امید نیم‌بند نا امیدان

ساعت24-همزمان با سرعت گرفتن ناگهانی واکسیناسیون شهروندان و حرکت بعضی‌ نقاط کشور از رنگ قرمز (شدت ابتلا و مرگ و میر زیاد) به نارنجی، دستور بازگشایی مجدد سالن‌های تئاتر صادر شد.

html>

قبل از اعلام و ابلاغ اطلاعیه جدید اداره ‌کل هنرهای نمایشی، وضعیت به شکلی بود که گروه‌ها و هنرمندان نمی‌دانستند برای چه تاریخی باید آماده باشند، بعضی که توان پرداخت هزینه‌ هنگفت تمرین را نداشتند (فقط اجاره پلاتوی تمرینی چیزی بین ساعتی 60 تا 70 هزار تومان است) عطای همه‌ چیز را به لقایش بخشیدند، آن دسته هم که در خود امکان ادامه تمرین دیدند، بدون در اختیار داشتن تصویری روشن از فردا فقط به امید زنده ماندن در وانفسای بیکاری و بی‌پناهی به تمرین‌ ادامه دادند؛ حداقل هسته اولیه زندگی را حفظ کردند. مجموع عواملی موجب شد در وهله اول ریسک اجرا بالا باشد و در سوی دیگر، مدیران با چراغ قوه به جست‌وجوی گروه‌های آماده اجرا بگردند. نگاهی به برنامه‌های اعلامی سالن‌ها و اظهارات مدیران در روزهای اخیر نشان‌دهنده وجود یک سردرگمی است. ثبت و ضبط این گفته‌ها و ارایه شمای کلی از نمایش‌هایی که قرار است در سالن‌ها روی صحنه بروند، گذشته از پیام و اطلاعاتی که به همراه دارد باید به ما گوشزد کند که اگر دو ماه دیگر با پیک چندم ویروس مواجه شدیم و تمام فعالیت‌ها به محاق تعطیل رفت، دوباره به همین سیکل معیوب دچار می‌شویم؛ برنامه‌ریزی‌ و آینده‌نگری کجاست؟

میزان آمادگی گروه‌، اولویت تماشاخانه «ایرانشهر»
حسین مسافرآستانه، دبیر شورای سیاستگذاری تماشاخانه ایرانشهر خبر می‌دهد که اجراهای این تماشاخانه هفته اول مهر ماه از سر گرفته می‌شوند. او درباره وضعیت اجراهای این تماشاخانه بعد از بازگشایی سالن‌های دولتی تئاتر به ایسنا می‌گوید: «در حال حاضر دو گروه که اجرای‌شان متوقف شده بود، برای اجرا در تالار ناظرزاده‌کرمانی و یک گروه برای اجرا در سالن سمندریان اعلام آمادگی کرده‌اند که یکی از این نمایش‌ها، کار کهبد تاراج است.» او با اشاره به تغییراتی که کرونا به جدول اجراهای تماشاخانه ایرانشهر تحمیل کرده، ادامه می‌دهد: «کرونا برنامه‌های ما را دستخوش تغییرات بسیاری کرد. فعلا مشغول رایزنی و گفت‌وگو با گروه‌های نمایشی هستیم و در حال حاضر اولویت ما جدول برنامه‌ها نیست، بلکه آمادگی گروه‌های نمایشی برای اجرای آثار است و هر گروه به نسبت آمادگی‌اش، در جدول اجراها قرار خواهد گرفت.» به این ترتیب فعالیت تماشاخانه ایرانشهر با نمایش‌های «اسطرلاب» به کارگردانی صدرا صباحی و «غلامرضا لبخندی» ساخته کهبد تاراج آغاز می‌شود.
شروع ضعیف «تئاترشهر» فقط با یک نمایش
به هر ترتیب شاید این انتظار که سالن‌های کوچک و متوسط چندان در زمینه برنامه‌ریزی فعال عمل نکنند، بی‌راه نباشد (که هست)، اما اینکه مهم‌ترین مجموعه تئاتری پایتخت (حداقل در زمینه معماری و تاریخ تئاتر) با وجود سه سالن فقط میزبان یک گروه نمایش شود، دیگر کمی جای سوال دارد. این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که سالن‌های دولتی تئاتر جهان در دوران کرونا بسیار فعالانه عمل کردند. بعضی از آنها با پخش آنلاین نمایش‌های ضبط شده جان دوباره گرفتند.
ابراهیم گله‌دارزاده، مدیر مجموعه تئاترشهر روز گذشته اعلام کرد این مجموعه تئاتری فعالیت‌های خود را از ۳۱ شهریور و به مناسبت هفته دفاع مقدس شروع می‌کند. او در این باره به خبرگزاری مهر گفته است: «مجموعه تئاترشهر فعالیت خود را با اجرای نمایش «تن‌ها» به کارگردانی علیرضا معروفی که از آثار برگزیده جشنواره تئاتر مقاومت است، آغاز می‌کند. بنا بر این بود که همزمان با هفته دفاع مقدس رپرتوآری از آثار دفاع مقدس در مجموعه تئاتر شهر برگزار شود که با توجه به تعطیلی نسبتا طولانی اخیر کرونایی گروه‌ها نتوانستند خود را برای اجرا در این ایام آماده کنند. طبق برنامه‌ریزی‌هایی که داریم امکان اجرا در تئاترشهر برای این آثار فراهم خواهد شد تا در فرصت مناسب در جدول اجراهای مجموعه قرار بگیرند.» گله‌دارزاده با اشاره به اینکه تسریع در واکسیناسیون امید و اعتماد مخاطبان را افزایش داده اظهار امیدواری می‌کند: «ثبات در اجراهای تئاتری ادامه پیدا کند و بدون تعطیلی نمایش‌ها به صورت مداوم اجرا داشته باشند. به دلیل اینکه تعطیلی‌های اخیر کرونایی طولانی شد گروه‌هایی که در حال تمرین بودند با مشکلات متعددی از جمله حضور بازیگران در پروژه‌های تصویری مواجه شدند و به این دلیل خواستار تغییر و جابه‌جایی در نوبت اجرا هستند. فعلا در حال رایزنی هستیم و بسته به آمادگی گروه‌های دیگر نمایش‌های مجموعه نیز معرفی می‌شوند.»
سالن «انتظامی»، یک نمایش و چند پروژه مجازی
خانه هنرمندان ایران در هفته‌های تعطیلی سالن‌های تئاتری، بی‌برنامه نماند و ایده‌هایی برای حفظ ارتباط با مخاطبان مجموعه حداقل از طریق فضای مجازی درنظر گرفت. اگرچه این برنامه‌ها تداوم پیدا نکرد و مدتی است متوقف شده، اما به هر ترتیب همین رویکرد نشان می‌داد مسوولان و برنامه‌ریزان مجموعه تلاش دارند فعالانه عمل کنند. روز گذشته خبر رسید که سالن انتظامی تماشاخانه قرار است با نمایش «عصر طویلگی» نوشته علیرضا غفاری و طراحی و کارگردانی عماد سالکی آغاز به کار کند. نمایشی که برای اجرا از نیمه دوم مهر آماده شده بود و اجرایش چندین بار طی ۲ سال اخیر به دلیل شرایط کرونایی به تعویق افتاد.
تالار «مولوی» برای هر دو سالن برنامه دارد
مسوولان مرکز تئاتر مولوی نیز اعلام کرده‌اند با توجه به خارج شدن پایتخت از وضعیت قرمز کرونایی، در تلاشند که از پایان هفته جاری ۲ نمایش در سالن‌های اصلی و کوچک این مجموعه به صحنه برود. امیرحسین حریری، مدیر این سالن تئاتری درباره از سرگیری فعالیت‌های اجرایی به خبرنگار مهر گفته است: «به محض اینکه اطلاعیه از سرگیری فعالیت سالن‌های تئاتری و خروج تهران از وضعیت قرمز کرونایی منتشر شد با مدیران دانشگاه تهران برای از سرگیری فعالیت مرکز تئاتر مولوی گفت‌وگو داشتیم و قرار بر این شد که این مجموعه نیز میزبانی از اجراهای تئاتری را از سر بگیرد. پیش از تعطیلات اخیر کرونایی قرار بود از تیر ماه ۲ اثر نمایشی که مجوزهای لازم از شورای ارزشیابی و نظارت اداره کل هنرهای نمایشی وزارت ارشاد را دریافت کرده بودند در مرکز تئاتر مولوی به صحنه بروند که به دلیل اعمال محدودیت‌ها این امر میسر نشد. حالا با گروه‌ها رایزنی‌هایی انجام داده‌ایم که آثار خود را روی صحنه ببرند.» حریری با اشاره به حضور نمایش «گوربانی» در سالن اصلی و «اولئانا» در سالن کوچک مرکز تئاتر مولوی، زمان به صحنه رفتن این دو نمایش را «اواخر هفته جاری» اعلام کرده است. «البته گروه‌ها درخواست دارند که زمان کافی برای تمرین و تبلیغات در اختیار داشته باشند و ما هم با تلاش مضاعف سعی می‌کنیم شرایط را برای حفظ سطح کیفی و همچنین تبلیغات اجراها فراهم کنیم.» با توجه به تعدد نمایش‌های مانده در صف اجرا، مدیر سالن مولوی اشاره می‌کند: «یک نمایش دیگر هم در حال طی کردن مراحل مورد نیاز برای دریافت مجوزهای لازم است تا به عنوان نمایش سوم در مرکز تئاتر مولوی روی صحنه برود.» او ضمن اظهار امیدواری از اینکه دیگر با تعطیلی و محدودیت‌های کرونایی در تئاتر مواجه نشویم، متذکر شد: «اگر قرار باشد این اتفاق مجددا رخ دهد و اجراها نیمه‌کاره بمانند هم لطمه شدیدی به گروه‌ها وارد می‌شود و هم مخاطب اعتماد خود را نسبت به تئاتر و سالن‌های تئاتر از دست می‌دهد.»
سالن‌های خصوصی کم‌فروغ اما شگفتی‌ساز!
پس از اعلام وضعیت قرمز در تهران و به تبع آن تعطیلی سالن‌های دولتی، گروهی از سالن‌های خصوصی تصمیم گرفتند هر طور شده به کار خود ادامه دهند. نکته اینجاست که فقدان برنامه‌ریزی صحیح و فاصله زیاد مدیران بعضی سالن‌ها با فرهنگ و هنر موجب شد آنها تصمیم بگیرند به هر شکل ممکن کسب درآمد کنند. روندی که دهه‌ها قبل به شکلی در لاله‌زار پساکودتا یا دهه 70 خورشیدی تجربه شد؛ اجاره دادن سالن به افراد غیرمتناسب با تئاتر. این مورد در ماه‌های اخیر با روشن کردن چراغ سالن‌های تئاتر برای بازاریاب‌های فضای مجازی یا اصطلاحا «influencer»ها رقم خورد تا مدیران بعضی سالن‌های خصوصی شگفتی‌ساز دوران محدودیت‌ها و تعطیلی‌های کرونایی لقب بگیرند. سالن تئاتر «شهرزاد»، عمارت «نوفل‌ لوشاتو»، سالن «هامون»، تماشاخانه «سپند»، سالن «مهرگان» و سالن «دیوار چهارم» هر یک با تمهیدی این دوره را پشت سر گذاشتند. در این میان عمارت نوفل‌لوشاتو به‌ نوعی فعال‌ترین مجموعه از حیث میزبانی گروه‌های نمایشی تلقی می‌شود. حالا خبر رسیده نمایش «دروغ» نوشته فلوریان زلر به کارگردانی مسعود صالحی ساعت 18 روز ۲۸ شهریور، درست تاریخ رفع محدودیت‌های کرونایی در عمارت نوفل لوشاتو روی صحنه می‌رود. ساناز ‌روشنی، مرتضی خدمتلو، زهره ‌فضلی، منوچهر ‌رمضانی بازیگران «دروغ» هستند. «قصه شهرزاد به روایت سنمار» به کارگردانی حامد شیخی و «نت آخر» ساخته حسین تبریزی نیز از جمله نمایش‌هایی هستند که در سالن «شهرزاد» به صحنه می‌رود. در این میان سالن هامون همچنان تعطیل است و گروه‌های کارگردانان شناخته اقبال چندانی به بازگشت روی صحنه نشان نمی‌دهند. مخرج مشترک آنچه در سالن‌ها به صحنه آمده نشان می‌دهد، عده‌ای بدون تماشاگر نیز نمایش اجرا می‌کنند (هیچ‌ یک از نمایش‌ها موفق به فروش بلیت‌ چندانی نشده‌اند و مهمانان دعوتی عمده حاضران در سالن را تشکیل می‌دهند) که این بیشتر با هدف رزومه‌سازی اتفاق می‌افتد و عده‌ای چون در شرایط عادی امکان دریافت سالن ندارند، این فرصت را غنیمت شمرده‌اند.
با تمام این تفاسیر باید منتظر ماند و دید که امید ایجاد شده در نتیجه شروع و ادامه فعالیت‌های نمایشی در دل گروه‌ها تا چه زمان پایدار می‌ماند. آیا امید نیم‌بند ناامیدان بار دیگر نقش برآب می‌شود؟