ضمن برخورداری از ثبات نسبی، مربوط به کشورهایی که روسیه را تحریم کردهاند، نباشد. لذا، از میان معدود گزینههای واجد شرایط، مانند روپیه هند و راند آفریقای جنوبی، یوان چین تنها گزینهای بود که فعالانه به دنبال نقشی بینالمللی بود و توانست این نقش را بر عهده بگیرد. ایراس نوشته است : این در حالی بود که تا ۲۴ فوریه ۲۰۲۲، سرمایهگذاران روسی تقریباً علاقهای به یوان نداشتند و سهم ارز چین در حجم معاملات بورس مسکو نزدیک به صفر بود پس از مدت کوتاهی محبوبیت فزاینده یوآن در روسیه در اوت ۲۰۲۲، به اوج خود رسید. در این زمان فروش ارز چین در روسیه به شدت افزایش یافت. به طوری که برخی غولهای تجاری روسی از جمله روسنفت، روسال (تولید کننده آلومینیوم روسیه) و متالیونوست (شرکت معدنی و متالورژی روسی متخصص در ساخت فولاد) سرمایهگذاریهای خود را در اوراق قرضه یوان به طور چشمگیری افزایش دادند. الکساندر فرولوف معاون موسسه ملی انرژی نیز همکاری روسنفت (و سایر شرکتهای تولیدکننده منابع) با طرف چینی را از طریق افزایش استفاده از یوآن در عملیات فیمابین کاملا منطقی نامید به زودی انواع ابزارهای یوآن در دسترس سرمایه گذاران روسی به تدریج افزایش یافت که شامل سپرده یوآن، پول نقد یوآن، عرضه یوان در بورس اوراق بهادار، اوراق قرضه و .. شد]. وزارت دارایی روسیه نیز سهم مجاز ذخایر یوان در صندوق ثروت ملی را به ۶۰ درصد افزایش داد. در همین حال، تجارت روبل و یوان از فوریه تا اکتبر ۲۰۲۲ هشتاد برابر شد. از نظر برخی تحلیلگران روسیه با این اقدامات، روسیه نه تنها آسیبپذیریهای جدیدی برای خود ایجاد کرد بلکه جایگاه خود را در رابطه با چین به عنوان برادر کوچک تقلیل داد. در ادامه روند تقویت نقش یوآن در اقتصاد روسیه، ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در ۲۱ مارس ۲۰۲۳ نیز در گفتگو با شی جین پینگ رئیس جمهور چین بر حمایت روسیه از استفاده از یوان چین در تسویه پرداختها بین روسیه و کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین تاکید کرد. تقریبا بسیاری از مقامات و کارشناسان روس از تصمیم برای افزایش استفاده از یوآن در عملیات مالی حمایت میکنند و اساسا معتقدند که ارزهای کشورهای دوست باید به یک عامل کلیدی در تنوع داراییهای روسیه تبدیل شوند. با این حال، برخی کارشناسان و مقامات تردیدها و نگرانیهای جدی در این باره دارند. به عنوان مثال، ماکسیم اورشکین، مشاور اقتصادی فعلی پوتین، ضمن مخالفت با تقویت استفاده از یوآن در عملیات مالی معتقد است تمام ذخایر پولی باید در پول ملی روسیه باقی بمانند. همچنین با افزایش نقش یوآن در اقتصاد و تجارت خارجی روسیه این نگرانی وجود دارد که انتقال سودمند متقابل و تسویه حساب به ارزهای ملی، آنگونه که قبلاً گفته میشد صورت نگیرد.
همچنین ابهام و نامشخص بودن مقررات مربوط به یوآن به دلیل عدم آشنایی بسیاری از کارشناسان اقتصادی روسی به زبان چینی به عنوان یکی دیگر از مخاطرات استفاده از یوآن به جای دلار مطرح شده است. استانیسلاو میتراخوویچ اقتصاددان مشهور روسی نیز به سه خطر اصلی در رابطه با افزایش اتکای اقتصاد روسیه به یوآن اشاره کرد. نخست عدم آمادگی کامل فدراسیون روسیه برای کار با پول چین و فقدان زیرساخت لازم برای این امر. دوم، سطح بالای مقررات غیربازاری ارز یوآن برخلاف ارزهای دلار و یورو که هر دو از ارزهای اقتصادهای بازار آزاد هستند؛ اهمیت این موضوع از آنجایی است که با توجه به اینکه قیمت یوآن توسط دولت چین تنظیم میشود، پکن در صورت نیاز میتواند به منظور ایجاد شرایط مطلوب برای تجارت خارجی به راحتی قیمت آن را دستکاری کند. سوم، تداوم تبعیت یوآن از دلار امریکا دست کم در کوتاه مدت است. علیرغم قدرت تجاری و اقتصادی رو به رشد چین، هنوز یوآن به یک ارز کاملا مستقل تبدیل نشده است.
***
همانطور که گفته شد تهاجم روسیه به اوکراین، شتاب فزاینده ای را در استفاده از یوآن و جایگزینی آن به جای ارزهای غربی در پی داشته است. در واقع، اضطرار شرایط پساجنگ و تشدید فزاینده تحریمها، ترس بازار از توقف کامل مبادلات دلار و یورو با روسیه، مسکو را ناکزیر به افزایش نقش یوآن در اقتصاد و تجارت خارجی کرده است. اما تغییر جهت گیری از ارزهای غربی رایج (دلار و یورو) به یوان اگرچه از اثرات مخرب تحریمهای غرب بر اقتصاد روسیه کاسته است، اما بر وابستگی بیشتر مسکو به پکن میافزاید. ضمن آنکه این امر باعث افزایش نفوذ پکن در امور مالی بینالمللی نیز شده است. افزون براین، کنترل دولت چین بر یوآن و حجم گسترده مبادلات تجاری مسکو و پکن، اقتصاد روسیه را در معرض آسیبهای جدید قرار میدهد.
