رانت محوری در سدسازی
اشباع سدسازی
تعداد قابل توجه سدهایی که در دهههای اخیر احداث شده است باعث اشباع سدسازی در ایران شده و دیگر نیازی به ادامه سدسازی در ایران نیست، زیرا در شرایط کنونی با تغییر اقلیم و میزان تبخیر روزافزون در کشور، دریاچه سدها به محل مستقیمی برای تبخیر آب و بازگشت آن به جو تبدیل شده است، این در حالی است که در سالهای اخیر وضع خشکسالی در ایران بحرانیتر شده است. غالب این ساختهای بیرویه به این سبب بوده که در فضای فقدان احزاب، نمایندگان مجلس علاقهمند هستند که با پیگیری احداث سد، محبوبیت کسب نمایند. . از سوی دیگر، اعتبارات تخصیصی به احداث سد نیز یک عامل انگیزشی برای سدسازیهای غیراصولی است. از نظر قانونی پروژههای سدسازی قبل از مکانیابی و امکانسنجی باید ارزیابی شوند که این ارزیابیها به صدور مجوز برای احداث و اختصاص اعتبار به آنها منجر میشود، در حالی که در برخی پروژهها این قانون نادیده گرفته شده است و برخی از این پروژهها بدون داشتن مجوز، آغاز شده و پیشرفتهای چشمگیری داشتهاند و سرمایه زیادی از بیتالمال برای آنها هزینه شده است. همچنین، فقدان ارزیابیهای زیستمحیطی، احداث بدون مطالعه و عجولانه سدهای کشور، موجب تهدید تولیدات و توسعه نیافتن بخش کشاورزی شده است. علاوه بر این، آبگیری سدها در برخی مناطق، آبرسانی به شهرهای پاییندستی سد را مختل و کشاورزی برخی مناطق را نابود کرده که سد زایندهرود نمونه بارز این موضوع است. قابل ذکر است که عواملی مانند بیتوجهی به شرایط زیستمحیطی و انسانی در ساخت سد، سوداگری در این صنعت و تکبعدی بودن توسعه منابع آبی، وضعیت محیط زیست ایران را روز به روز بحرانیتر کرده است. درنهایت با عنایت به مطالب یادشده باید گفت، مشکلات اقتصادی- جمعیتی ناشی از افت تولید کشاورزی و تخلیه روستاها، اجبار به تأمین آب از طریق واردات یا شیرینسازی که هزینه بالایی را به کشور تحمیل خواهد کرد، ناآرامیهای اجتماعی به دلیل تنشهای ناشی از اختلال در آب کشاورزی، کاهش قابلیت زیستی سکونتگاههای ایران و بسیاری موارد دیگر، از جمله مسایل و بحرانهای امنیتی هستند که ادامه سوءمدیریت و رانتمحوری در سدسازی بر کشور تحمیل خواهد کرد.
راهکارهای پیشنهادی
برخی از راهکارها برای بهبود روند کنونی در حوزه سدسازی کشور به شرح زیر است:
- تهیه سند ملی در خصوص جزییات پروژههای عمرانی در حیطه وزارت نیرو
- تعیین ضمانت اجرایی برای ارزیابیهای زیستمحیطی
- تلاش برای تعیین راهبردهای لازم بهمنظور صرفهجویی در مصرف آب در مصارف خانگی و کشاورزی-
اولویت دادن به ملاحظات زیستمحیطی مرتبط با آب در مکانیابی صنایع آببر
منبع : پژوهشکده امنیت اقتصادی تدبیر
