طغیان قیمت خوراکیها
مرکز آمار ایران روز گذشته گزارش تحولات شاخص قیمت مصرفکننده در مهر ماه سال جاری را همزمان با متوسط قیمت کالاهای خوراکی منتخب در مناطق شهری کشور منتشر کرد. در این دو گزارش اطلاعات مهمیاز روند تورم در مهر ماه و شرایط نامساعد قیمت خوراکیها و شوک قیمتی آنها در یکسال گذشته ارایه شده است.
تورم نقطهای یعنی تحولات شاخص قیمت مصرفکننده در بازه یکساله، در تابستان پس از یکسال به پایین ۴۰ درصد برگشت، اما بالای ۳۹ درصد باقی ماند. اما در مهرماه امسال برای چهارمین ماه متوالی تورم در فاصله ۳۹ تا ۴۰ درصد قرار گرفته است. افزایش شاخص قیمتها در پایان مهر امسال نسبت به مهر پارسال، ۳۹،۲ درصد برآورد شده است.آمار تازه نشان میدهد که سطح قیمتها در مهر ماه نسبت به شهریور ماه با سرعت بالاتری رشد کرده است، چراکه بنا به آخرین دادههای مرکز آمار از شاخص قیمت مصرفکننده، تورم ماهانه در مهر ماه امسال 2.3 درصد برآورد شده، این در حالی است که تورم شهریور ماه 2 درصد بوده است.
اما در بازه «یک ماهه» قیمت کالای خوراکی و غیرخوراکی، دو روند معکوس را طی کردهاند. در مهرماه، تورم خوراکیها از 1.5 درصد در شهریور ماه به نیم درصد در مهر ماه رسیده است. یعنی از سرعت افزایش قیمت خوراکیها در مهر کاسته شده است. اما در مقابل اوضاع برای اقلام غیرخوراکی و خدمات چنین نبوده و تورم ماهانه غیرخوراکیها از 2.3 درصد در شهریور به 3.3 درصد در مهر ماه رسیده است. بنابراین عمده افزایش قیمتها در نخستین ماه پاییز 1402، از سمت اقلام غیرخوراکی و خدمات بوده، به گونهای که تورم غیرخوراکیها بالغ بر 6 برابر تورم خوراکیها بوده است.
شوک آموزش
با شروع فصل مدارس و دانشگاهها، بالاترین سطح افزایش قیمتها همانگونه که پیشبینی هم میشد در بخش «آموزش» رخ داده است. در مهرماه سال جاری تورم در این بخش نزدیک به 22 درصد نسبت به شهریورماه رشد کرده است. هر چند تورم ماهانه گروههای کالایی مانند مسکن، تفریح و فرهنگ یا هتل و رستوران و حتی پوشاک و کفش نیز از تورم متوسط ماهانه خانوارها بالاتر بوده است.
تورم نقطهای و سالانه در مسیر نزول
برخلاف اینکه در مهر ماه سرعت تورم ماهانه افزایش یافته، تورم نقطهبهنقطه و تورم سالانه روندی نزولی داشتهاند. تورم نقطهبهنقطه در مهر ماه امسال 39.2 درصد برآورد شده، به عبارت دیگر خانوارهای ایرانی برای تهیه سبد مشخصی از کالا و خدمات، در مهر ماه امسال نزدیک به 40 درصد بیشتر از مهر ماه سال گذشته مصرف کردهاند. تورم نقطهای در شهریور ماه 39.5 درصد بوده است. همچنین تورم سالانه از 46.1 درصد در شهریور ماه به 45.5 درصد در مهر ماه رسیده است. به عبارت دیگر میانگین شاخص قیمت در دوازده ماه منتهی به مهر ماه امسال نسبت به میانگین شاخص قیمت در دوازده ماه منتهی به مهر سال گذشته، بالغ بر 45 درصد افزایش یافته است. علت نزولی شدن تورمها سالانه و نقطهبهنقطه، روند نزولی تورم ماهانه در ماههای قبلتر است، چنانچه روند صعودی تورم که در مهر ماه به وجود آمده در ماههای آتی نیز تکرار شود، شاهد افزایش تورم نقطه و سالانه نیز تا پایان سال خواهیم بود.
شوک قیمت سالانه خوراکیها
اطلاعات دیگری که مرکز آمار منتشر کرده، متوسط قیمت کالاهای خوراکی منتخب در مناطق شهری کشور است که در این بخش نیز دادهها نشان میدهد شرایط عجیب و غریبی طی یکسال اخیر تجربه شده است. این دادهها به خوبی نشان میدهد که قدرت خرید ساکنان مناطق شهری سال گذشته در همین ماهها چگونه بوده و در یکسال اخیر تا چه حد افت پیدا کرده است.
مرکز آمار میگوید از 53 قلم خوراکی منتخب در نقاط شهری، در مهر ماه سال جاری، 18 قلم درصد تغییر سالانه بالاتری از نرخ تورم نقطهای نقاط شهری کشور داشتهاند. اگر نگاهی به جزییات این قیمتها بیندازیم، متوجه میشویم که شوک دوبرابر شدن نرخ دلار، چگونه موجب افزایش سطح عمومی هزینههای تولید شده و طی یکسال اثر خود را روی قیمت خوراکیها گذاشته است.
بهطور مثال، قیمت اقلام پروتیینی در این یکسال با شوک قیمتی شدیدی روبهرو شدهاند. یک کیلو گوشت گوسفندی در مهر سال گذشته، حدود 187 هزار تومان بوده که مهر امسال به حدود 469 هزار تومان رسیده است. یعنی نزدیک به 151 درصد رشد فقط در یکسال! یا قیمت یک کیلو گوشت گاو و گوساله که سال گذشته 211 هزار تومان بوده و مهر امسال به حدود 500 هزار تومان رسیده و 132 درصد در این یکسال رشد کرده است! یک کیلو ماهی قزلآلا در مهر سال گذشته چیزی حدود 102 هزار تومان بوده و حالا به نزدیک 200 هزار تومان رسیده است یا حتی کنسرو ماهی تن که یک قوطی 180 گرمی آن را میشد در مهر سال گذشته حدود 35 هزار تومان خرید و الان باید برای همان قوطی کمتر از 200 گرمی تن ماهی بیش از 72 هزار تومان هزینه کرد!
رشد ماهانه قیمت خوراکیها
با اینکه در شاخص قیمت کالای خوراکی طی مهر ماه امسال نسبت به شهریور ماه، رشد زیادی دیده نمیشد؛ اما در کف بازار، قیمتها به رشد ماهانهشان ادامه دادهاند و آمارها نیز این موضوع را تایید میکنند. بهطور مثال، گوشت گوسفندی 2.1 درصد و گوشت گاو یا گوساله بیش از 3 درصد نسبت به شهریورماه رشد قیمت داشتهاند. یک کیلو برنج خارجی شهریور ماه امسال حدود 55 هزار تومان فروخته میشد و مهرماه نزدیک به 3 هزار تومان روی این قیمت آمده است یا یک کیلو ماهی قزلآلا در پایان شهریور ماه حدود 178هزار تومان بوده و ساکنان شهرها در مهرماه برای یک کیلو از این ماهی بیش از 190 هزار تومان پول دادهاند. حتی این موضوع در محصولاتی مانند دسته «لبنیات» نیز که عمده قیمتهای آن به صورت دستوری تعیین میشود و به قول دولت، کارخانهها حق افزایش قیمت را ندارند نیز دیده میشود. مثلا یک بسته 200 گرمیخامه پاستوریزه در شهریورماه 29هزار و 600 تومان فروخته شده که در مهر ماهاین رقم به بیش از 30هزار تومان رسیده یا یک قالب کره پاستوریزه 100 گرمیدر شهریور 29 هزار تومان بوده و در مهر ماه نزدیک به هزار تومان رشد قیمت پیدا کرده است. مشخص نیست این دسته از کالاها که عمدتا به صورت دستوری قیمتگذاری میشوند چگونه حق افزایش قیمت در بازه یک ماهه پیدا کردهاند و اگر قرار به قیمتگذاری دستوری است چرا بالاتر از قیمتهای مصوب فروخته شدهاند؟
هجوم به سمت قارچ و حبوبات
نکته دیگر اینکه با افزایش قیمت محصولات پروتیینی، شهرنشینان به سمت خرید قارچ و جایگزینی آن با گوشت قرمز و سفید تقریبا «هجوم» بردهاند. چرا هجوم؟ چون قیمت قارچ به شدت در بازه یک ماهه و یکساله رشد پیدا کرده است. اقتصاددانان از این موضوع به تئوری «اثر گیفن» یا «کالای پست» یاد کرده و در تعریف آن، جایگزینی کالای پست با کالای اصلی را موجب افزایش قیمت کالای پست میدانند. قارچ به عنوان یک محصول پروتیینی در شهریور امسال کیلویی 104 هزار تومان فروخته شده که در مهر ماه به 110 هزار تومان در هر کیلو رسیده. قیمت این کالا در مهر سال گذشته، 65هزار تومان بوده و در واقع نزدیک به 68 درصد فقط در یکسال رشد قیمت داشته است. قیمت یک کیلو لوبیا چیتی در مهر ماه گذشته 71 هزار تومان بوده، شهریور ماه امسال به حدود 90 هزار تومان و مهر ماه امسال به حداکثر 105هزار تومان رسیده است. قیمت یک کیلو لوبیا قرمز مهر پارسال 55هزار تومان، شهریور امسال 75 هزار تومان و مهر ماه به حداکثر 90 هزار تومان رسیده است.
اعتماد
