موتیف ضد ایرانی
بعد از چینیها و روسها در همراهی و همسویی با ادعای امارات متحده عربی و شورای همکاری خلیج فارس درخصوص مالکیت بر جزایر ایرانی اینبار قرعه به نام ژاپنیها افتاد تا توکیو هم این موتیف ضد ایرانی را تکرار کند. چهارشنبه هفته گذشته نشست گفتوگوی سیاسی کشورهای عربی و ژاپن در سومین دوره خود در دبیرخانه اتحادیه عرب در قاهره برگزار شد که ریاست طرف عربی را سامح شکری، وزیر امور خارجه مصر و ریاست طرف ژاپنی را یوشیماسا هایاشی، وزیر خارجه ژاپن بر عهده داشت. در این نشست، وزرای خارجه و روسای هیئتهای کشورهای عربی و احمد ابو الغیط، دبیر کل اتحادیه عرب شرکت کردند.
در بیانیه پایانی این نشست مشترک ژاپنی – عربی که در سطح وزرای امور خارجه برگزار شده بود، ادعاهای ضد ایرانی متنوعی از موضوع میدان گازی آرش تا عدم دخالت در امور کشورهای منطقه، فعالیتهای هستهای کشورمان و نیز تکرار ادعای واهی حق مالکیت ابوظبی بر جزایر سهگانه به میان آمد. چنانکه در بیانیه مذکور قید شده است: «تعهد ایران مبنی بر عدم تخطی از میزان اورانیوم غنیشده مورد نیاز برای استفاده صلحآمیز و همچنین ضرورت اجرای وظایفش و همکاری کامل با آژانس بینالمللی انرژی اتمیاهمیت دارد». بیانیه مشترک عربی – ژاپنی مجددا به برنامه هستهای ایران گریزی میزند و از همکاری و رسیدگی موثر بهاین پرونده (پرونده اتمیایران) میگوید. در ادامه اعضا بر ضرورت شراکت در تمامی مذاکرات منطقهای و بینالمللی، گفتوگوها و دیدارها در این زمینه تاکید کردند. در بیانیه مشترک آمده است که «مذاکرات بهعلاوه برنامه هستهای ایران باید شامل تمامی مسائل امنیتی و نگرانیهای کشورهای حوزه خلیج (خلیج فارس) بشوند؛ به گونهای که در چارچوب احترامگذاری به حاکمیت، سیاستهای همسایگی خوب و تعهد به قطعنامههای سازمان ملل جهت تقویت ثبات و امنیت منطقهای و جهانی، به حصول اهداف و منافع مشترک کمک کند». در بخش دیگری از اهمیت حفظ امنیت دریایی در آبراههای منطقه و مقابله با هرگونه تهدیدی که ممکن است خطوط کشتیرانی، تجارت بینالمللی و تاسیسات نفتی در کشورهای شورا را به خطر بیندازد، سخن به میان آمد. این بیانیه با مانور روی دیگر ادعاهای ضد ایرانی به اتهاماتی نظیر دخالت تهران در امور همسایگان و مشخصا بحرین اشاره دارد و بیان داشته «مطابق با منشور سازمان ملل که خواستار همسایگی خوب و عدم دخالت در امور داخلی کشورهاست، بیانیه سخنگوی وزارت خارجهایران مبنی بر شرایط زندانیان در بحرین محکوم است و از تهران میخواهد که تحقیقات دقیقی انجام دهد و به اطلاعات غلط بسنده نکند». بیانیه مشترک در ادامه با ادبیاتی غیرسازنده و نسبتا تند، تهران را خطاب قرار میدهد و مدعی مالکیت امارات بر سر سه جزیره تنب کوچک، تنب بزرگ و ابوموسی شده و با استفاده از ادبیاتی تقابلی حتی از کلماتی نظیر «اشغال» این جزیرهها توسط ایران استفاده کرده و اصطلاحا اشغال جزایر سهگانه را را محکوم کرده است. بیانیه در ادامه اعتبار هرگونه اقدام از سوی ایران در این جزایر را پوچ و تهی دانسته و ادعا کرده کهاین اقدامات هیچ تاثیری بر حاکمیت امارات بر این سه جزیره ندارد. این وزرا از ایران خواستند تا این مسئله را یا از طریق مذاکرات مستقیم با امارات حلوفصل کند یا آن را به دیوان بینالمللی دادگستری ارجاع خواهند داد.
واکنش تهران
بدیهی بود کهاین بیانیه مشترک عربی – ژاپنی با این ادبیات ضد ایرانی و تکرار ادعاهای واهی با واکنش تهران مواجه شود. ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامیایران، عصر روز پنجشنبه ۱۶ شهریور در واکنش به بیانیه مشترک سومین نشست گفتوگوهای سیاسی عربی-ژاپنی در قاهره که در آن به موضوع جزایر سهگانهایرانی اشاره شده، بر مالکیت ابدی ایران بر جزایر سهگانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک تاکید کرد و این جزایر را جزء لاینفک خاک جمهوری اسلامیایران دانست. ازاینرو به گفته کنعانی، ادعاهای بیانیه مشترک عربی – ژاپنی فاقد هرگونه ارزش سیاسی و حقوقی است. وی پرداختن به جزایر سهگانهایرانی در بیانیه مذکور را قاطعانه رد کرد و آن را مغایر با قواعد حقوق بینالملل از جمله اصل عدم دخالت در امور داخلی و احترام به تمامیت ارضی کشورها دانست.
سخنگوی دستگاه سیاست خارجی پرداختن به جزایر سهگانهایرانی در بیانیه مذکور را قاطعانه رد کرد که مغایر با قواعد حقوق بینالملل از جمله اصل عدم دخالت در امور داخلی و احترام به تمامیت ارضی کشورهاست.
افزون بر گفتههای کنعانی، اخیرا علیاصغر خاجی، دستیار وزیر امور خارجه جمهوری اسلامیایران، درباره میدان گازی آرش تاکید کرده بود که «مرزهایمان با عربستان را ترسیم کردیم و این مرزها واضحاند. به همین دلیل هیچ اختلافی با طرف سعودی در این خصوص نداریم. مشخصکردن مرزهای دریایی میان ایران، عربستان و کویت همواره مطرح بوده است و این مسئله پیچیده نیست و با توجه به حسن نیتی که مسئولان ایرانی ابراز کردند و روابط خوبی که با کویت داریم قابل حل است».
ایسنا به نقل ازعلیاصغر خاجی این را هم بیان کرد که «با همکاری با دوستان کویتی و با توجه به قوانین بینالمللی و وضعیت تاریخی دو کشور میتوانیم مسئله میدان گازی آرش را حل کنیم. نگران این نیستم که میدان گازی آرش منجر به مشکلاتی بین ما و کویت شود. مشکلات میدان گازی آرش را میتوان به صورت مسالمتآمیز حل کرد و در سالهای گذشته تا به امروز مذاکرات فنی متعددی با کویتیها انجام دادهایم. نه ما به خاک کویت طمع داریم و نه کویتیها به خاک ما طمع دارند. ما نسبت به حل مشکل میدان گازی آرش به دور از فضاسازیهای منفی رسانهای خوشبین هستیم». به موازات مواضع خاجی، ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت خارجه هم در نشست خبری اخیر خود اشاره کرده بود که «ما موضوع میدان نفتی آرش را حقوقی و فنی میدانیم. ما هم به حقوق ملت ایران در ارتباط با این میدان نفتی تاکید و اعلام کردهایم که در چارچوب گفتوگوهای فنی، تخصصی و حقوقی آمادگی گفتوگو با طرف کویتی را داریم. وزیر محترم نفت نیز در این زمینه توضیح دادند و مواضع و دیدگاههای دستگاه دیپلماسی هم در همین چارچوب بیان شده است. جمهوری اسلامیایران علاقهمند است کهاین موضوع را در چارچوب تخصصی، فنی و حقوقی و خارج از فضای رسانهای، با آرامش و در چارچوب مناسبات همسایگی با کشور کویت پیش ببرد».
راهحل، تغییر نگاه امنیتی به اقتصادی
با توجه به آنچه گفته شد، حشمتالله فلاحتپیشه در گفتوگویش با «شرق» از دو کلان نگاه سلبی و ایجابی به تحلیل و بررسی بیانیه مشترک ژاپنی - عربی قاهره و تکرار مواضع ضد ایرانی بهخصوص ادعای مالکیت امارات متحده عربی بر جزایر سهگانه میپردازد. رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس دهم ذیل نگاه سلبی خود به بخشی از مصاحبه قبلیاش با «شرق» بازمیگردد و مجددا تکرار میکند که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و مشخصا امارات متحده عربی سعی دارند با یارکشی سیاسی و دیپلماتیک از طریق همراهکردن کشورهایی مانند روسیه، چین، ژاپن و...، عملا وزن چانهزنی خود را برای اثبات ادعای واهی مالکیت بر جزایر سهگانهایرانی بالا ببرند.
نماینده ادوار مجلس در ادامه ارزیابی خود این هشدار را هم دوباره مطرح میکند که ابوظبی در تلاش است از ظرفیت همه کشورهای عضو سازمان ملل بر سر ادعای مالکیت در قبال جزایر سهگانه و بهخصوص جزیره ابوموسی در قالب رای مشورتی شورای امنیت با تمسک به «بند اول ماده ۹۶» و «بند دوم ماده ۹۴ منشور ملل متحد» استفاده کند. چون از منظر تحلیلگر ارشد حوزه سیاست خارجی «اماراتیها با توجه به شرایط موجود بسیار خوب میدانند که تهران با تداوم سیاست خارجی فعلی یک چالش مضاعف را با بیشتر جامعه جهانی و بهویژه غربیها در پیشرو دارد و این مسئله باعث شکلگیری اختلافات و گسل جدی بین ایران و سه عضو دائم دیگر شورای امنیت یعنی آمریکا، فرانسه و انگلیس شده است که فعلا زمینه مشخصی هم برای تنشزدایی با واشنگتن، پاریس و لندن دیده نمیشود». ازاینرو فلاحتپیشه تاکید دارد «ابوظبی در تکاپو است که به هر نحو ممکن پکن، مسکو، توکیو و... را هم کنار واشنگتن، لندن و پاریس قرار دهد تا شورای امنیت به موضوع جزایر سهگانه ورود کند». در راستای گفتههای فلاحتپیشه، صالح ذوالقدر هم دیگر کارشناسی بود که در گپوگفت خود با «شرق»، ضمن اذعان به ارزیابی رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس دهم، این هشدار را میدهد که جمهوری اسلامیایران با توییتزدنهای کنعانی یا دادن بیانیه، صرفا به دنبال نادیدهگرفتن روند دیپلماتیک خطرناکی است که از سوی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و مشخصا امارات متحده عربی در سالهای اخیر علیه تهران و جزایر سهگانه در دستور کار قرار گرفته است. این تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در تایید گفتههای خود به بخشی کلیدی از بیانیه قاهره رجوع میکند که از ایران خواسته بود تا مالکیت جزایر سهگانه را یا از طریق مذاکرات مستقیم با امارات حلوفصل کند یا آن را به دیوان بینالمللی دادگستری ارجاع خواهند داد. ذوالقدر ذکر همین تک جمله را دال بر آن میداند که امارات متحده عربی با استفاده از ظرفیت شورای همکاری خلیج فارس از طریق نشستهای منطقهای و فرامنطقهای با بازیگرانی مانند روسیه، چین، ژاپن و... به دنبال آن است که دعاوی حقوقی علیه تهران را در دیوان بینالمللی دادگستری به راه بیندازد یا در سناریوی دیگری، موضوع را از طریق شورای امنیت پیگیری کند. بههمیندلیل این تحلیلگر حوزه بینالملل، مسئله را مهمتر، پیچیدهتر و حساستر از آن میداند که بتوان با توییتزدن یا بیانیهدادن کنعانی، امیرعبداللهیان و دیگر مقامات وزارت امور خارجه دست به مقابله به مثل جدی با ابوظبی زد؛ چراکه به نظر ذوالقدر، در سالهای اخیر امارات متحده عربی علاوه بر تکرار ادعاهای واهی خود در قبال جزایر سهگانهایرانی سعی دارد ادعای دورغین مالکیت خود را بسط و گسترش بیشتری بدهد. بههمیندلیل باید موضوع را جدی تلقی کرد. در همین زمینه حشمتالله فلاحتپیشه هم قبلتر عنوان کرده بود که طرح و نقشه اماراتیها در قبال جزایر سهگانه عوض شده است و سعی دارند از بند اول ماده ۹۶ منشور ملل متحد استفاده کنند که طبق این بند، شورای امنیت سازمان ملل یا مجمع عمومی سازمان ملل میتوانند از دیوان بینالمللی دادگستری درخواست رای مشورتی کنند و به باور این نماینده ادوار، چون امارات بهاین ارزیابی رسیده است که شرایط فعلی دیپلماسی جهانی با همین روند ادامه پیدا خواهد کرد، سعی دارد چنین چشماندازی را برای خود تعریف کند تا در ادامه، زمینه و فضا برای استفاده از رای مشورتی در قالب شورای امنیت و مجمع عمومی و دادگاه لاهه شکل بگیرد و یک هجمه سنگین دیپلماتیک علیهایران به وجود آید. با ذکر این نکات، رئیس اسبق کمیسیون امنیت ملی این نکته مهم را به «شرق» میگوید «تا زمانی که دو طرف ایرانی و اماراتی راضی و حاضر نباشند، دیوان صلاحیت ورود مستقیم به موضوع را ندارد» و چون فلاحتپیشه تاکید دارد کهایران هیچگاه چنین کاری نمیکند و موضوع را یک موضوع داخلی و حق حاکمیت سرزمینی خود میداند که نهایتا طرف اماراتی میتواند با ایران وارد گفتوگو شود و به تبع آن، امکان ارجاع دوطرفهاین پرونده وجود ندارد؛ پس امارات تلاش دارد با شکلدادن یک میانبر سیاسی، دیپلماتیک و حقوقی از بند ۱ ماده ۹۶ منشور ملل متحد استفاده کند تا با استفاده از ظرفیت شورای امنیت و سازمان ملل برای گرفتن رای مشورتی از دیوان بینالمللی دادگستری استفاده کند. باوجوداین حشمتالله فلاحتپیشه در ادامه گپوگفت خود با «شرق» علاوه بر نگاه سلبی و هشدارآمیزش، کلاننگاهی ایجابی هم دارد که محوریتش همان توییت روز جمعه اوست. این نماینده ادوار مجلس در مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس یا توییتر سابق عنوان کرده بود که «بیهودهسازی بیانیهها یک راهحل دارد: شرکت سرمایهگذاریهای خارجی ایران به ماموریتهای تفریحی خود پایان داده و مسئول ایجاد زیرساختهای اقتصادی و توریستی جزایر و بهرهبرداری از آرش شود تا از ثروت عظیم خارجی کشور چیزی عاید منافع ملی شود». تحلیلگر مسائل بینالملل در تبیین و تشریح بیشتر این توییت خود به «شرق» از تحرک بیشتر IFIC) Iran Foreign Investments Company) یا شرکت سرمایهگذاریهای خارجی ایران میگوید که میتواند راهحل اساسی در مقابله با بیانیههای تکراری عربی علیه تمامیت ارضی ایران باشد؛ بنابراین فلاحتپیشه معتقد است که در گام نخست باید شاهد تغییر نگاه تهران در قبال جزایر سهگانه و جایگزینکردن آن با نگاه اقتصادمحور و تجاری باشیم. به باور او اگر این تغییر نگاه شکل بگیرد، در گام دوم جمهوری اسلامیایران باید به سمت افزایش سرمایهگذاریهای خارجی و برقراری یک نگاه اقتصادمحور و تجاری در جزایر سهگانه از طریق IFIC حرکت کند که به تبع آن میتوان به تنشها با ابوظبی بر سر حاکمیت ایران دربارهاین جزایر پایان داد. به گفتهاین استاد دانشگاه باید شرکت سرمایهگذاریهای خارجی ایران، برنامهای جدی در این زمینه اجرا کند تا در ادامه همین نگاه اقتصادمحور از طریق IFIC در قبال میدان گازی آرش هم در دستور کار قرار بگیرد که بتوان بر سر مناقشات و اختلافات با طرف عربستانی و کویتی هم نقطه پایان گذاشت.
شرق
