چگونگی عقد قرارداد بیمه
زمانی که یک بیمهنامه صادر میشود الزاماً باید مکتوب باشد و هر سخنی بین طرفین )بیمهگر و بیمهگذار) باید مکتوب شده باشد، که این خود منجر به یک عقد میشود، پس بیمهنامه یک نوع عقد قرارداد میباشد .
زمانی که یک بیمهنامه صادر میشود الزاماً باید مکتوب باشد و هر سخنی بین طرفین )بیمهگر و بیمهگذار) باید مکتوب شده باشد، که این خود منجر به یک عقد میشود، پس بیمهنامه یک نوع عقد قرارداد میباشد . عقد و قرارداد : طبق قانون مدنی حاکم بر کشور، عقد عبارت است از توافقی بین یک یا چند نفر در قبال یک یا چند نفر دیگر برای قبول یک تعهد یا مسئولیت امری که باید مورد قبول، توجه و توافق طرفین باشد . پس بیمهنامه یک نوع عقد است که بیمهگر، پرداخت خسارت را تعهد میکند و طرف مقابل که بیمهگذار نام دارد، پرداخت حق بیمه را تعهد مینماید؛ که باعث مشروعیت بخشیدن به قرارداد میشود . ماده 1 -بیمه عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد میکند که در ازای پرداخت وجه و یا وجوهی از طرف دیگر، در صورت وقوع و یا بروز حادثه، خسارت وارده بر او را جبران نموده و یا وجه معینی بپردازد . نتیجهای که از ماده 1 گرفته میشود این است که : بیمهگر قبول تعهد کرده، که همان پرداخت خسارت است و بیمهگذار ایجاد تعهد کرده، و آن پرداخت وجه حق بیمه است و مورد معامله همان موضوع بیمه است، مثلاً آتشسوزی . پس کسی که موضوع مورد بیمه را مورد تعهد قرار میدهد و خسارت پرداخت میکند، نسبت به پرداخت خسارات دیگر تعهدی ندارد. یعنی فقط همان حادثه است که خسارتش پرداخت میشود، پس آتشسوزی در اثر زلزله مورد تعهد نیست حتماً باید تعهد در موضوع بیمهنامه توضیح داده شده و مورد توافق قرار گرفته باشد. تعهد به میزان مبلغی است که موافقت شده و اگر سقف تعهد بیمهگر 000ر000ر1 تومان باشد، 000ر000ر2 تومان خسارت پرداخت نمیکند . ویژگی عقد بیمهنامه این است که یک نوع عقد لازم است . عقد لازم : اصولاً تمامی رشتههای بیمهای، عقد لازم میباشند. عقد لازم عقدی است که هیچ یک از طرفین قرارداد نمیتوانند آن را فسخ کنند مگر در موارد مشخص، مثل بیمه شخص ثالث که فسخ آن تحت شرایطی خاص انجام میگیرد، مثلاً معمولاً حق بیمه استفاده نشده کاملاً برگشت داده نمیشود و حق بیمه به صورت کوتاه مدت محاسبه میگردد . عقد جایز : عقدی است که هر یک از طرفین معامله به میل خود میتوانند آن را فسخ کنند. بطور مثال عقد بیمه عمر برای بیمهگر لازم است اما از نظر بیمهگذار میتواند جایز باشد، یعنی میتواند در هر جای قرارداد آن را ادامه نداده و فسخ کند، و اجباری برای پرداخت حق بیمه ندارد، ولی بیمهگر نمیتواند از ادامه بیمه انصراف بدهد، مگر در موارد بسیار خاص مثل ورشکسته شدن؛ و یا اینکه بیمه آتشسوزی برای بیمهگر یک عقد لازم است و فسخ نمیشود مگر در موارد بسیار خاص مثل تشدید خطر . عقد معوض : یعنی بیمهگر در قبال دریافت حق بیمه تعهد پرداخت خسارت را دارد، و بیمهگذار که حق بیمه پرداخت میکند انتظار پرداخت خسارت را دارد، و بیمهگر چیزی بیشتر از تعهدش خسارت پرداخت نمیکند . نکته دیگر اینکه بیمه یک عقد اتفاقی است مثلاً خسارت بیمه آتشسوزی یا بیمه بدنه از اول فروردین تا بیست و نهم اسفند احتمالی است و میزان پرداخت خسارت هیچوقت مشخص نیست همچنین زمان پرداخت خسارت دقیقاً معلوم نمیباشد . ٢ به صورت خلاصه، نتیجهای که از بحثهای بالا میتوان گرفت این است که : 1- عقد بیمه یکجانبه فسخ نمیشود، یا اگر بشود با تبعاتی همراه است . 2 - خسارت بیمهگذار زمانی پرداخت میشود که خطر پیش آمده باشد . 3 - زمانی که خطر رخ داد بیمهگذار مستحق دریافت خسارت است و اگر خسارت وی پرداخت نشود میتواند در دادگاه مدعی شود . عقد بیمه یک قرارداد الحاقی است قرارداد الحاقی : قراردادی است که یکی از طرفین معامله شرایطی را تدوین میکند که یا طرف مقابل آن را قبول میکند یا نمیکند. زمانی که بیمهنامه تهیه میشود متنهایی تحت عنوان شرایط عمومی و خصوصی دارد که بیمهگزار آن را قبول میکند یا نمیکند در این بین کفه ترازو به نفع بیمهگر سنگینی میکند و ابزار کنترل بیمه مـرکزی میباشد . عقد بیمه یکی از عقود معوق است . عقد معوق : عقدی است که یک ارزشی در مقابل یک ارزش دیگر قرار میگیرد چون بیمه یک عقد دو طرفه (دو تعهدی) است؛ یعنی بیمهگر متعهد پرداخت خسارت است و در مقابل، بیمهگذار متعهد پرداخت حق بیمه است . بیمه یک آثار تدریجی هم دارد و اثرات آن در طول سال احساس میشود. در طول سال اگر بخواهد خسارتی پیش بیاید. بیمهگر موظف به پرداخت خسارت و بیمهگذار موظف به پرداخت حق بیمه است و هر کس به میزان حق بیمهای که پرداخت کرده مستحقق دریافت خسارت است و بر اساس قاعده نسبی حق بیمه، این مبلغ محاسبه میشود . ماده 10- در صورتیکه مالی به کمتر از قیمت واقعی بیمه شده باشد بیمهگر فقط به تناسب مبلغی که بیمه کرده است با قیمت واقعی مال، مسئول خسارت خواهد بود . در اینجا یک نتیجه حاصل میشود که عقد بیمه یک عقد تدریجی است و میتوان دریافت که : 1- اگر در مدت بیمه هر یک از طرفین نتوانند به موقع تعهدات خود را انجام دهند بیمهنامه نسبت به گذشته به اعتبار خود باقی است اما نسبت به آینده باطل میباشد .چون بیمهگزار نسبت به گذشته حقبیمه را پرداخت کرده و بیمهگر متعهد میباشد ولی نسبت به آینده هیچ مسئولیتی ندارد . مثلاً اتومبیلی از ابتدای فروردین تا 29 اسفندماه بیمه دارد و ماهیانه 100 هزار تومان قسط(حقبیمه) پرداخت میکند. و از 31 شهریورماه قادر به پرداخت اقساط خود نیست حال در تیرماه خسارتی برایش اتفاق افتاده پس بیمهگر در اینجا نمیتواند بگوید که خسارت را پرداخت نمیکند چرا که نسبت به گذشته بیمهنامه اعتبار دارد اما نسبت به آینده فسخ میشود . 2- بیمه گر موظف است برای پرداخت خسارت یک ذخیره نگهداری کند و آن حق بیمههایی است که از مجموع بیمهگذاران دریافت میکند. پس موظف به ذخیرهایی برای خسارتهای احتمالیاش میباشد . 3- مسئله ورشکستگی: این مسئله ممکن است برای هر دو طرف اتفاق بیفتد .اگر بیمهگذار ورشکست شود و بیمهگر هم حق فسخ نداشته باشد قضیه بسیار بغرنج میشود. پس آثار تدریجی بودن این است که در صورت ورشکستگی، یکی از طرفین می تواند قرارداد را فسخ نماید. در این حالت مسئله نظارت بر عهده بیمه مرکزی خواهد بود . ٣ حال به بحث قرارداد بپردازیم : قرارداد : در انعقاد یک قرارداد حداقل باید 2 نفر حضورداشته باشند و شامل 4 اصل است : 1- پیشنهاد و قبول 2- اهلیت طرفین؛ یعنی دیوانه نباشند و به سن قانونی رسیده باشند . 3- مشروع باشد؛ مثلاً مورد بیمه مواد الکلی مانند مشروب نباشد، مثال دیگر اینکه اگر شخصی بیمه درمانی داشته باشد و در حال دزدی مجروح گردد، بیمهگر ملزم به پرداخت خسارت درمان وی نخواهد بود . 4- موضوع بیمه مشخص باشد) قصد معامله)؛ که چه چیزی در مقابل چه خطراتی، از چه تاریخی و تا چه تاریخی بیمه میشود .. در یک قرارداد بیمه ای علاوه بر مطالب فوق دو تا مطلب دیگر هم هست :یکی اینکه موضوع مورد طرح حتماً کتبی باشد و دیگر اینکه نفع بیمهپذیر نیز وجود داشته باشد (نفع در این است که این اتفاق بوجود نیاید) پس بطور مثال بیمهگر منزلی را بیمه میکند که در آن نفع بیمهگذار وجود داشته باشد یعنی منزل باید متعلق به شخص بیمهگذار باشد تا بیمه آتشسوزی شود (مالکیت مشخص باشد). چرا که در غیر اینصورت، در اثر وقوع آتشسوزی به کسی خسارت وارد میشود که طرف قرارداد نیست و خسارت به طرف قرارداد پرداخت میشود که عملاً زیانی ندیده است . در بیمهنامه یک پیشنهاد و یک قبول وجود دارد. باید در زمان پر کردن پیشنهاد و پرداخت خسارت از مسئله حد اعلای حسن نیت تخطی ننمایند. یعنی بیمهگزار تمامی مطالب را درست عنوان نماید و بیمهگر نیز موارد را شفــاف نماید. پس برای دو طرف قرارداد این اصل وجود دارد و زمانی که دو طرف این مسئله را قبول میکنند در مقابل یکدیگر متعهد میشوند .اگر بیمهگذار به هر دلیل از این اصل تخطی کند طبق ماده 11 ،12 و 13 قانون بیمه مجازات میشود و حداکثر مجازات نیز بستگی به نوع اظهارات خلاف دارد . اهلیت : توانایی فرد یا افراد در انجام دادن امور اجتماعی و قانونی خود است و دارای سه نکته مهم میباشد: بلوغ، رشد، عقل . دو نوع اهلیت داریم، اهلیت تمتع و اهلیت استیفا. زمانی که قراردادی امضاء میشود بیمهگذار باید اهلیت قانونی داشته باشد اما در مورد بیمهگر اهلیت صدق نمیکند. اگر افراد 15 تا 18 سال سن، قرارداد بیمهنامه امضاء نمایند باید رضایت ولی یا قیم را به همراه داشته باشند . توافق طرفین برای تنظیم قرارداد : وقتی بیمهگذار وارد شرکت بیمه میشود و به او بیمهنامه آتشسوزی پیــــشنهاد میشود حتماً باید فرم پیشنهاد بیمهنامه را پر و امضاء نماید (تا بعدها در پرداخت خسارت احتمالی، حق اعتراض نداشته باشد) در قرارداد بیمه باید همه چیز به صورت مکتوب بین طرفین رد و بدل شود، پس تا زمانی که بیمهگذار پیشنهاد بیمهنامه را امضاء نکرده دلیل بر قبول تعهد خطر از سوی بیمهگر نمیباشد . اعتبار قرارداد : قرارداد موقعی اعتبار پیدا میکند که حق بیمه پرداخت شده باشد و بیمهگر در قبال دریافت حق بیمه خسارت پرداخت مینماید. زمانی عدم پرداخت حق بیمه مشروعیت دارد که : 1- بیمهگذار با اخذ موافقت بیمهگر حق بیمه خود را در اقساط پرداخت کند . 2- اعتماد بیمهگر و بیمهگزار نسبت به هم به دلیل روابط کاری ایجاد شده باشد . 3- زمانی که بیمهنامه موقتی باشد مثل حملونقل داخلی که در بیمههای باربری شایع است . در بیمهنامه تاریخ شروع قرارداد باید مشخص باشد، مثلاً در اتومبیل 12 شب ملاک است و یا در آتشسوزی 12 ظهر همچنین ممکن است بیمهگذار حق بیمه را پرداخت نماید و ذینفع فرزندانش باشند اما همسرش بیمه شده باشد که بیشتر در رشته اشخاص یا مسئولیت اتفاق میافتد . ۴ بیمهنامههای باربری) وارداتی یا صادراتی) ممکن است تاریخ نداشته باشد و تاریخ حمل ملاک میباشد در این بیمهنامه، بیمهگذار حداکثر تا 2 سال میتواند کالایش را حمل نماید . گفتیم بیمهنامه یک سند کتبی است که یک سری شرایط عمومی و خصوصی دارد. شرایط عمومی از سوی شورای عالی بیمه تنظیم و در بیمهنامه چاپ میشود. شرایط عمومی در یک رشته خاص برای دو شرکت بیمه با هم متفاوت نیست، پس شرایط عمومی شرایطی است که عمومیت دارد. شرایط پیوست، شرایطی است که درجه اش بیشتر از عمومی است و شرایط خصوصی که بر هر دو غلبه دارد. هر سه شرط فوق اعتبار واحد دارند و لازمالاجرا میباشند اما اگر در تفسیر بیمهنامه اختلاف نظری پیش بیاید همیشه شرایط خصوصی بر شرایط پیوست حاکم است و شرایط پیوست بر شرایط عمومی بیمهنامه، پس شرایط خصوصی در درجه اول است و شرایط پیوست در درجه دوم و شرایط عمومی در درجه سوم قرار میگیرد . بعنوان مثال در شرایط عمومی بیمهنامه آتشسوزی قید شده که خطرات سیل، زلزله، ترکیدن لولهها، زمین لرزه، طغیان آب و ... تحت پوشش بیمهنامه نیست مگر آنکه صراحتاً شرطی خلاف آن قید شده باشد و آن زمانی است که در تعهدات قید شده باشد که خطر سیل پوشش داده شده است و باید آن را در شرایط خصوصی ذکر کرد. شرایط خصوصی شرایطی است که توسط بیمهگر تایپ میشود و جداگانه ضمیمه بیمهنامه میشود . شرایط عمومی به صورت چاپی در پشت بیمهنامه است. پس گفته میشود که مورد بیمه در مقابل خطرات ناشی از سیل طبق شرایط پیوست تحت پوشش قرار میگیرد. پس سیل در شرایط عمومی تحت پوشش نیست اما در شرایط خصوصی تاکید میشود که این خطر تحت پوشش است یعنی خصوصی، عمومی را تحت الشعاع قرار میدهد .
