ساعت صفر هسته‌ای

ساعت 24-دوشنبه؛ روز آرامش قبل از توفان. مذاکره‌کنندگان ارشد، وین را ترک کرده‌اند و جان کری تنها وزیر خارجه باقی‌مانده در این شهر است. خبرنگاران هنوز دنبال چرایی بازگشت محمد‌جواد ظریف، وزیر خارجه ایران، به تهران هستند. بازگشتی که منابع آمریکایی گفته‌اند بعد از دیدار دوم، یعنی عصر شنبه از آن مطلع شده‌اند. براساس برنامه اعلام‌شده، محمد‌جواد ظریف امروز در وین به سایر مذاکره‌کنندگان می‌پیوندد. گمانه‌زنی‌ها بر این است که او به تهران بازگشت تا آخرین چیزی را که روی میز مذاکرات آمده، به اطلاع مقامات بلندپایه کشور برساند. آنچه در نوامبر (آذر ماه) در وین گفت، اما نشد. وین ۸ بود که وزیر خارجه ایران اعلام کرد برای مطلع‌کردن مقامات بالای کشور از آنچه روی میز مذاکره می‌گذرد، به تهران خواهد رفت، اما آن سفر هیچ‌گاه محقق نشد، همان‌گونه که توافق جامع در آن تاریخ محقق نشد و امروز ضرب‌الاجل سومین دور از مذاکراتی که تمدیدشده به سر ‌آمد.

div align="justify">لوران فابيوس، وزير خارجه فرانسه که براي حضور در اجلاس تغييرات اقليمي، راهي نيويورک شده با لحني ملايم‌تر از آنچه در وين مقابل خبرنگاران حاضر شده بود، گفته: «عبارات دقيقي در مورد تحريم‌ها به وزير خارجه ايران پيشنهاد کرده‌ايم که او براي مشورت‌گرفتن درباره آنها به تهران رفته است». اما ظريف همچنان بر اين موضع بوده که بازگشت يک روزه‌اش به تهران از قبل برنامه‌ريزي شده بود و بازگشتش به دنبال پايان مرحله اول مذاکرات وزيران امور خارجه ايران و کشورهاي گروه ١+٥ بوده‌ است.
تاريخي که مقدس نبود
وين وارد ساعات آغازين ٣٠ ژوئن ‌شد، زماني که تاريخ مقدس نبود و تيم‌هاي مذاکراتي با زيرکي توانستند از آن رد شوند. اگرچه حالا صحبت بر سر اين است که گذشتن از اين تاريخ چند روزه باشد يا چند ماهه. به نظر مي‌رسد احتمال چند روز تمديد مذاکره، قوي‌تر از چند ماه آن باشد، اگرچه پيچيدگي مذاکرات است که مدت‌زمان تمديد را تعيين مي‌کند. مذاکره بر سر برنامه هسته‌اي ايران، سيزدهمين سال خود را طي مي‌کند، اما مذاکرات در دولت حسن روحاني با شتاب بيشتري دنبال شده است. وزير خارجه فرانسه اين‌بار عزم خود را جزم کرده نقش منفي را يک تنه برعهده بگيرد، اگرچه از برخي پيشرفت‌ها در مذاکرات سخن گفته، اما اضافه کرده: «توافق با ايران بايد براي پيشگيري از دستيابي اين کشور يا ساير کشورهاي منطقه به سلاح‌ هسته‌اي، توافقي محکم و استوار باشد». فابيوس که در جريان مذاکرات ژنو نيز نقشي منفي ايفا کرده بود، اين‌بار ابتداي ورود به وين نيز با مشت پر و سه شرط جدي به محل مذاکرات آمده است. فرانسه ارتباطات زيادي با عربستان و اسرائيل دارد و مشخص است که آنها تمايلي به نهايي‌شدن اين توافق ندارند.
گذر از مانع کنگره
مذاکره‌کنندگان ايران و ١+٥ به توافق رسيده‌اند که تا ١٠ تير به جمع‌بندي مذاکراتي برسند: «دهم تير زمان را متوقف و ساعت‌ها را صفر مي‌کنيم. ممکن است هفت يا هشت روز طول بکشد، ولي تمديدي در کار نخواهد بود». يکي از منابع خبري مي‌گويد: «بناست مرحله ديگري نباشد، مگر آنکه سناريوي جديدي پيش بيايد».
برخي منابع خبري ضرب‌الاجل را ۳۰ ژوئن ندانسته، بلکه روي تاريخ ٩ جولاي متمرکز هستند. از ٩ جولاي کنگره آمريکا به تعطيلات خواهد رفت. طبق طرحي که کنگره آمريکا تصويب کرده، دولت اوباما تا ۹ جولاي فرصت دارد متن معامله نهايي را به کنگره بفرستد، تا در يک دوره ۳۰‌روزه قانون‌گذاران آن را بررسي کنند. اگر توافق اتمي بين ۱۰ جولاي تا هفت سپتامبر به کنگره داده شود، قانون‌گذاران براي تأييد يا رد آن، ۶۰ روز فرصت خواهند داشت. همچنين آنها مقرر کرده‌اند اگر تا هفت سپتامبر توافق اتمي با ايران حاصل نشود، کنگره براي اعمال تحريم‌هاي جديد‌تر عليه ايران، تصميم‌گيري مي‌کند.
مذاکره‌کنندگان ايران و ١+٥ (آمريکا، روسيه، چين، فرانسه، انگليس و آلمان) تاکنون توانسته‌اند در نوامبر ٢٠١٣ (آذر ٩٢) به توافقي کوتاه‌مدت با نام توافق ژنو دست يابند. همان توافق محمل ادامه مذاکرات تاکنون شده ‌است. تابستان سال گذشته مذاکره براي دوره‌اي شش‌ماهه تمديد شد، ولي مذاکره در تاريخ آذر ٩٣ هم نتوانست آنها را به توافق جامع رهنمون شود. آذر ماه بود که مذاکره به مدت هفت ماه تمديد شد و چهار ماه بعد از آن در لوزان تفاهمي در کليات به دست آمد و اکنون روز پاياني زمان تمديد شده از مذاکرات به سر مي‌آيد. مذاکره‌کنندگان ايران و کشورهاي ١+٥ دنبال دست‌يافتن به توافقي هستند که قصد دارد مابازاي لغو تحريم‌هاي ايران، باعث محدوديت‌هايي در برنامه هسته‌اي کشور شود.
وزرا امروز باز‌مي‌گردند
دوشنبه، روز آرامش هتل کوبورگ و خبرنگاراني است که حتي کمتر در چادر سفيد اختصاص‌يافته برايشان، مستقر شده‌اند. تنها مذاکره بين معاونان و کارشناسان است که ادامه دارد و ديدار جان کري و يوکيا آمانو که براي سومين روز متوالي به هتل کوبورگ سر زده است، انجام مي‌شود، آمانو همچنان سکوت خود را ادامه داده. او روز شنبه با لوران فابيوس، وزير خارجه فرانسه و روز يکشنبه با فدريکا موگريني، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا و ديروز هم با جان کري، وزير خارجه آمريکا ديدار کرد.
اما خبرها حاکي از اين است که وزيران خارجه که يک‌به‌يک، عصر و شب يکشنبه وين را ترک کردند، امروز و فردا به اين شهر باز‌مي‌گردند. محمد‌جواد ظريف، وزير خارجه ايران، سه‌شنبه به وين بازخواهد گشت، همچنين فرانک والتر اشتاين‌ماير، وزير خارجه آلمان. منابع روس مي‌گويند لاوروف، وزير خارجه روسيه هم به‌زودي به وين خواهد آمد، اگرچه برخي شنيده‌ها حاکي از اين است که وزير خارجه چين براي مذاکره با وزير خارجه فرانسه راهي پاريس مي‌شود. فدريکا موگريني، هماهنگ‌کننده سياست خارجي اتحاديه اروپا، يکشنبه قبل از ترک وين گفته بود، وزيران خارجه اروپايي در روزهاي آينده که متن توافق نهايي شد، به وين بازخواهند گشت. فابيوس هم در نيويورک گفته که اين هفته به وين بازمي‌گردد.
توافق اعلامي نه امضايي
لابه‌لاي خبرهاي آمدورفت‌هاي ديپلماتيک، خبر آنچه روي ميز مذاکره مي‌گذرد، بيش از ديگر موضوعات همچنان در ناياب است. شايد مهم‌ترين خبر در اين نقطه، اين است که آنچه در توافق جامع به دست ‌آيد تنها «توافقي اعلامي» است، نه «توافقي امضايي». منابع آگاه مذاکراتي تأييد کرده‌اند هيچ امضايي در مرحله پاياني مذاکرات جامع در کار نيست و هر آنچه با عنوان«توافق» يا «امضاي توافق» مطرح مي‌شود به معناي دست‌يافتن به توافق است که با اعلام آن از سوي ايران و ١+٥ رسميت مي‌يابد. اين مدل درست شبيه آن چيزي است که در توافق ژنو به دست آمد، چون در آن توافق نيز متني امضا نشد. تنها اعلام توافق انجام گرفت. با‌اين‌حال، چندين ماه مذاکره براي دست‌يافتن به توافق بي‌نتيجه نبوده و منابع خبري مي‌گويند عمده موارد اختلافي به نتيجه رسيده و به نظر مي‌رسد سخت‌ترين مرحله آن باقي‌مانده است. آخرين خبرها حاکي از اين است که تا روز دوشنبه در زمينه جدول زمان‌بندي رفع تحريم‌ها عليه ايران هم پيشرفت‌هايي رخ داده است. بلومبرگ درگزارشي به نقل از ديپلمات‌ها، مدعي شده ايران موافقت کرده است تحريم‌ها پس از تأييد اجراي تعهدات تهران از سوي آژانس، برداشته شود. اما نقاط اختلاف هم کم نيست؛ اختلافاتي هر چند کوچک که مي‌توانند اساس توافق را زير سئوال ببرند. يکي از عمده‌ترين آنها چگونگي لغو تحريم‌هاي تسليحاتي است که از ابتداي مذاکرات مطرح بوده و اکنون در روزهاي پاياني بايد درباره آن تعيين تکليف شود. برخي مقامات ايراني گفته‌اند آمريکايي‌ها مواضع خود را در قبال سايت فردو، که پيش از اين در لوزان مورد تفاهم قرار گرفته بود، تغيير داد‌ه‌اند. در لوزان قرار شده بود «تأسيسات هسته‌اي فردو به مرکز تحقيقات هسته‌اي و فيزيک پيشرفته تبديل شود و بيش از هزار ماشين سانتريفيوژ فعاليت کرده و تمامي زيرساخت آنها به همراه دو آبشار در حال چرخش در اين سايت حفظ شود».
متن و ضميمه ٨٠ صفحه‌اي
خبرها از داخل اتاق مذاکره حاکي از آن است که در سطح کارشناسان در بحث‌هاي فني «استفان کلمنت»، معاون موگريني و زمان طرح موضوع‌هاي تحريمي «فرانچسکو فيني» هدايت مذاکرات را در طرف مقابل بر عهده دارد و در طرف ايران، هدايت هر دو موضوع با حميد بعيدي‌نژاد است. توافقي که هنوز رونمايي نشده و نيمه‌کاره مانده، متني ٢٠‌صفحه‌اي است که علاوه بر اين متن اصلي ، چهار يا پنج ضميمه خواهد داشت. ضمائم شامل جزئيات فني هسته‌اي، تحريم‌ها، همکاري‌هاي صلح‌آميز هسته‌اي و کميسيون مشترک ايران و ١+٥ است. ضميمه احتمالي پنجم مربوط به برنامه اجرائي است که شايد محتواي آن در متن اصلي توافق بيايد. در مجموع، ضمائم حدود ٦٠ صفحه است. ‎
٣ روز طلايي براي توافق
منابع خبري گفته‌اند توافق، سه روز طلايي براي اجرا خواهد داشت؛ روز اول روز توافق است که متن و ضمائم به ‌عنوان سند سياسي ارائه مي‌شود. در اين روز شوراي امنيت قطع‌نامه مي‌دهد و آمريکا هم بايد متن را به کنگره بفرستد که رسيدگي به آن حداقل ٣٠ روز طول مي‌کشد. روز دوم، روز اجرا يا روز عمليات است؛ آمريکا و اروپا تحريم‌هاي خود را لغو مي‌کنند و ايران هم اقدامات خود را شروع مي‌کند. هم‌زماني اين دو، يکي از موضوعات باقيمانده در مذاکره است. در اين مرحله زيرساخت تحريم‌ها برداشته مي‌شود، ولي برچيدن آنها منوط به اقدامات هم‌زمان هر دو طرف است. روز سوم زمان اجرائي‌شدن توافق است که همه کارهاي تکميلي براي اجراي توافق دراين مرحله انجام مي‌شود.
پيش‌بيني مي‌شود از زمان اعلام توافق تا آغاز اجراي آن بين ٣٠ تا ٦٠ روز فاصله است، اما از مراحل دو تا سه حدود دو ماه تا چهار ماه طول مي‌کشد. لغو تحريم‌ها هم اواخر سال، عملي خواهد شد. برنامه مشابه اين در جريان توافق ژنو نيز اجرائي شد.
کنگره آمريکا توافق را در فاصله اعلام توافق تا اجراي آن بررسي و رأي‌گيري (رأي به رد توافق) مي‌کند و هم‌زمان توافق براي بررسي به مجلس شوراي اسلامي ايران ارائه می‌شود. چنانچه توافق از سوي کنگره رد شود - که کارشناسان احتمال آن را قوي مي‌دانند- رئيس‌جمهور آمريکا مي‌تواند اين رأي را وتو کند و در صورت وتوي اوباما، توافق بايد براي عملياتي‌شدن آماده شود که اين مرحله بين سه تا پنج ماه به طول مي‌انجامد. در اين مدت ايران بايد اقدامات و تعهدات هسته‌اي خود را انجام دهد و در پايان اين دوره، روز اجراي توافق فرا مي‌رسد، روزي که در آن تحريم‌هاي اروپا لغو و تحريم‌هاي آمريکا متوقف مي‌شود، بنابراين تاکنون لغو تحريم‌ها به بعد از اجراي اقدامات هسته‌اي ايران موکول شده است. درعين‌حال به نظر مي‌آيد هنوز تکليف تحريم‌هاي مرتبط با موضوع هسته‌اي که کنگره عليه ايران در سال‌هاي گذشته وضع کرده است، مشخص نيست يا حداقل در مرحله اول اجراي توافق قرار ندارد. روز و شب آرامي در وين به پايان مي‌رسد. زمان متوقف شده و مذاکره از صفر از سر گرفته مي‌شود، اما مشخص نيست از صفر تا چه عددي را بشمارد.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: