«تله توسیدید»، امریکا، چین و ایران

ساعت ۲۴- «تله توسیدید» اصطلاحی است که به افتخار نظریه‌پرداز آن که ۲ هزار سال پیش در یونان دیدگاه خود را درباره آمد و شد قدرت‌های جهانی و نو به نو شدن ارباب جهان ارایه کرد. توسیدید معتقد بود تاریخ همواره شاهد ظهور قدرت‌های بزرگی بوده است که زاد و رشد آنها با شتاب انجام شده و آرایش قدرت موجود را از تعادل و توازن خارج می‌کند.

اكنون كشور چين همان نقش قدرت نوظهور توسيديد را از نظر غربي‌ها دارد كه مي‌خواهد توازن قدرت جهان را به شكل و ماهيت تازه‌اي تبديل كند كه البته رهبران حزب كمونيست چين اين را با فروتني زيركانه رد مي‌كنند.
اما تجربه ۳ دهه تاريخ معاصر چين كه به امروز وصل شده نشان مي‌دهد كشوري كه ۲۵ سال پيش فقط ۲ ميليارد دلار كالا با ايالات متحده امريكا مبادله كرده بود امروز آن را به ۶۰۰ ميليارد دلار رسانده است. افزايش ۳۰۰ برابري در ۲۵ سال. آيا اين اعجاب‌آور نيست.
اگرچه ديدار پاپ بزرگ از ايالات متحده امريكا سفر رييس‌جمهور چين را در رسانه‌هاي امريكايي كمرنگ كرد اما از اهميت آن كاسه نشد.
گروهي از ايرانيان علاقمند به آينده‌پژوهي ضمن توجه كافي به تحولات امريكا و چين به طور جداگانه، مناسبات آنها را نيز در كانوت توجه قرار داده‌اند و معتقدند در آينده‌اي نه چندان دور شايد ناگزير شويم از ميان اين دو كشور متحد استراتژيك خود را انتخاب كنيم.
اوباما در ديدار رييس‌جمهور چين از امريكا گفت: آمریکا از ترقی یک چین باثبات، صلح‌طلب، شکوفا و یک بازیگر مسئول در امور جهانی استقبال می‌کند.
این گفته باراک اوباما است که جمعه در کاخ سفید و در کنار شی جین‌پینگ رئیس جمهور چین بیان کرد.
این جمله البته خبرساز نشد. باراک اوباما هر بار که همتای چینی خود را ملاقات می کند همین را می‌گوید.
اما استقبال رئیس جمهور آمریکا از رشد چین، اصلی است که هنوز پشتوانه مهمترین رابطه دوجانبه دنیا است و این همان اصلی است که سیاست آمریکا در قبال چین را در طی چهار دهه گذشته و در دوره هشت رئیس جمهور هدایت کرده است.
در تاریخ هیچ قدرت بزرگی به سرعت چینی که ما امروز می‌شناسیم -آن هم در عرصه‌هایی چنین متفاوت- سر بلند نکرده است.
تنها در عرض سه دهه، جامعه کشاورزی رو به قهقرایی که دو رئیس جهمور در دوران کودکی شاهد بودند، به بزرگترین تولیدکننده و بزرگترین قدرت تجاری دنیا بدل شد.
حتی ممکن است در مدتی که شی چین پینگ در مسند ریاست جمهوری چین است این کشور از آمریکا به عنوان بزرگترین اقتصاد دنیا پیشی بگیرد.
رابطه دو کشور گسترده و عمیق است و مشخصه آن همکاری تنگاتنگ است در کنار رقابت تنگاتنگ و هر دو رئیس جمهور از خطرات اینکه که رقابت جای همکاری را بگیرد آگاهند.
دام توسیدید
شی جین‌پینگ در نطق خود در سیاتل مستقیما به خطر رقابت استراتژیک دو کشور اشاره کرد: "چیزی به نام دام توسیدید در دنیا وجود ندارد، اما وقتی کشورهای بزرگ بارها این اشتباه را در ارزیابی استراتژیک خود تکرار کنند چنین تله‌ای برای خود کار می‌گذارند."
دام توسیدید؟ در این سخنرانی که پر از ارجاع به نویسندگان و چهره‌های فرهنگی آمریکا بود چرا نام این مورخ دو هزار سال پیش یونان باستان مطرح شد؟
به نظر می رسد که اشاره رئیس جمهور چین به این موضوع بعد از ۲۵۰۰ سال، به این دلیل باشد که بعضی متفکران استراتژیست باور دارند آنچه در مورد آتن و اسپارت صدق کرد در مورد چین و آمریکا هم صادق است. امروز شاید این خطر از بعضی جهات بیشتر هم باشد.
حداقل آتن و اسپارت قرابت زبانی و فرهنگی داشتند. بریتانیا و آلمان هم پیش از جنگ جهانی اول ارزش‌های مشترک بسیاری داشتند، اکنون روشن است که آن رقابت استراتژیک به نفع هیچکدام تمام نشد و جنگ فاجعه‌بار بود. اما این بدان معنا نیست که آنها می‌توانستند جلوی جنگ را بگیرند.
در حالی که باراک اوباما و جی شین‌پینگ تشریفات دیدارهای رسمی را بجا می‌آوردند که با شلیک ۲۱ گلوله توپ و ضیافت شام تکمیل شد، دو طرف توانستند بر یک نکته توافق کنند؛ فوریت پیشگیری از افتادن در دام توسیدید.
تداوم استقبال آمریکا از یک چینِ در حال رشد مستلزم یافتن و تقویت زمینه‌های همکاری است.
اعلام سیاست در زمینه تغییرات اقلیمی کره زمین و استقبال آقای اوباما از تعهد آقای شی به برنامه محدودیت انتشار کربن، در همین راستا است.
آنها همچنین همکاری خود را در پرونده هسته ای ایران گرامی داشتند و گفتند که به همکاری برای حل مشکل برنامه هسته‌ای کره شمالی ادامه خواهند داد.
چین یک قرارداد چندین میلیارد دلاری برای خرید بوئینگ هم امضا کرد تا اعتقاد راسخ به منافع اشتغال زایی در آمریکا و سود حاصل از رابطه خوب با چین را روشن کند.
شی برای اینکه جو را مثبت نگه دارد تلاش زیادی کرد. خوش رفتاری چین در مراسم رسمی حکم می‌کند که مهمان از کدورت پرهیز کند و و زبان به تعریف میزبان بگشاید.
از این رو رئیس جمهور چین فهرستی از نام نویسندگان و فیلم‌های آمریکایی محبوبش را ردیف کرد.
البته وقتی آقای شی به روسیه سفر کند عاشق تولستوی و پوشکین خواهد بود و وقتی به فرانسه سفر کند عاشق مولیر و الکساندر دوما.
اما در پشت این سخنان دلپذیر، پیام ناگفته، غیر قابل مهار بودن قدرت چین بود.
اوباما توانست با چین بر سر پرهیز دو جانبه از سرقت محتوای معنوی و فرهنگی برای سود تجاری در اینترنت به توافق برسد. دو کشور همچنین برای تدوین قواعد بین‌المللی در راه رسیدن به عملکرد مناسب در فضای مجازی با هم همکاری خواهند کرد.
آنچه را در فکر داشت به زبان آورد - آیا این وعده‌ها به عمل ختم خواهد شد یا نه - و هشدار داد که اگر هک کردن‌های چین ادامه پیدا کند تحریم‌هایی اعمال خواهند شد.
شی البته قبول ندارد که چین مرتکب هک شده باشد، در عوض او چین را قربانی هک می‌داند.
و در زمینه تنش در دریای جنوب چین، دو طرف پیشرفتی نداشتند.
دیپلماسی سرسختانه
در مجموع دولت اوباما سعی کرد شجاعانه این اجلاس را مفید معرفی کند، اما این سومین دیدار دو رئیس جمهور در سه سال گذشته است و روابط دو کشور امیدهای اولیه آمریکایی‌ها را بر آورده نکرده است.
اوباما برای برقراری رابطه‌ای شخصی با رئیس جمهور چین سرمایه‌گذاری زیادی کرده و در این مورد هم آن دو در یک شام خصوصی دو ساعت با هم گفتگو کردند.
اما یکی از دو طرف در هفتمین سال ریاست جمهوری خود است و فقط یک سال دیگر بر سر کار خواهد بود و دیگری در سومین سال ریاست جمهوری خود است و هفت سال دیگر در قدرت باقی خواهد ماند.
سیاست خارجی شی در قیاس با رهبران قبلی چین اعتماد به نفس بیشتری داشته و رساتر و متمرکزتر بوده است.
جسارت او دولت اوباما را غافلگیر کرده، از برنامه جاه طلبانه ساختن یک جزیره در دریای چین جنوبی گرفته تا یک بانک توسعه تازه برای به چالش کشیدن سلطه آمریکا بر نهادهای مالی دنیا و فشار برای تغییر ساختار فیزیکی و دیپلماتیک آسیا از طریق استراتژی "یک مسیر کمربندی، یک راه" (تلفیق کمربند اقتصادی جاده ابریشم با جاده ابریشم دریایی).
نتیجه اجتناب‌پذیر این است که آقای شی یک محاسبه عملگرایانه کرده که همتای آمریکایی او بیش از اندازه درگیر مشکلات آمریکا در خاورمیانه و روسیه است که بخواهد راه ترقی را به چین دیکته کند.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: